Poradnik Przedsiębiorcy

Nowa podstawa wymiaru zasiłku chorobowego - kiedy ustalamy

Pracownik, który choruje w ciągu roku dłużej niż 33 dni (lub dłużej niż 14 dni w przypadku osób powyżej 55. roku życia), zamiast wynagrodzenia chorobowego wypłacanego przez pracodawcę zaczyna pobierać zasiłek chorobowy finansowany przez ZUS. Wysokość wynagrodzenia chorobowego i zasiłków zależy od przychodów pracownika uzyskanych na 12 miesięcy przed chorobą. Nie oznacza to jednak, że każde nowe zwolnienie lekarskie lub zasiłek powodują, że podstawa wymiaru zasiłku chorobowego jest wyliczana na nowo.

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego – ogólne zasady

Co do zasady do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone:

  • w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy lub 
  • w krótszym okresie, jeśli niezdolność powstała przed upływem 12 miesięcy.

Ustalone przeciętne miesięczne wynagrodzenie z powyższych okresów należy pomniejszyć o 13,71% (suma składek ZUS). Tak obliczona kwota stanowi podstawę zasiłku chorobowego.

Natomiast zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości:

  • 80% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego;
  • 70% podstawy wymiaru – w przypadku przebywania w szpitalu;
  • 100% podstawy wymiaru (również za okres pobytu w szpitalu), jeżeli niezdolność do pracy powstała:
  • wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy;
  • w okresie ciąży;
  • wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów albo zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

Zasiłek chorobowy w wysokości 80% przysługuje również osobom ubezpieczonym, które przebywają w szpitalu w okresie od 15. do 33. dnia niezdolności do pracy (w danym roku kalendarzowym), jeśli ukończyły 50. rok życia (licząc od roku następnego po ukończeniu 50. roku życia) lub wykonują pracę nakładcza, a także służbę zastępczą. 

Kiedy nie przelicza się na nowo podstawy wymiaru

Co do zasady podstawa zasiłku chorobowego jest stała i nie jest przeliczana przy każdym otrzymanym zwolnieniu lekarskim. Nawet jeżeli między okresami choroby występują przerwy, to z reguły podstawa zasiłku chorobowego nie zmienia się. Jeżeli między okresami pobierania świadczeń chorobowych nie było przerwy lub przerwa była krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe, podstawa wymiaru zasiłku chorobowego pozostaje bez zmian i nie ustala się jej na nowo.

Przykład 1.

W przypadku gdy pracownik był chory przez 3 dni w czerwcu 2020 roku, wysokość wynagrodzenia chorobowego będzie ustalona z uwzględnieniem jego zarobków z okresu od czerwca 2019 roku do maja 2020 roku, w założeniu, że pracownik pracuje przez całe 12 miesięcy. Ten sam pracownik 1 września 2020 roku chorował znowu, w związku z czym została przyjęta taka sama podstawa wynagrodzenia chorobowego jak w czerwcu, ponieważ od ostatniego zwolnienia lekarskiego w czerwcu 2020 roku nie było 3-miesięcznej przerwy.

Podstawy wymiaru świadczeń chorobowych nie oblicza się na nowo, nawet gdy przerwa między niezdolnościami jest krótsza niż 3 miesiące i pracownik ma otrzymać zupełnie inny rodzaj świadczenia.

Przykład 2.

Pracownica pobierała wynagrodzenie chorobowe, a następnie zasiłek chorobowy od 1 czerwca do 18 lipca 2020 roku. Podstawę wymiaru tych świadczeń stanowiło przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownicy za okres od czerwca 2019 roku do maja 2020 roku. Od 25 do 28 sierpnia 2020 roku pracownica nabyła prawo do zasiłku opiekuńczego (inny rodzaj świadczenia). Ponieważ przerwa między okresami pobierania zasiłków trwała krócej niż 3 miesiące kalendarzowe, podstawę wymiaru zasiłku opiekuńczego stanowiło wynagrodzenie za ten sam okres, który uwzględniono przy ustalaniu podstawy wymiaru wynagrodzenia i zasiłku chorobowego.

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego a zmiana wymiaru czasu pracy

Jeżeli między okresami pobierania świadczeń chorobowych miała miejsce zmiana wymiaru czasu pracy, podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego po przerwie powinna być ustalona ponownie z uwzględnieniem wynagrodzenia po zmianie wymiaru czasu pracy. Nie ma wówczas znaczenia, że przerwa między pobieraniem zasiłków była krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe, ani rodzaj pobieranego świadczenia.

Przykład 3.

Pracownik był niezdolny do pracy z powodu choroby od 27 maja do 15 czerwca 2018 roku. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego, który mu przysługuje, została ustalona na podstawie wynagrodzenia za okres od maja 2017 roku do kwietnia 2018 roku. Do 30 czerwca pracownik był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, natomiast od 1 lipca pracuje na 1/2 etatu. Od 20 do 30 września 2018 roku pracownik był niezdolny do pracy z powodu kolejnej choroby. W takim wypadku podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi od 20 września 2018 roku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie po zmianie wymiaru czasu pracy, tj. za lipiec i sierpień.

Wyłączenie z podstawy zasiłku chorobowego niektórych składników wynagrodzenia

Podstawę zasiłku chorobowego należy przeliczyć w sytuacji, kiedy pracownik zakończył pobierać określony składnik wynagrodzenia uwzględniany przy wyliczaniu pierwotnej podstawy zasiłku. Jeśli zatrudniony utracił do niego prawo przed rozpoczęciem pobierania zasiłku po przerwie (krótszej niż 3 miesiące), to należy przeliczyć podstawę zasiłku na nowo, bez uwzględnienia tego składnika.

Ustalając nową podstawę zasiłku z powodu wyłączenia określonego składnika wynagrodzenia, należy przeliczyć na nowo kwoty z tego samego okresu. Nie trzeba ustalać nowego okresu do wyliczenia podstawy zasiłku, ponieważ on się nie zmienia.

Przykład 4.

Pracownik ponownie zachorował w ciągu roku w okresie 10–15 września 2020 roku. Ponieważ wykorzystał już limit 33 dni wynagrodzenia chorobowego, wypłatę zasiłku chorobowego przejął ZUS. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku wzięto okres od września 2019 roku do sierpnia 2020 roku. Ponownie pracownik zachorował w październiku 2020 roku. W tym przypadku przy ustalaniu podstawy zasiłku chorobowego wzięto pod uwagę ten sam okres co przy chorobie wrześniowej, jednak przeliczono ją na nowo, ponieważ w sierpniu zakończyła się umowa zlecenie, którą pracownik miał podpisaną z pracodawcą.

Przeliczenie podstawy zasiłku chorobowego związane z ustawą o COVID-19

Aktualna sytuacja w Polsce spowodowana pandemią koronawirusa również wpłynęła na przepisy dotyczące przeliczania podstawy zasiłku chorobowego. Nowe przepisy, obowiązujące od 9 października 2020 roku, dotyczą pracowników, którym obniżono wymiar czasu pracy na podstawie ustawy o COVID-19 lub na podstawie tej samej ustawy pracodawca wprowadził mniej korzystne warunki zatrudnienia niż te widniejące na umowie.

Kiedy takim pracownikom trzeba ustalić podstawę zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego, należy uwzględnić podstawę wymiaru zasiłku sprzed zmian czasu pracy w przypadku gdy:

  • pracodawca obniżył wymiar czasu pracy lub wprowadził mniej korzystne warunki zatrudnienia w okresie wcześniej pobieranego zasiłku

oraz

  • między okresami pobierania wcześniejszego i kolejnego zasiłku nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe.

Wobec osób, których czas pracy został obniżony na podstawie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych, nie stosuje się art. 40 ustawy zasiłkowej w przypadku ustalania podstawy zasiłku chorobowego.

W związku z powyższym dla tych osób nie należy ustalać nowej podstawy wymiaru zasiłku, tylko przyjąć podstawę wymiaru obliczoną dla wcześniejszego zasiłku.

W świetle powyższych zmian osoby, których świadczenie chorobowe zostało obliczone na podstawie nowego obniżonego wynagrodzenia i które otrzymały zasiłek niższy niż ustalony według nowych przepisów, mogą zwrócić się do ZUS-u z wnioskiem o przeliczenie wysokości wypłacanego świadczenia.

Podsumowując, raz ustalona podstawa wymiaru zasiłku chorobowego nie zmienia się, jeśli między kolejnymi zwolnieniami lekarskimi nie wystąpiła przerwa lub nie przekroczyła ona 3 miesięcy. Do przeliczenia podstawy zasiłku chorobowego dochodzi tylko w kilku sytuacjach i na ściśle określonych zasadach.