Wspólne konto bankowe a działalność gospodarcza – jakie są skutki?

Prowadzenie własnego biznesu często wiąże się z wieloma dylematami finansowymi, zwłaszcza gdy finanse firmowe stykają się z prywatnymi. Rachunek może mieć więcej niż jednego właściciela, dlatego w sytuacji, gdy osoba fizyczna ma wspólne konto bankowe z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, pojawiają się istotne pytania o ewentualne skutki podatkowe takiego rozwiązania. Poniższa analiza szczegółowo wyjaśnia te kwestie na podstawie aktualnych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Rodzaje rachunków bankowych 

Na podstawie art. 725 kc przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych.

Jak wynika z treści art. 49 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, banki mogą prowadzić w szczególności następujące rodzaje rachunków bankowych:

1. rachunki rozliczeniowe, w tym bieżące i pomocnicze, oraz prowadzone dla nich na zasadach określonych w rozdziale 3a rachunki VAT;
2. rachunki lokat terminowych;
3. rachunki oszczędnościowe, rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe, w tym rachunki rodzinne, oraz rachunki terminowych lokat oszczędnościowych;
4. rachunki powiernicze.

Rachunki rozliczeniowe oraz rachunki lokat terminowych mogą być prowadzone dla osób fizycznych prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek, w tym dla osób będących przedsiębiorcami. Natomiast rachunki oszczędnościowe, rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe oraz rachunki terminowych lokat oszczędnościowych mogą być prowadzone dla osób fizycznych.

Zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy Prawo bankowe posiadacz rachunku bankowego dysponuje swobodnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku. W umowie z bankiem mogą być zawarte postanowienia ograniczające swobodę dysponowania tymi środkami. 

Wspólne konto bankowe nie wiążę się z powstaniem przychodu

Współposiadaczowi konta przysługują pewne prawa związane ze środkami pieniężnymi znajdującymi się na wspólnym koncie. Z racji bycia współposiadaczem rachunku można rozporządzać środkami na nim zgromadzonymi, ale nie jako właściciel, tylko jako posiadacz. Posiadanie wspólnego rachunku bankowego nie przesądza o własności środków znajdujących się na tym rachunku. 

Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 19 października 2023 roku (nr 0111-KDIB2-3.4015.154.2023.4.ASZ), posiadanie wspólnego rachunku bankowego nie przesądza o prawie własności do środków zgromadzonych na tym rachunku. Samo dokonanie wpłaty pieniędzy na wspólny rachunek bankowy przez jednego z jego posiadaczy (współwłaściciela) nie skutkuje dla drugiego współposiadacza rachunku bankowego automatycznym nabyciem na własność tych środków pieniężnych.

Taka sytuacja mogłaby przykładowo wystąpić, gdyby doszło do faktycznego przekazania własności do wpłacanych środków finansowych przez jednego ze współwłaścicieli konta na rzecz drugiego współwłaściciela tytułem m.in. darowizny. Jednakże samo uczynienie drugiej osoby współwłaścicielem konta nie oznacza, że osoba, której pieniądze wpływają na wspólne konto, poprzez tę wpłatę dokonuje kosztem swego majątku darowizny na rzecz drugiego współwłaściciela.

Definicja własności znajduje się w art. 140 ustawy – Kodeks cywilny, zgodnie z którym w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.

Kc zawiera również zbliżoną do własności definicję posiadacza. Stosownie do art. 336 ww. ustawy posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

W myśl art. 339 kc domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.

Z powyższego wynika, że własność jest prawem podmiotowym pozwalającym na najpełniejsze i najszersze korzystanie z rzeczy. To najsilniejsze z praw majątkowych, w tym praw rzeczowych, wyrażające się w bezpośrednim władztwie nad rzeczą. Jest samodzielne, istnieje niezależnie od innych praw, pozostałe prawa rzeczowe są prawami na rzeczy cudzej. Natomiast posiadanie to faktyczne władztwo nad rzeczą, własną lub cudzą, połączone z wolą samodzielnego jego wykonywania, we własnym imieniu i interesie. Posiadacza cechuje przede wszystkim działanie „jak właściciel”. Posiadania nie można jednakże utożsamiać z własnością.

Jeżeli chodzi o skutki w sferze podatku dochodowego od osób fizycznych, wskażmy, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Zgodnie natomiast z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów ze źródła nad kosztami jego uzyskania. Wynika z tego, że pojęciem pierwotnym dla dochodu jest pojęcie przychodu. 

Ten z kolei definiowany jest przez ustawodawcę w art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, gdzie możemy przeczytać, że przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Istotą przychodu podatkowego jest realny, trwały i definitywny charakter przysporzenia majątkowego, tj. taki, w którym ostatecznie powiększone zostaną aktywa podatnika. 

Natomiast jak wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z 10 października 2024 roku (I SA/Po 158/24), przez pojęcie „otrzymane” należy rozumieć takie pieniądze i wartości pieniężne, które zostały podatnikowi faktycznie przekazane. Przez pojęcie „postawionymi do dyspozycji” należy rozumieć takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik – wykazując określoną aktywność – ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone środki do dyspozycji podatnika. 

Przykład 1.

Pani Ewa jest współposiadaczem rachunku bankowego wraz ze swoim ojcem, który prowadzi działalność gospodarczą. Na rachunek bankowy ojciec przekazuje środki wygenerowane w ramach działalności gospodarczej. Kobieta zachowuje status współposiadacza, jednak nie dysponuje środkami tam zgromadzonymi we własnym zakresie. Czy po stronie pani Ewy powstają skutki w podatku PIT?

Wyłącznie z tytułu współposiadania rachunku bankowego po stronie pani Ewy nie powstaje przychód w rozumieniu podatku PIT. Bez wpływu na to pozostaje fakt, że ojciec kobiety prowadzi działalność gospodarczą.

Reasumując, o ile współposiadacz nie korzysta ze środków zgromadzonych na rachunku bankowym osoby prowadzącej działalność gospodarczą, nie może być mowy o powstaniu obowiązku w podatku dochodowym od osób fizycznych. Ponadto taki fakt nie podlega zgłoszeniu do urzędu skarbowego.