Honorowe krwiodawstwo w Polsce od lat wiąże się z licznymi przywilejami, jednak 1 maja 2026 roku nastąpiła ważna zmiana w interpretacji i stosowaniu przepisów dotyczących czasu wolnego. Nowe regulacje mają na celu uszczelnienie systemu i zapobieganie nadużyciom. Dowiedz się jak oddanie krwi wpływa na czas pracy i przywileje pracownicze.
Uprawnienia pracownicze i socjalne
Według aktualnego brzmienia art. 9 ust. 1 wspomnianej ustawy, honorowemu dawcy krwi przysługują następujące świadczenia:
Zwolnienie od pracy oraz od wykonywania czynności służbowych:
W przypadku skutecznego oddania krwi lub jej składników: w dniu, w którym krew jest oddawana, oraz w dniu następnym.
W przypadku braku kwalifikacji do oddania krwi: wyłącznie na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi oraz czas niezbędny na dojazd i powrót do pracy (wymagane jest zaświadczenie z godzinami pobytu w placówce).
Zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy.
Zwrot kosztów przejazdu do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi na zasadach dotyczących podróży służbowych na obszarze kraju (koszt ponosi jednostka pobierająca krew).
Posiłek regeneracyjny o wartości kalorycznej 4500 kcal (najczęściej w formie zestawu czekolad).
Od 1 maja 2026 roku najważniejszą zmianą jest precyzyjne rozdzielenie przywilejów w zależności od wyniku kwalifikacji lekarskiej. Skończyła się era „automatycznych” dwóch dni wolnych za samo stawienie się w punkcie krwiodawstwa – obecnie pełne zwolnienie (dzień donacji i dzień następny) przysługuje wyłącznie po faktycznym oddaniu krwi lub jej składników.
W przypadku dyskwalifikacji medycznej pracownik otrzymuje jedynie usprawiedliwienie nieobecności na czas trwania badań i dojazdu, po czym ma obowiązek niezwłocznego stawienia się w pracy. Nowe przepisy wymagają, aby zaświadczenia wydawane przez centra krwiodawstwa zawierały dokładne godziny pobytu w placówce, co pozwala pracodawcom na ścisłą weryfikację czasu zwolnienia. Ta zmiana ma na celu wyeliminowanie nadużyć i ujednolicenie zasad traktowania dawców w całym kraju.
Oddawanie krwi po godzinach pracy
Oddawanie krwi jest indywidualną sprawą pracownika i nie ma on obowiązku informować o tym swojego przełożonego. Z drugiej strony, jeśli zatrudniony chciałby skorzystać z przysługujących mu dni wolnych od wykonywania obowiązków służbowych, konieczne staje się przekazanie pracodawcy informacji o praktykowanym krwiodawstwie. Ustawodawca nie limituje tutaj liczby dni wolnych od pracy, z których mógłby skorzystać pracownik oddający krew. Teoretycznie więc, jeśli zatrudniony oddaje krew kilka razy w roku, to za każdym razem nabywa on uprawnienie do dwóch dni wolnego od pracy (w dniu oddania krwi oraz w dniu następnym).
Przykład 1.
Ile dni wolnych od pracy przysługiwało pracownikowi, który oddał krew w 2026 roku 4 razy? W tym przypadku zatrudniony ma prawo do 8 dni wolnych od pracy, tj. po 2 dni przypadające na każde oddanie krwi.
Liczba dni wolnych od pracy przysługujących z tytułu oddania krwi nie może być kumulowana przez pracownika. Innymi słowy, zatrudniony musi wykorzystać dni wolne od wykonywania obowiązków służbowych dokładnie w dniu oddania przez siebie krwi oraz w dniu następnym. Nie ma zatem możliwości rozdzielania ich i wykorzystywania w późniejszym okresie – dni niewykorzystane w terminie po prostu przepadają i nie można wnioskować ani o ich przywrócenie, ani o wypłacenie ekwiwalentu pieniężnego.
Przykład 2.
Pani Maria od lat jest honorowym krwiodawcą. 20 maja 2026 roku skutecznie oddała krew i w tym dniu skorzystała z przysługującego jej dnia wolnego od pracy, o czym poinformowała swojego pracodawcę. Pracownica początkowo myślała o wykorzystaniu przysługującego jej drugiego dnia wolnego od pracy, który przypadałby dokładnie 21 maja 2026 roku, jednak ze względu na dobre samopoczucie postanowiła wtedy przyjść do pracy – przełożony również został o tym poinformowany. Pani Maria chciałaby wykorzystać ten drugi dzień w czerwcu 2026 roku, dokładnie na dzień przed rozpoczęciem jej urlopu wypoczynkowego – w ten sposób wydłużyłaby sobie okres wypoczynku.
W świetle przepisów doprecyzowanych 1 maja 2026 roku taka sytuacja nie jest jednak możliwa. Drugi dzień wolnego od pracy z tytułu oddania krwi może być wykorzystany wyłącznie bezpośrednio po dniu, w którym krew została faktycznie oddana. Skoro pani Maria stawiła się w pracy w dniu następnym, prawo do tego zwolnienia bezpowrotnie przepadło. Nie ma możliwości rozdzielania dni wolnych, przesunięcia ich na inny termin ani wnioskowania o ekwiwalent pieniężny. Ponadto, gdyby pani Maria nie przeszła pozytywnie kwalifikacji lekarskiej 20 maja, nie przysługiwałby jej nawet cały pierwszy dzień wolny, a jedynie zwolnienie na czas trwania badań.
Pracownik samodzielnie podejmuje decyzję o tym, czy zechce skorzystać z dni wolnych od pracy w sytuacji, gdy będzie oddawał honorowo krew. W praktyce oznacza to, że zatrudniony wcale nie musi skorzystać z takiego uprawnienia w całości lub w oznaczonej części. Możliwe jest zatem, że krwiodawca weźmie sobie wyłącznie jeden dzień należnego urlopu – albo w dniu oddania krwi, albo w dniu następującym po dniu oddania krwi. Ma to szczególne znaczenie w przypadku oddawania krwi poza godzinami pracy danej osoby – bez względu jednak na porę dnia. Jeśli zatrudniony odda krew już po zakończeniu swojego dnia pracy, to tak naprawdę przepadnie mu dzień wolny od pracy – nie będzie można go przesunąć na inny termin. W dalszym ciągu zachowa jednak prawo do drugiego dnia wolnego od pracy przypadającego na dzień następujący po dniu, w którym krew została oddana.
Przykład 3.
Pan Jan skutecznie oddał krew na kilka godzin przed rozpoczęciem swojej pracy 12 maja 2026 roku. Ze względu na dobre samopoczucie nie chciał od razu korzystać z przysługującego mu zwolnienia i po zakończeniu procedury medycznej stawił się w firmie. Następnego dnia pracownik poczuł się znacznie gorzej, dlatego postanowił, że wykorzysta dwa dni wolnego, które w jego ocenie należą mu się na podstawie ustawy.
W tej sytuacji pan Jan może skorzystać wyłącznie z jednego dnia wolnego od pracy (13 maja), który jest drugim w kolejności dniem ustawowego zwolnienia. Zgodnie z doprecyzowanymi przepisami, pierwszy dzień wolnego przypada ściśle w dniu oddania krwi – jeśli pracownik mimo donacji zdecydował się świadczyć pracę, przywilej za ten konkretny dzień przepada i nie może być „odebrany” w innym terminie. Pan Jan zachowuje jednak prawo do drugiego dnia wolnego, ponieważ przypada on bezpośrednio po dniu donacji. Gdyby natomiast pan Jan nie został dopuszczony do oddania krwi przez lekarza 12 maja, nie przysługiwałoby mu prawo do żadnego pełnego dnia wolnego, a jedynie zwolnienie na czas badań lekarskich.
Przykład 4.
Pani Maria postanowiła oddać krew po zakończeniu swoich obowiązków służbowych w maju 2026 roku. Uznała, że skoro procedura medyczna nastąpi w godzinach wieczornych, to będzie miała prawo do dwóch dni wolnych od pracy, począwszy od dnia następującego po dniu oddania krwi.
W tym przypadku pracownica będzie miała jednak prawo wyłącznie do jednego dnia wolnego. Zgodnie z przepisami doprecyzowanymi w maju 2026 roku, pierwszy dzień zwolnienia od pracy przypada na dzień oddania krwi, bez względu na godzinę rozpoczęcia procedury medycznej. Fakt przepracowania przez panią Marię całego dnia przed udaniem się do punktu krwiodawstwa nie ma znaczenia dla biegu ustawowego terminu – wolne za ten dzień nie może zostać przesunięte na inną datę, więc po prostu przepada. Pani Maria będzie mogła skorzystać tylko z drugiego dnia wolnego (przypadającego dzień po donacji). Warto dodać, że prawo do tego jednego dnia wolnego powstaje tylko w przypadku skutecznego oddania krwi – gdyby lekarz zdyskwalifikował panią Marię podczas wieczornej wizyty, dzień następny byłby dla niej normalnym dniem pracy.
Co jeszcze przysługuje za oddanie krwi?
Osoba, która zdecyduje się na honorowe krwiodawstwo, ma prawo także do innych benefitów, nie tylko do dwóch dni wolnych od pracy. Wśród dodatkowych korzyści znajdziemy:
prawo do bezpłatnych przejazdów komunikacją miejską na terenie wybranych gmin;
możliwość odliczenia darowizny od podatku dochodowego będącej ekwiwalentem pieniężnym za pobraną krew
możliwość korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej w ramach NFZ oraz usług farmaceutycznych w aptekach poza kolejnością;
możliwość nabywania leków refundowanych przez NFZ w związku z faktem oddania krwi.
Oddanie krwi - podsumowanie
Wspieranie honorowego krwiodawstwa w Polsce łączy ulgi podatkowe z przywilejami pracowniczymi. Od kwietnia 2023 roku standardem są 2 dni wolnego od pracy (dzień donacji i dzień następny), z których pracownik może skorzystać w całości, w części lub całkowicie z nich zrezygnować.
Dni te nie podlegają kumulacji ani przesunięciu. Jeśli krew zostanie oddana po godzinach pracy, pierwszy dzień wolnego przepada. Podobnie drugi dzień musi zostać wykorzystany bezpośrednio po donacji – w przeciwnym razie uprawnienie wygasa.
Kluczowa zmiana wprowadzona 1 maja 2026 roku uzależnia wymiar wolnego od skuteczności donacji. Pełne 2 dni przysługują obecnie wyłącznie po faktycznym oddaniu krwi. W przypadku dyskwalifikacji medycznej dawca otrzymuje jedynie zwolnienie na czas niezbędny na badania lekarskie i dojazd, po czym ma obowiązek niezwłocznego powrotu do pracy.
