Zakup aplikacji AI od kontrahenta spoza UE – jak rozliczyć podatki?

Coraz więcej przedsiębiorców wykorzystuje w swojej działalności aplikacje oparte na sztucznej inteligencji. Taki zakup aplikacji AI od kontrahenta spoza UE, np. popularnego ChatGPT, rodzi jednak istotne pytania podatkowe. Kluczowe jest ustalenie, czy transakcja wymaga rozliczenia VAT z tytułu importu usług oraz czy generuje obowiązek poboru podatku u źródła.

Zakup aplikacji AI od kontrahenta spoza UE

W pierwszej kolejności wskażmy, że według art. 2 pkt 9 Ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT) przez import usług: rozumie się świadczenie usług, z tytułu wykonania których podatnikiem jest usługobiorca, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4.

Prawidłowe rozliczenie VAT w przypadku usług wymaga ustalenia miejsca ich świadczenia, ponieważ to ono determinuje, czy dana czynność podlega opodatkowaniu w Polsce.

Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną art. 28b ust. 1 ustawy o VAT: miejscem świadczenia usług w przypadku świadczenia usług na rzecz podatnika jest miejsce, w którym podatnik będący usługobiorcą posiada siedzibę działalności gospodarczej.

Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT: podatnikami są również osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne nabywające usługi, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:

1. usługodawcą jest podatnik nieposiadający siedziby działalności gospodarczej oraz stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju, a w przypadku usług, do których stosuje się art. 28e, podatnik ten nie jest zarejestrowany zgodnie z art. 96 ust. 4,
2. usługobiorcą jest – w przypadku usług, do których stosuje się art. 28b – podatnik, o którym mowa w art. 15, lub osoba prawna niebędąca podatnikiem, o którym mowa w art. 15, zarejestrowana lub obowiązana do zarejestrowania zgodnie z art. 97 ust. 4.

Przy czym zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o VAT: w przypadkach wymienionych w ust. 1 pkt 4 i 5, usługodawca lub dokonujący dostawy towarów nie rozlicza podatku należnego.

Powołany przepis wskazuje na sytuację, w której podatnikiem staje się nabywca usługi podlegającej opodatkowaniu w Polsce. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT wprowadza mechanizm tzw. odwrotnego obciążenia, który polega na opodatkowaniu usług przez usługobiorcę i ma zastosowanie, gdy miejscem świadczenia – a tym samym opodatkowania ustalonym na podstawie przepisów ustawy – jest terytorium Polski. Warunkiem zastosowania mechanizmu odwrotnego obciążenia na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w przypadku usług jest spełnienie warunków dotyczących usługodawcy, jak i usługobiorcy.

W tym zakresie należy rozważyć dwa przypadki. Pierwszy dotyczy podmiotu będącego czynnym podatnikiem VAT. Taki podmiot kwotę podatku należnego z tytułu importu usług traktuje równocześnie jako kwotę podatku do odliczenia. W konsekwencji dla niego zakup aplikacji ChatGPT będzie zdarzeniem neutralnym podatkowo, które jednak należy wykazać w miesięcznej lub kwartalnej deklaracji VAT.

Drugi przypadek dotyczy podatników zwolnionych z VAT. Nie mają oni prawa do odliczenia podatku naliczonego, jednak nie zwalnia to ich z obowiązku rozpoznania importu usług. Kwotę podatku należnego należy w tym przypadku wykazać w deklaracji VAT-9M składanej w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu powstania obowiązku podatkowego. Natomiast kwota podatku, który nie podlega odliczeniu, będzie stanowić koszt uzyskania przychodu w podatku dochodowym zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 43 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT).

Zakup aplikacji AI a podatek u źródła

Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT podatek dochodowy z tytułu uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, będących nierezydentami, przychodów z odsetek, z praw autorskich lub praw pokrewnych, z praw do projektów wynalazczych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych, w tym również ze sprzedaży tych praw, z należności za udostępnienie tajemnicy receptury lub procesu produkcyjnego, za użytkowanie lub prawo do użytkowania urządzenia przemysłowego, w tym także środka transportu, urządzenia handlowego lub naukowego, za informacje związane ze zdobytym doświadczeniem w dziedzinie przemysłowej, handlowej lub naukowej (know-how) – ustala się w wysokości 20% przychodów.

Należy podkreślić, że przy kwalifikacji danego świadczenia do usług opodatkowanych ryczałtem na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o PIT, nazwa umowy nie może być wyłącznym czynnikiem determinującym przynależność usługi do tego katalogu. Decydujące znaczenie dla stwierdzenia, że dane czynności podlegają zryczałtowanemu podatkowi dochodowemu od osób fizycznych, ma treść postanowień umowy zawartej z kontrahentem zagranicznym, a przede wszystkim charakter rzeczywiście wykonywanych świadczeń.

W celu określenia zakresu praw autorskich według polskich przepisów należy odnieść się do art. 1 ust. 1 Ustawy z 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: ustawa o prawie autorskim), w którym stwierdzono, że: przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Ponadto art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskim stanowi, że: przedmiotem prawa autorskiego są utwory wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe).

W rozumieniu polskich przepisów o prawie autorskim przedmiotem tego prawa są wszelkie przejawy działalności twórczej o indywidualnym charakterze bez względu na to, czy chodzi tutaj o dzieła artystyczne, utwory naukowe lub literackie. Program komputerowy został wymieniony przez ustawodawcę jako przedmiot prawa autorskiego. 

Do transakcji dotyczących wytworów cyfrowych, takich jak obrazy, dźwięki lub teksty, należy stosować odpowiednio konstrukcje przewidziane dla programów komputerowych. Co jednak istotne, wykorzystywanie programów komputerowych wyłącznie na własne potrzeby, w tym ich powielanie w celu zapewnienia możliwości korzystania z programu, nie stanowi należności licencyjnej.

Należy podkreślić, że podatnik dokonujący zakupu aplikacji ChatGPT otrzymuje prawo do jej użytkowania wyłącznie na własne potrzeby. Nabywca nie ma przy tym prawa do trwałego lub czasowego zwielokrotnienia programu, w szczególności udzielania sublicencji, powielania, modyfikowania czy rozpowszechniania. Każdorazowo otrzymuje on tylko prawo do użytkowania oprogramowania w charakterze tzw. użytkownika końcowego (ang. end-user). 

Jak wskazał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 1 czerwca 2023 roku (nr 0111-KDIB1-2.4010.175.2023.1.MC), prawa umożliwiające jedynie faktyczne korzystanie z programu nie stanowią tytułu do naliczania opłat licencyjnych.

Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 3 listopada 2021 roku (I SA/Gd 1097/21) wskazał, że świetle przepisów krajowych, należności z tytułu korzystania z praw autorskich do programu komputerowego nie mogą być utożsamiane z należnościami licencyjnymi z tytułu korzystania z praw autorskich do dzieła literackiego. Nie zostały bowiem zaliczone przez ustawodawcę do kategorii utworów literackich, a jedynie są traktowane jak one pod względem ochrony praw autorskich do nich przysługujących, ani też z należnościami licencyjnymi z tytułu praw do dzieła naukowego bądź artystycznego, skoro przez ustawodawcę traktowane są jako odrębny rodzaj utworu. 

Płatności dokonywane na rzecz zagranicznego kontrahenta nie stanowią zatem należności licencyjnych. Obowiązek pobrania przez płatnika zryczałtowanego podatku dochodowego dotyczy wypłat należności z tytułów wymienionych w art. 29 ust. 1 ustawy o PIT. 

Podsumowując, zakup płatnej wersji aplikacji ChatGPT będzie generował skutki podatkowe wyłącznie w zakresie podatku VAT, ponieważ w takim przypadku mamy do czynienia z importem usług. Natomiast nie jest to przypadek, który wiąże się z obowiązkiem poboru podatku u źródła w rozumieniu przepisów ustaw o PIT i CIT.