Mały ZUS Plus to ulga dla drobnych przedsiębiorców, która pozwala opłacać niższe składki na ubezpieczenia społeczne. Ma ona na celu odciążenie finansowe najmniejszych firm i ułatwienie im utrzymania działalności gospodarczej. Natomiast wakacje składkowe są rozwiązaniem umożliwiającym przedsiębiorcy raz w roku zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za jeden wybrany miesiąc. Z tego rodzaju czasowego wsparcia finansowego można skorzystać szczególnie w okresach obniżonych przychodów lub zwiększonych kosztów działalności.
Pozarolnicza działalność gospodarcza – tytuł do ubezpieczeń społecznych
Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa ustawy (czyli okresu zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem) oraz przepisów Ustawy z 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców. Stosownie do treści art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie, na swój wniosek (art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 tej Ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych)
„Mały ZUS” i „mały ZUS Plus”
1 stycznia 2019 roku weszły w życie zmiany ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzone Ustawą z dnia 20 lipca 2018 roku o zmianie niektórych ustaw w celu obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą na mniejszą skalę. Do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dodano art. 18c, który określa nowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne niektórych osób prowadzących działalność gospodarczą, spełniających warunki określone w ustawie. Z kolei 1 lutego 2020 roku weszła w życie Ustawa z dnia 12 grudnia 2019 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, którą dokonano zmiany brzmienia art. 18c.
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (a w konsekwencji również na ubezpieczenia wypadkowe i chorobowe) ubezpieczonego prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 zł, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Roczny limit przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa wyżej, w przypadku rozpoczęcia, zakończenia lub zawieszenia prowadzenia działalności w ciągu poprzedniego roku kalendarzowego zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc kwotę 120 000 zł przez liczbę dni kalendarzowych w poprzednim roku kalendarzowym i mnożąc przez liczbę dni kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym. Otrzymany wynik jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa.
W myśl art. 18c ust. 2 ustawy podstawa wymiaru składek:
- nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego na dany rok kalendarzowy w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” do końca poprzedniego roku kalendarzowego, w drodze obwieszczenia (w 2026 roku limit ten wynosi 5652 zł);
- nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku (w 2026 roku limit ten wynosi 1441,80 zł).
Podstawę wymiaru składek ubezpieczony ustala na dany rok kalendarzowy, mnożąc przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej, uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, przez współczynnik 0,5. Otrzymany wynik jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 gr, lub w dół, jeśli jest niższa.
Przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym oblicza się:
- dzieląc roczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym przez liczbę dni kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym, a następnie
- mnożąc uzyskany wynik przez 30.
Otrzymaną kwotę zaokrągla się do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 gr, lub w dół, jeśli jest niższa (patrz również pismo z 22 lipca 2025 roku Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, DI/100000/43/569/2025).
Z omawianej ulgi można korzystać maksymalnie przez 36 miesięcy w ciągu kolejnych 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności.
Przykład 1.
Ubezpieczony rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej od 1 czerwca 2025 roku (co oznacza, że działalność tę prowadził w 2025 roku przez 214 dni) i w tym czasie, do 31 grudnia 2025 roku, osiągnął przychód i dochód w wysokości 63 000 zł.
Roczny limit przychodu wyniósł 70 356,16 zł wyliczyć, zgodnie z obliczeniem:
120 000 zł : 365 dni × 214 dni = 70 356,16 zł
Przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w analizowanym przypadku wyniósł 8831,78 zł:
63 000 zł : 214 dni × 30 = 8831,78 zł.
Zatem podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 4415,89 zł:
8831,78 zł × 0,5 = 4415,89 zł. Jest to kwota mieszcząca się w granicach między 1441,80 zł a 5652 zł, nie wymaga ona zatem podwyższenia ani obniżenia.
Wakacje składkowe
Instytucja tzw. wakacji składkowych dla najmniejszych firm, polegająca na udzieleniu zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w jednym miesiącu danego roku kalendarzowego, została wprowadzona 1 listopada 2024 roku na mocy Ustawy z dnia 9 maja 2024 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Osoby korzystające z wakacji składkowych nadal pozostaną uczestnikami systemu ubezpieczeń społecznych.
Na wniosek płatnika składek prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą zwalnia się go z opłacenia należnych składek z tego tytułu na jego własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, za wskazany we wniosku miesiąc kalendarzowy, jeżeli:
- w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku miał zgłoszonych do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego lub ubezpieczenia zdrowotnego nie więcej niż 10 ubezpieczonych;
- w ostatnich 2 latach kalendarzowych poprzedzających rok złożenia wniosku nie osiągnął przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej lub w co najmniej 1 roku z 2 ostatnich lat kalendarzowych poprzedzających rok złożenia wniosku osiągnął roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro, obliczanej według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roboczym roku kalendarzowego poprzedzającego rok złożenia wniosku;
- jako ubezpieczony w roku kalendarzowym poprzedzającym rok złożenia wniosku oraz w okresie od początku roku kalendarzowego złożenia wniosku do dnia złożenia tego wniosku nie wykonywał pozarolniczej działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, na którego rzecz w roku kalendarzowym rozpoczęcia działalności gospodarczej lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej;
- w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku jako ubezpieczony podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.
Powyższe zasady stosuje się odpowiednio także do składki na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli ubezpieczony dobrowolnie podlegał ubezpieczeniu chorobowemu w miesiącu złożenia wniosku oraz w miesiącu go poprzedzającym.
Zwolnienie z opłacenia składek w ramach wakacji składkowych przysługuje wyłącznie za jeden miesiąc kalendarzowy w danym roku kalendarzowym (art. 17a i art. 17b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Przykład 2.
Osoba prowadząca od kilku lat pozarolniczą działalność gospodarczą złożyła 20 października 2026 roku wniosek do ZUS-u o wakacje składkowe. We wrześniu 2026 roku osoba ta zatrudniała 4 pracowników (byli oni przez nią zgłoszeni do ubezpieczeń społecznych). W latach 2024 i 2025 wnioskodawca osiągnął przychód w wysokości 1,7 miliona euro. W okresie od 1 stycznia 2025 roku do 20 października 2026 roku wnioskodawca nie wykonywał pozarolniczej działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy. W tych okolicznościach wystąpiły wszystkie wymagane przesłanki do udzielenia wnioskodawcy wakacji składkowych w listopadzie 2026 roku.
Z ulg Mały ZUS Plus i wakacji składkowych można korzystać jednocześnie, o ile przedsiębiorca spełnia warunki obu rozwiązań. Oznacza to, że osoba opłacająca składki w ramach małego ZUS Plus może wybrać jeden miesiąc w roku, w którym nie zapłaci składek społecznych dzięki wakacjom składkowym.
