Wyjazd w czasie e-ZLA – kiedy jest dozwolony i nie stracisz zasiłku?

Pobieranie zasiłku chorobowego wiąże się z obowiązkiem wykorzystywania zwolnienia zgodnie z jego celem. Wątpliwości budzi jednak kwestia, czy dozwolony jest wyjazd w czasie e-ZLA, na przykład na wakacje, i czy nie spowoduje to utraty prawa do świadczenia. Kluczowe jest, aby podejmowane w tym okresie działania nie wydłużały procesu rekonwalescencji.

Prawo do zasiłku chorobowego

Zasiłek chorobowy przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, która stała się niezdolna do pracy z powodu choroby w czasie trwania tego ubezpieczenia. Zgodnie z art. 6 Ustawy z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa) na równi z niezdolnością do pracy z powodu choroby traktuje się niemożność wykonywania pracy:

• w wyniku decyzji wydanej przez właściwy organ albo uprawniony podmiot na podstawie przepisów o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;
• wskutek poddania się obowiązkowi kwarantanny, izolacji w warunkach domowych albo izolacji, o której mowa w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;
• z powodu przebywania w jednostce leczniczej w celu leczenia uzależnienia alkoholowego lub uzależnienia od środków odurzających lub substancji psychotropowych;
• wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów.

Celem zasiłku chorobowego jest zabezpieczenie materialne ubezpieczonego, w szczególności pracownika na wypadek czasowej przeszkody w prowadzeniu aktywności zarobkowej. Świadczenie to ma charakter:

• gwarancyjny,
• ochronny,
• zabezpieczający środki utrzymania ubezpieczonego i jego rodziny na czas niezdolności do wykonywania pracy.

e-ZLA – dowód niezdolności do pracy z powodu choroby

Zgodnie z art. 53 ust. 1 przy ustalaniu prawa do zasiłków – w tym chorobowego – i ich wysokości dowodami potwierdzającymi czasową niezdolność do pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne lub konieczność osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny są zaświadczenia lekarskie.

Według art. 55 ust. 1 i 3 ustawy zasiłkowej zaświadczenie lekarskie (tzw. e-ZLA) jest wystawiane zgodnie ze wzorem ustalonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), za pośrednictwem systemu teleinformatycznego udostępnionego przez ZUS, w formie dokumentu elektronicznego podpisanego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych dostępnego we wspomnianym systemie teleinformatycznym. Zaświadczenie zawiera:

• identyfikator i datę wystawienia zaświadczenia lekarskiego;
• dane ubezpieczonego;
• dane płatnika składek na ubezpieczenie chorobowe;
• imię, nazwisko i numer prawa wykonywania zawodu wystawiającego zaświadczenie lekarskie oraz adres miejsca udzielania świadczeń zdrowotnych;
• okres orzeczonej czasowej niezdolności do pracy, w tym okres pobytu w szpitalu;
• informacje o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku chorobowego lub jego wysokość;
• wskazania lekarskie – odpowiednio: chory powinien leżeć albo chory może chodzić;
• okres zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny, datę urodzenia tego członka rodziny i stopień jego pokrewieństwa lub powinowactwa z ubezpieczonym;
• numer statystyczny choroby ubezpieczonego ustalony według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych;
• oznaczenie instytucji, w której ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia.

Obowiązek wykorzystywania zwolnienia chorobowego zgodnie z jego celem

Ubezpieczony w czasie orzeczonej niezdolności do pracy nie może:

• wykonywać pracy zarobkowej,
• wykorzystywać zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

W przypadku niestosowania się do tych obowiązków ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia (art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej).

Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązywać będzie regulacja modyfikująca wspomniane obowiązki oraz precyzyjniej je określająca. Ubezpieczony w czasie orzeczonej niezdolności do pracy nie będzie mógł:

• wykonywać pracy zarobkowej – przez którą należy rozumieć każdą czynność mającą charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności (istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy);
• podejmować aktywności niezgodnej z celem tego zwolnienia – tj. wszelkich działań utrudniających lub wydłużających proces leczenia albo rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

Wyjazd w czasie e-ZLA a cel zwolnienia chorobowego

W orzecznictwie sądów wskazuje się, że za zachowanie niezgodne z celem zwolnienia chorobowego uznać można takie postępowanie, które w powszechnym odczuciu jawi się jako nieodpowiednie dla osoby chorej i może rodzić wątpliwości co do rzeczywistego stanu jej zdrowia. Wiarygodność ubezpieczonego podważają w szczególności zachowania polegające na podejmowaniu aktywności sprzecznych z procesem leczenia, a za takie uznaje się często wyjazdy turystyczne, wykonywanie pracy zarobkowej czy też podejmowanie prac fizycznych we własnym zakresie. Podkreśla się, że chodzi tutaj zawsze o wykonywanie czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy, gdyż celem zwolnienia jest odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy, a wszelkie zachowania utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję stoją w sprzeczności z tym celem (orzeczenie Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z 9 grudnia 2025 roku, IV U 880/25).

Należy jednak zaznaczyć – na co wskazano w wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 1 września 2025 roku (VII Ua 55/24) – że ustawodawca nie zakazuje wyjazdów, nawet o charakterze urlopowym, w trakcie zwolnienia lekarskiego, o ile przykładowo regeneracja o charakterze psychicznym jest wskazaniem lekarskim, co może mieć miejsce w zaburzeniach depresyjnych czy też związanych z wypaleniem zawodowym, do czego niezbędna wydaje się zmiana otoczenia. Takie rozpoznanie zostało poczynione w sprawie badanej przez Sąd. Ubezpieczona miała stwierdzoną niezdolność do pracy z uwagi na pogorszenie stanu psychicznego – zostały u niej stwierdzone zaburzenia depresyjno-lękowe. Konsultowała ona kwestię swojego wyjazdu z lekarzem prowadzącym jej leczenie, który nie stwierdził co do tego przeciwwskazań. Ustalono, że wyjazd i zmiana otoczenia przy tego typu zaburzeniach mogą mieć kluczowe znaczenie przy procesie rekonwalescencji i powrotu do zdrowia. Dodatkowo stwierdzono, że stan zdrowia ubezpieczonej poprawił dzięki odbytemu wyjazdowi – miała ona chęć powrotu do pracy, czuła się lepiej.

W omawianym wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie zauważono, że zarówno wskazania, jak i przeciwwskazania lecznicze dla pracownika przebywającego na zwolnieniu chorobowym nie mają charakteru abstrakcyjnego, ale w każdym przypadku są skonkretyzowane – uwzględniają jednostkę chorobową, ogólny stan zdrowia pacjenta, jego predyspozycje lub tryb życia. Przykładowo Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że nie można uznać za wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego przeznaczeniem w sytuacji: jednorazowego wyjazdu na pielgrzymkę chorej pracownicy, po uzyskaniu uprzedniej zgody lekarza prowadzącego (wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 1999 roku, I PKN 308/99), udziału pracownika we własnym ślubie w czasie zwolnienia lekarskiego zawierającego adnotację „chory może chodzić” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 1998 roku, I PKN 14/98) oraz uczestniczenia pracownika w zajęciach szkolnych w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, niesprzeczne z zaleceniami lekarza (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 1999 roku, I PKN 613/98).

Poglądy wyrażane w orzecznictwie prowadzą zatem do wniosku, że zakaz wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem należy zawsze rozpatrywać w powiązaniu z całokształtem okoliczności konkretnego przypadku. W pewnych sytuacjach wyjazd krajowy lub zagraniczny będzie zasadnie kwalifikowany jako naruszenie tego zakazu, w innych – nie będzie uznawany za postępowanie niezgodne z celem zwolnienia chorobowego, a czasem nawet należy go traktować jako czynnik przyspieszający powrót do zdrowia. Konieczność odrębnego rozpatrywania uwarunkowań konkretnej sprawy występować będzie także po wejściu w życie zasygnalizowanych wyżej zmian przepisów, które będą obowiązywać od 13 kwietnia 2026 roku.