W tym artykule przeanalizujemy konsekwencje podatkowe sytuacji, w której nabywca towaru odmawia przyjęcia prawidłowo wystawionej faktury. Sprawdzimy, czy skutki nieprzyjęcia faktury VAT przez kupującego mają jakikolwiek wpływ na moment powstania obowiązku podatkowego w VAT oraz czy zwalniają sprzedawcę z konieczności jej wystawienia.
Obowiązek w podatku VAT przy dostawie towaru
Zgodnie z regułą ogólną wyrażoną w art. 19a ust. 1 Ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT): obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 1a, 1b, 5 i 7-11, art. 14 ust. 6, art. 20, art. 21 ust. 1 i art. 138f.
Konstrukcja podatku od towarów i usług nakłada na podatnika obowiązek opodatkowania czynności w momencie powstania obowiązku podatkowego. Zgodnie z zasadą ogólną moment ten następuje z chwilą dokonania dostawy towaru lub wykonania usługi. W praktyce oznacza to, że podatek staje się wymagalny i powinien zostać rozliczony za ten okres, w którym faktycznie dostarczono towar lub zrealizowano usługę.
Jak wynika zatem z literalnego brzmienia art. 19a ust. 1 ustawy, aby ustalić moment powstania obowiązku podatkowego przy dostawie towarów, co do zasady, istotny jest moment „dokonania dostawy towarów”, przez co – zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy – rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel.
W tym miejscu należy zauważyć, że wydanie towaru przez dostawcę wiąże się z istotnym skutkiem prawnym – przejściem na odbiorcę korzyści, ciężarów oraz ryzyka przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy. Chwilą decydującą o tym przejściu jest, co do zasady, moment wydania towaru. Tym samym dokonanie dostawy, o którym mowa w art. 19a ust. 1 ustawy, oznacza jej faktyczne zrealizowanie.
Pojęcie „przeniesienie prawa do rozporządzania jak właściciel” dotyczy tego rodzaju czynności, która daje otrzymującemu towar prawo do postępowania z nim jak właściciel. Chodzi tutaj przede wszystkim o możliwość faktycznego dysponowania rzeczą, a nie rozporządzania nią w sensie prawnym. Istotą dostawy towarów nie jest bowiem przeniesienie prawa własności, a co za tym idzie – zwrotu „prawo do rozporządzania jak właściciel” nie można interpretować jako „prawa własności”.
Ponadto przejście własności ekonomicznej nie musi wiązać się z przeniesieniem własności w sensie prawnym, ponieważ dostawa towarów nie ogranicza się wyłącznie do prawa własności rzeczy. Jednocześnie dla celów powstania obowiązku podatkowego czynność uznaje się za dokonaną z chwilą jej faktycznego zrealizowania, chyba że przepisy ustawy wprost określają inny moment.
Obowiązek wystawienia dokumentu a skutki nieprzyjęcia faktury VAT przez kupującego
Zgodnie z art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT: podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż, a także dostawę towarów i świadczenie usług, o których mowa w art. 106a pkt 2, dokonywane przez niego na rzecz innego podatnika podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze lub na rzecz osoby prawnej niebędącej podatnikiem.
Co również istotne, faktura jest dokumentem potwierdzającym zaistnienie określonego zdarzenia gospodarczego i musi spełniać wymogi przewidziane przepisami prawa. Jej prawidłowość materialnoprawna zależy od tego, czy odzwierciedla ona rzeczywistą transakcję. Podatnik wystawia ten dokument w przypadku sprzedaży towaru lub usługi.
Fakturę wystawia się również w przypadku otrzymania zaliczki przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi – w takiej sytuacji, zgodnie z art. 106f ust. 4 ustawy, możliwe jest wystawienie tzw. faktury końcowej. Dokument ten potwierdza zatem zaistnienie zdarzenia gospodarczego i jest nierozerwalnie związany z powstaniem obowiązku podatkowego.
Jakie są skutki nieprzyjęcia faktury VAT przez kupującego w kontekście momentu powstania obowiązku podatkowego?
Następnie należy wskazać, że na podstawie art. 106i ust. 1 i 2 ustawy o VAT:
- Fakturę wystawia się nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru lub wykonano usługę, z zastrzeżeniem ust. 2–9.
- Jeżeli przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi otrzymano całość lub część zapłaty, o której mowa w art. 106b ust. 1 pkt 4, fakturę wystawia się nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym otrzymano całość lub część zapłaty od nabywcy.
Z cytowanego wyżej art. 106i ust. 1 ustawy wynika, że moment wystawienia faktury powiązany został z momentem dokonania dostawy towaru. Biorąc pod uwagę art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy – skoro podatnik realizuje dane dostawy towarów, to jako czynny podatnik VAT będzie miał obowiązek wystawienia faktury na rzecz kupującego. Powinno to nastąpić nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru.
Z tego obowiązku nie zwalniają sprzedawcy ewentualne postanowienia umowne w zakresie terminu lub warunków wystawienia faktury. Strony mogą wprawdzie dowolnie kształtować umowy między sobą i zawierać w nich elementy, na które obustronnie się zgadzają, jednakże nie może to wyłączyć stosowania bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawy w przedmiocie powstania obowiązku podatkowego i wystawiania faktur.
Jak wskazał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 13 marca 2026 roku (nr 0112-KDIL1-2.4012.2.2026.2.MR):
Zatem, to bezpośrednio w momencie wydania towarów nabywcy (części/partii) następuje dostawa towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy, gdyż nabywca już od tego momentu może dysponować towarem i fizycznie nim rozporządzać jak właściciel. Ani oczekiwanie na zrealizowanie całego zamówienia ani na podpisanie protokołu, nie może prowadzić do przesunięcia w czasie momentu powstania obowiązku podatkowego. Skoro dokonanie dostawy towaru następuje z chwilą wydania towaru Zamawiającemu, z tą samą chwilą powstaje obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług, na podstawie art. 19a ust. 1 ustawy.
Podsumowując, stwierdzam, że nieprzyjęcie przez Zamawiającego faktury dokumentującej dostawę towarów pozostaje bez wpływu zarówno na ustalenie momentu powstania obowiązku podatkowego, jak i obowiązek udokumentowania transakcji fakturą.
Poniżej prezentujemy przykład obrazujący analizowane zagadnienie.
Przykład 1.
Spółka A zawarła umowę sprzedaży towaru, który został dostarczony 30 maja. 15 czerwca wystawiła fakturę VAT i przekazała ją kupującemu. Kupujący oświadczył, że nie przyjmie faktury.
Czy spółka A ma obowiązek rozliczenia podatku VAT od dokonanej dostawy?
W przypadku opisanej transakcji obowiązek podatkowy powstał w dniu dostawy, czyli w dacie przeniesienia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. Oznacza to, że obowiązek podatkowy powstał 30 maja. W rezultacie spółka A musi rozliczyć podatek VAT w deklaracji za maj, czyli w terminie do 25 czerwca.
Podsumowując, z punktu widzenia sprzedawcy odmowa przyjęcia faktury przez kupującego nie ma znaczenia w kontekście ustalenia obowiązku podatkowego. Sprzedawca mimo to jest zobowiązany odprowadzić podatek należny od dokonanej dostawy towarów.
Polecamy:
