Przepisy prawa dopuszczają, aby pracodawca zatrudniał pracownika na umowę o pracę, która była poprzedzona umową zlecenia. Taka sytuacja rodzi jednak pytania o prawidłowe ustalenie świadczeń. Kluczowa staje się prawidłowa podstawa wymiaru zasiłku chorobowego i jej wyliczenie. Jakie są aktualne wytyczne ZUS w tym zakresie i jak uwzględnić przychód z umowy cywilnoprawnej? Wyjaśniamy w artykule.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego pracownika — aktualne regulacje prawne
Zasady postępowania przy ustalaniu podstawy zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi są określone w przepisach Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zwanej dalej „ustawą zasiłkową”.
Ustalanie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi — najważniejsze informacje
Zgodnie z unormowaniami ustawy zasiłkowej podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone:
- za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, lub
- za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia — jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia.
Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego:
- ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia uzyskanego u pracodawcy w okresie nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, w którego trakcie powstała niezdolność do pracy;
- za 1 dzień niezdolności do pracy stanowi 1/30 część wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku.
Przykład 1.
Ubezpieczony jest zatrudniony od kilku lat w przedsiębiorstwie na podstawie umowy o pracę. W grudniu 2025 roku stał się niezdolny do pracy z powodu choroby i przysługuje mu z tego tytułu zasiłek chorobowy. Ustalając podstawę wymiaru zasiłku chorobowego w tym przypadku, należy zastosować zasadę, zgodnie z którą podstawę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym pracownik zachorował. Oznacza to, że trzeba uwzględnić zarobki pracownika za okres od grudnia 2024 roku do listopada 2025 roku.
Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy zasiłkowej przeciętne miesięczne wynagrodzenie stanowiące podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się przez podzielenie łącznego wynagrodzenia osiągniętego przez pracownika przez okres 12 miesięcy lub okres krótszy, lecz obejmujący pełne miesiące kalendarzowe przez liczbę miesięcy, w których wynagrodzenie to zostało osiągnięte.
Jeżeli w okresie 12 miesięcy lub krótszym okresie, który został przyjęty do ustalania wysokości przeciętnego wynagrodzenia, pracownik nie osiągnął wynagrodzenia wskutek nieobecności w pracy z przyczyn usprawiedliwionych, to przy ustalaniu podstawy wymiaru:
- wyłącza się wynagrodzenie należne za miesiące, w których pracownik przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy;
- przyjmuje się, po uzupełnieniu według zasad określonych w art. 37 ust. 2 ustawy zasiłkowej, wynagrodzenie z miesięcy, w których ubezpieczony będący pracownikiem przepracował co najmniej połowę obowiązującego go czasu pracy.
W przypadku gdy w każdym miesiącu wymaganego okresu pracownik z przyczyn usprawiedliwionych przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy, do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się wynagrodzenie za wszystkie miesiące — po uzupełnieniu według zasad określonych w art. 37 ust. 2 ustawy zasiłkowej.
W razie gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie, które ubezpieczony będący pracownikiem osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy.
W powyższych okolicznościach stosuje się art. 37 ust. 2 ustawy zasiłkowej, który przewiduje, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi:
- wynagrodzenie miesięczne określone w umowie o pracę lub w innym akcie, na podstawie którego powstał stosunek pracy, jeżeli wynagrodzenie przysługuje w stałej miesięcznej wysokości;
- wynagrodzenie miesięczne obliczone przez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego za przepracowane dni robocze przez liczbę dni przepracowanych i pomnożenie przez liczbę dni, które pracownik powinien był przepracować w tym miesiącu, jeżeli przepracował chociaż 1 dzień;
- kwota zmiennych składników wynagrodzenia w przeciętnej miesięcznej wysokości, wypłacona za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku pracy u pracodawcy, u którego przysługuje zasiłek chorobowy, jeżeli ubezpieczony będący pracownikiem nie osiągnął żadnego wynagrodzenia.
Należy podkreślić, że przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania tego zasiłku zgodnie z postanowieniami układów zbiorowych pracy (uzp) lub przepisami o wynagradzaniu, jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego zasiłku.
Składników wynagrodzenia przysługujących w myśl umowy o pracę lub innego aktu, na podstawie którego powstał stosunek pracy, tylko do określonego terminu nie uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego należnego za okres po tym terminie.
Przepis art. 41 ust. 2 ustawy zasiłkowej stosuje się odpowiednio do składników wynagrodzenia, których wypłaty zaprzestano na podstawie uzp lub przepisów o wynagradzaniu.
W art. 42 ustawy zasiłkowej określono zasady uwzględniania w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego premii, nagród i innych składników wynagrodzenia przysługujących za różne okresy.
Uwzględnienie przychodów z umowy cywilnoprawnej w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego — stanowisko ZUS-u
21 sierpnia 2023 roku ZUS zaktualizował Komentarz do ustawy zasiłkowej, wprowadzając jednocześnie ważną zmianę w zakresie uwzględniania przychodów pracownika z tytułu umowy cywilnoprawnej zawartej ze swoim pracodawcą.
Należy podkreślić, że powyższa korekta wynika m.in. z wcześniejszego orzecznictwa Sądu Najwyższego (SN) dotyczącego wspomnianej problematyki.
W uzasadnieniu do wyroku z 19 września 2019 roku (sygn. akt II UK 87/18) SN stwierdził, że niedopuszczalne jest traktowanie wynagrodzenia z umowy zlecenia jako okresowego składnika wynagrodzenia, o którym mowa w art. 41 ust. 2 ustawy zasiłkowej, a to z uwagi na fakt, że umowa zlecenia jest dodatkowym tytułem ubezpieczenia, nie zaś dodatkowym składnikiem wynagrodzenia. Inaczej mówiąc, skoro zakres przedmiotowy art. 41 ust. 2 ustawy zasiłkowej jest ściśle określony, czyli wyłącza z podstawy wymiaru zasiłku tylko składnik pracowniczego wynagrodzenia przysługujący do określonego terminu (np. dodatek służbowy), to uzasadnia to stwierdzenie, że przepis ten nie może stanowić podstawy odmowy uwzględnienia w zasiłku przychodu z umowy cywilnoprawnej — wyjaśnił skład orzekający SN.
Jak już wspomnieliśmy, tezy przedstawione przez SN znalazły odzwierciedlenie w stanowisku ZUS-u.
Jak wynika z treści pkt 316 Komentarza do ustawy zasiłkowej, do wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia albo umowy o dzieło, z pracodawcą, z którym osoba wykonująca umowę pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, nie ma zastosowania zasada przewidziana w pkt. 315 cytowanego Komentarza. Przywołana zasada stanowi, że składniki wynagrodzenia przysługujące w myśl umowy o pracę lub innego aktu nawiązującego stosunek pracy do określonego terminu, uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego tylko za okres przypadający do tego terminu.
Oznacza to, że wynagrodzenie, o którym mowa w pkt 316 Komentarza do ustawy zasiłkowej, należy uwzględniać w podstawie wymiaru zasiłku w kwocie faktycznie wypłaconej, bez uzupełniania.
Warto podkreślić, że w świetle wyjaśnień ZUS-u ww. zasadę stosuje się w bieżących sprawach, z tym że ubezpieczony może wystąpić z wnioskiem dotyczącym wcześniejszego okresu.
Przykład 2.
W związku z możliwością uwzględnienia przychodu z tytułu umowy zlecenia zawartej ze swoim pracodawcą ubezpieczony złożył wniosek o przeliczenie podstawy wymiaru zasiłku z ubezpieczenia chorobowego. W takim przypadku ZUS dokonuje przeliczenia tej podstawy, co wiąże się z dopłatą różnicy między wypłaconym a należnym zasiłkiem chorobowym.
Przykład 3.
Pracownik stał się niezdolny do pracy. W okresie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, był on najpierw zatrudniony na podstawie umowy zlecenia, a następnie ten sam pracodawca zawarł z nim umowę o pracę. Przychody zarówno z umowy cywilnoprawnej, jak i umowy pracowniczej powinny być wliczone do podstawy świadczeń chorobowych.
Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego, gdy umowa o pracę była poprzedzona zleceniem. Podsumowanie
Postępowanie przy ustalaniu podstawy zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi są określone w przepisach ustawy zasiłkowej. Jeżeli chodzi o uwzględnianie umów cywilnoprawnych zawieranych przez ubezpieczonego ze swoim pracodawcą w podstawie świadczeń chorobowych, to obecnie obowiązują zasady zaktualizowane przez ZUS. Oznacza to, że przychód z tytułu umowy zlecenia należy uwzględniać w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego w kwocie faktycznie wypłaconej, bez uzupełniania.
