Nowe zasady badań lekarskich pracowników – co się zmieniło?

Medycyna pracy stanowi stały element zawodowej rzeczywistości w każdym przedsiębiorstwie. Ostatnie zmiany w przepisach prawa pracy wprowadzają zupełnie nowe zasady badań lekarskich, które znacząco wpływają na codzienne obowiązki pracodawców oraz prawa zatrudnionych osób. Nowe regulacje mają na celu pełne dostosowanie systemu profilaktycznej opieki zdrowotnej do realiów współczesnego rynku pracy. Co dokładnie zmieniło się w procedurach medycyny pracy? Szczegółowo wyjaśniamy to w dalszej części tego artykułu.

Jak przebiegają obowiązkowe badania lekarskie pracowników

W Ustawie z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy jest mowa o wstępnych, okresowych i kontrolnych badaniach lekarskich. Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika, który nie ma aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania.

Wstępnym badaniom lekarskim na mocy art. 229 §1 Kodeksu pracy podlegają:

• osoby przyjmowane do pracy;
• pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy i inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe.

W przypadku osób posiadających aktualne orzeczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach określonych w skierowaniu na badania lekarskie, jeżeli pracodawca uzna, że odpowiadają one warunkom występującym na danym stanowisku, z wyłączeniem osób zatrudnianych do wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych, pracodawca ma obowiązek zażądać aktualnego orzeczenia lekarskiego oraz skierowania na badania, które stanowiło podstawę jego wydania.

Poza badaniami wstępnymi pracownik podlega okresowym badaniom lekarskim. 

Kontrolne badania lekarskie są zlecane w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, która trwa dłużej niż 30 dni, w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Badania lekarskie pracowników w przypadku pracy w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających

Przedsiębiorstwa, w których praca odbywa się w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających, muszą zapewnić pracownikom okresowe badania lekarskie także:

1. po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami;
2. po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowana osoba zgłosi wniosek o objęcie takimi badaniami.

Czas prowadzenia badań lekarskich

Badania lekarskie, zarówno okresowe, jak i kontrolne, powinny zostać przeprowadzone w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z ich wykonaniem pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jeżeli natomiast badania odbywają się w innej miejscowości, pracownikowi przysługuje zwrot kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.

Wszystkie – czyli wstępne, okresowe i kontrolne – badania lekarskie są przeprowadzane na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę.

Udział w programie zdrowotnym lub programie polityki zdrowotnej.

Pracownik skierowany na wstępne, okresowe lub kontrolne badania lekarskie, który spełnia warunki udziału w programie zdrowotnym lub programie polityki zdrowotnej, może – za swoją zgodą – zostać skierowany przez lekarza przeprowadzającego badanie do udziału w takim programie.

Jeżeli pracownik wykona wstępne, okresowe albo kontrolne badania lekarskie w ramach programu zdrowotnego lub programu polityki zdrowotnej, są one finansowane na zasadach określonych w danym programie. 

Jakie są nowe zasady badań lekarskich w firmie?

Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 roku w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy określa zasady prowadzenia badań lekarskich pracowników.

Prowadzenie badań pracowników

Wydanie orzeczenia lekarskiego w związku ze skierowaniem pracownika na badania jest możliwe wyłącznie po uprzednim, osobistym zbadaniu go przez lekarza. 

Dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne, w zależności od wskazań, obejmują w szczególności badania: otolaryngologiczne, neurologiczne, okulistyczne, dermatologiczne, alergologiczne lub psychologiczne, oraz badania dodatkowe. Lekarz prowadzący badanie może wyznaczyć krótszy termin następnego badania niż określony we wskazówkach metodycznych, jeżeli stwierdzi, że jest to niezbędne do prawidłowej oceny stanu zdrowia osoby przyjmowanej do pracy lub pracownika. 

Działania prozdrowotne

Jeżeli u osoby badanej stwierdzi się zasadność podjęcia działań prozdrowotnych, lekarz wydaje jej indywidualne zalecenia, uwzględniające również pozazawodowe aspekty zdrowotne. Zalecenia te sporządza się w formie papierowej lub elektronicznej, a informację o nich zamieszcza się w dokumentacji medycznej. Ponadto lekarz dokonuje w dokumentacji pracownika opisu badania oraz wpisuje treść wydanego orzeczenia.

Elementy orzeczenia o utracie przez pracownika zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy i orzeczenia o braku przeciwwskazań do wykonywania pracy na określonym stanowisku

W wyniku nowelizacji określono zakres elementów wydawanych orzeczeń. W konsekwencji orzeczenie zarówno o utracie przez pracownika zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy, jak i o braku przeciwwskazań do wykonywania pracy na określonym stanowisku, muszą zawierać:

1. oznaczenie podmiotu wykonującego działalność leczniczą przeprowadzającego badanie profilaktyczne;
2. numer orzeczenia i datę jego wydania wraz ze wskazaniem miejscowości jego wydania;
3. datę wystawienia skierowania na badanie lekarskie;
4. identyfikator dokumentu, jeżeli orzeczenie jest wydawane w postaci elektronicznej;
5. wskazanie rodzaju badania: wstępne, okresowe albo kontrolne, a także podstawy prawnej wydania orzeczenia;
6. imię (imiona) i nazwisko osoby badanej;
7. numer PESEL osoby badanej, a w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL – serię, numer i nazwę dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz kraj jego wydania;
8. adres osoby badanej (miejscowość, ulica, nr domu, nr lokalu);
9. nazwę i adres pracodawcy oraz jego numer REGON;
10. wskazanie stanowiska, na które osoba badana ma być przyjęta albo na którym jest zatrudniona;
11. informację o tym, że osoba badana – wobec braku przeciwwskazań zdrowotnych – jest zdolna do wykonywania lub podjęcia pracy na określonym stanowisku, wraz z symbolem 21, albo że – wobec istnienia przeciwwskazań zdrowotnych – jest niezdolna do wykonywania lub podjęcia pracy na tym stanowisku, wraz z symbolem 22, albo że – wobec istnienia przeciwwskazań zdrowotnych – utraciła zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy z dniem wskazanym w orzeczeniu, wraz z symbolem 23;
12. wskazanie daty następnego badania okresowego, jeżeli dotyczy;
13. zalecenia dla pracodawcy wynikające z warunków pracy w odniesieniu do zapewnienia pracownikowi okularów lub szkieł kontaktowych korygujących wzrok; 
14. imię (imiona) i nazwisko oraz oznaczenie lekarza obejmujące: symbol województwa, wskazanie dodatkowych wymagań kwalifikacyjnych wraz z ich symbolami, liczbę porządkową z rejestru lekarzy przeprowadzających badania profilaktyczne, prowadzonego przez wojewódzki ośrodek medycyny pracy, numer prawa wykonywania zawodu lekarza przeprowadzającego badanie lekarskie;
15. pouczenie o przysługującym prawie do odwołania. 

Elementy innych orzeczeń

Orzeczenie o konieczności przeniesienia pracownika do innej pracy ze względu na stwierdzony szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na jego zdrowie, o zagrożeniu zdrowia młodocianego w związku z wykonywaną pracą, o występowaniu u pracownika objawów wskazujących na rozwój choroby zawodowej, a także o niezdolności do wykonywania dotychczasowej pracy u pracownika, który uległ wypadkowi przy pracy lub u którego stwierdzono chorobę zawodową, lecz nie został uznany za niezdolnego do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zawiera:

1. oznaczenie podmiotu wykonującego działalność leczniczą przeprowadzającego badanie profilaktyczne;
2. numer orzeczenia i datę jego wydania wraz ze wskazaniem miejscowości jego wydania;
3. datę wystawienia skierowania na badanie lekarskie;
4. identyfikator dokumentu, jeżeli orzeczenie jest wydawane w postaci elektronicznej;
5. imię (imiona) i nazwisko osoby badanej;
6. numer PESEL osoby badanej, a w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL – serię, numer i nazwę dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz kraj jego wydania;
7. adres osoby badanej (miejscowość, ulica, nr domu, nr lokalu);
8. nazwę i adres pracodawcy oraz jego numer REGON;
9. imię (imiona) i nazwisko oraz oznaczenie lekarza obejmujące: symbol województwa, wskazanie dodatkowych wymagań kwalifikacyjnych wraz z ich symbolami, liczbę porządkową z rejestru lekarzy przeprowadzających badania profilaktyczne, prowadzonego przez wojewódzki ośrodek medycyny pracy, numer prawa wykonywania zawodu lekarza przeprowadzającego badanie lekarskie;
10. pouczenie o przysługującym prawie do odwołania. 
11. wskazanie rodzaju badania: okresowe albo kontrolne, a także podstawy prawnej wydania orzeczenia;
12. informację, że osoba badana stała się niezdolna do wykonywania dotychczasowej pracy ze względu na: szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie – symbol 31, zagrożenie, jakie wykonywana praca stwarza dla zdrowia młodocianego – symbol 33, podejrzenie powstania choroby zawodowej – symbol 34, albo wypadek przy pracy lub chorobę zawodową – symbol 35;
13. wskazanie okresu przeniesienia osoby badanej do pracy na innym stanowisku w związku z niezdolnością do wykonywania dotychczasowej pracy;
14. wskazanie stanowiska, na które osoba badana ma być przyjęta albo na którym jest zatrudniona;
15. zalecenia dla pracodawcy wynikające z decyzji o przeniesieniu na inne stanowisko, dotyczące: dostosowania określonego stanowiska pracy w celu zmniejszania ryzyka zawodowego, zagrożeń dla zdrowia pracownika, występujących na określonym stanowisku pracy, jeżeli dotyczy.

Forma orzeczeń

Orzeczenia te mogą być wydane w postaci elektronicznej albo według wzorów określonych w załączniku do rozporządzenia.

Przykład 1. 

Pan Sylwester wysłał swoją pracowniczkę, panią Dorotę, na badania okresowe. Lekarz wydał orzeczenie elektronicznie. Czy jest to dopuszczalne? Obecnie przepisy dopuszczają możliwość wystawiania orzeczeń lekarza medycyny pracy w formie elektronicznej.

Nowe zasady badań lekarskich – podsumowanie

Podsumowując, nowe zasady prowadzenia badań profilaktycznych pracowników, w tym związane z formą orzeczenia, stanowią krok w stronę dostosowania prawa do aktualnych realiów. Dodatkowo wprowadzenie możliwości wydania zaleceń prozdrowotnych jest wyrazem dbałości o zdrowie pracowników.