Poradnik Przedsiębiorcy

Jakie są wykroczenia przeciwko prawom pracownika?

Kodeks pracy i inne ustawy z zakresu prawa pracy nakładają na pracodawcę szereg obowiązków odpowiadających uprawnieniom pracownika. Celem wzmocnienia ochrony zasadniczych praw pracowniczych kodeks obwarowuje najistotniejsze z nich sankcjami. W niniejszym artykule możesz przeczytać, jakie wykroczenia przeciwko prawom pracownika przewiduje Kodeks pracy i jaką odpowiedzialność za nie ponosi pracodawca.

Kiedy możemy mówić o wykroczeniu?

Zgodnie z Kodeksem wykroczeń odpowiedzialność za wykroczenie ponosi ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5000 złotych lub nagany. Nie popełnia wykroczenia sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu.

Ważne!
Wykroczenie przeciwko prawom pracowniczym może być popełnione zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie.

Należy podkreślić, że odpowiedzialność za wykroczenie może być przypisana wyłącznie osobom fizycznym. W związku z tym ukarany z tytułu wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym może być albo pracodawca będący osobą fizyczną, albo osoba działająca w jego imieniu.

Wykroczenia przeciwko prawom pracownika w Kodeksie pracy

Ustawodawca wprowadza odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym w wielu aktach prawnych z zakresu prawa pracy, niemniej jednak główne naruszenia zostały wymienione w art. 281 i 282 Kodeksu pracy. Zgodnie ze wskazanymi przepisami pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu popełnia wykroczenia przeciwko prawom pracownika gdy:

  1. zawiera umowę cywilnoprawną w warunkach, w których zgodnie z przepisami prawa pracy powinna być zawarta umowa o pracę,
  2. nie zawiadamia właściwego okręgowego inspektora pracy, w formie pisemnej lub elektronicznej, o zawarciu umowy o pracę na czas określony oraz obiektywnych przyczynach leżących po stronie pracodawcy, które uzasadniają niestosowanie do tej umowy przepisów określających maksymalny 33-miesięczny okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony oraz limit 3 takich umów o pracę, w terminie 5 dni roboczych od dnia jej zawarcia,
  3. nie potwierdza na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy,
  4. wypowiada lub rozwiązuje z pracownikiem stosunek pracy bez wypowiedzenia, naruszając w sposób rażący przepisy prawa pracy,
  5. stosuje wobec pracowników inne kary niż przewidziane w przepisach prawa pracy o odpowiedzialności porządkowej pracowników,
  6. narusza przepisy o czasie pracy lub przepisy o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych,
  7. nie prowadzi dokumentacji pracowniczej,
  8. nie przechowuje dokumentacji pracowniczej przez okres wynikający z przepisów prawa,
  9. pozostawia dokumentację pracowniczą w warunkach grożących uszkodzeniem lub zniszczeniem,
  10. nie wypłaca w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi albo uprawnionemu do tego świadczenia członkowi rodziny pracownika, wysokość tego wynagrodzenia lub świadczenia bezpodstawnie obniża albo dokonuje bezpodstawnych potrąceń,
  11. nie udziela przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego lub bezpodstawnie obniża wymiar tego urlopu,
  12. 1nie wydaje pracownikowi świadectwa pracy,
  13. wbrew obowiązkowi nie wykonuje podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu pracy lub ugody zawartej przed komisją pojednawczą lub sądem pracy.

Wymienione wykroczenia opisane w Kodeksie pracy zagrożone są grzywną od 1000 zł do 30 000 zł.

Wykroczenia przeciwko BHP

Poza wyżej wymienionymi wykroczeniami Kodeks pracy przewiduje również odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko BHP. Zgodnie z art. 283 Kodeksu pracy pracodawca, osoba działająca w jego imieniu, w tym osoba odpowiedzialna za BHP popełnia wykroczenie, gdy:

  1. nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
  2. wbrew obowiązkowi nie zapewnia, aby budowa lub przebudowa obiektu budowlanego albo jego części, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, była wykonywana na podstawie projektów uwzględniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy,
  3. wbrew obowiązkowi wyposaża stanowiska pracy w maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności,
  4. wbrew obowiązkowi dostarcza pracownikowi środki ochrony indywidualnej, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności,
  5. wbrew obowiązkowi stosuje materiały i procesy technologiczne bez uprzedniego ustalenia stopnia ich szkodliwości dla zdrowia pracowników i bez podjęcia odpowiednich środków profilaktycznych lub substancje chemiczne i ich mieszaniny nieoznakowane w sposób widoczny i umożliwiający ich identyfikację lub substancje niebezpieczne, mieszaniny niebezpieczne, substancje stwarzające zagrożenie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie nieposiadające kart charakterystyki, a także opakowań zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem, pożarem lub wybuchem,
  6. wbrew obowiązkowi nie zawiadamia właściwego okręgowego inspektora pracy, prokuratora lub innego właściwego organu o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy oraz o każdym innym wypadku, który wywołał wymienione skutki, mającym związek z pracą, jeżeli może być uznany za wypadek przy pracy, nie zgłasza choroby zawodowej albo podejrzenia o taką chorobę, nie ujawnia wypadku przy pracy lub choroby zawodowej albo przedstawia niezgodne z prawdą informacje, dowody lub dokumenty dotyczące takich wypadków i chorób,
  7. nie wykonuje w wyznaczonym terminie podlegającego wykonaniu nakazu organu Państwowej Inspekcji Pracy,
  8. utrudnia działalność organu Państwowej Inspekcji Pracy, w szczególności uniemożliwia prowadzenie wizytacji zakładu pracy lub nie udziela informacji niezbędnych do wykonywania jej zadań,
  9. bez zezwolenia właściwego inspektora pracy dopuszcza do wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16 roku życia.

Wymienione wyżej wykroczenia również zagrożone są karą grzywny w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł.

Postępowanie w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika

Zgodnie z art. 17 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika oskarżycielem publicznym jest inspektor pracy. Wniosek o ukaranie w I instancji rozpatrywany jest przez  sąd rejonowy, a w II instancji – sąd okręgowy.

Inspektor Państwowej Inspekcji Pracy może także nakładać grzywnę – do wysokości 2000 zł – w drodze postępowania mandatowego. Przy czym, jeżeli ukarany co najmniej dwukrotnie za wykroczenie przeciwko prawom pracownika, popełnia w ciągu dwóch lat od dnia ostatniego ukarania takie wykroczenie, właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy może w postępowaniu mandatowym nałożyć grzywnę do wyższej granicy, tj. do 5000 zł.