Poradnik Przedsiębiorcy

Obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności - kogo dotyczy?

Mechanizm podzielonej płatności jest instytucją podatku VAT funkcjonującą od 1 lipca 2018 r. Trzeba jednak zauważyć, że do tej pory korzystanie z MPP miało charakter dobrowolny. Na skutek dokonania nowelizacji treści ustawy VAT od 1 listopada 2019 r. wykonywanie niektórych czynności wiąże się z koniecznością stosowania podzielonej płatności.

Likwidacja odwrotnego obciążenia w obrocie krajowym

Zanim jednak przejdziemy do meritum problemu, wskażmy, że zmiana ustawy pociągnęła za sobą nie tylko wprowadzenie obligatoryjnego mechanizmu split payment, ale również likwidację odwrotnego obciążenia w obrocie krajowym.

Do końca października obowiązywały przepisy, zgodnie z którymi nabywcy towarów wymienionych w załączniku nr 11 oraz usług świadczonych przez podwykonawców i wymienionych w załączniku nr 14 do ustawy VAT byli zobowiązani do rozliczenia podatku należnego. Dochodziło zatem do odwrotnego obciążenia podatkiem VAT, gdzie ciężar jego zapłaty był przenoszony na nabywcę, a nie na sprzedawcę.

Począwszy od 1 listopada 2019 r., zarówno przepisy regulujące odwrotne obciążenie, jak i załączniki nr 11 oraz 14 zniknęły z ustawy VAT. W nowym stanie prawnym nie występuje zatem co do tych transakcji obowiązek rozliczenia podatku należnego przez nabywcę towarów i usług.

W tym miejscu trzeba także wspomnieć o przepisach przejściowych. Zgodnie z art. 10 ustawy zmieniającej stare przepisy stanowiące o odwrotnym obciążeniu będą miały jeszcze zastosowanie do transakcji:

  1. dokonanych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, dla których powstał obowiązek podatkowy lub faktura została wystawiona po wejściu w życie tej ustawy (np. usługa wykonana 29 października, a faktura wystawiona 2 listopada)

  2. dokonanych po wejściu w życie niniejszej ustawy zmieniającej, dla których wystawiono fakturę przed wejściem w życie tej ustawy (faktura wystawiona 30 października, a towar dostarczony 3 listopada).

Od 1 listopada 2019 r. przestały obowiązywać przepisy dotyczące mechanizmu odwrotnego obciążenia w obrocie krajowym dotyczące towarów z załącznika nr 11 oraz usług z załącznika nr 14 do ustawy VAT.

Kogo dotyczy obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności?

Jak wskazaliśmy na wstępie MPP miał do tej pory charakter fakultatywny. Jednakże na mocy nowelizacji przepisów w pewnych przypadkach jest on obowiązkowy. Obowiązek ten nie dotyczy jednak wszystkich podatników. W myśl art. 108a ust. 1a–1b ustawy VAT przy dokonywaniu płatności za nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem stanowi kwotę, o której mowa w art. 19 pkt 2 Ustawy Prawo przedsiębiorców, podatnicy są obowiązani zastosować mechanizm podzielonej płatności. Podatnik obowiązany do wystawienia faktury z dopiskiem „mechanizm podzielonej płatności” musi przyjąć płatność w kwocie należności wynikającej z tego dokumentu z zastosowaniem mechanizmu split payment.

W świetle powyższego przepisu możemy zauważyć, że MPP jest stosowany, jeżeli jednorazowa kwota transakcji przekracza 15 000 zł, dokonywana jest wyłącznie pomiędzy przedsiębiorcami i dodatkowo czynność obejmuje towary lub usługi wymienione w nowym załączniku nr 15 do ustawy VAT. Zasadniczo załącznik 15 zawiera elementy, które znajdowały się w dotychczasowym załączniku nr 11 i 14 ustawy. Ponadto wskazano tam także części i akcesoria do pojazdów silnikowych; węgiel i produkty węglowe; maszyny i urządzenia elektryczne, ich części i akcesoria oraz urządzenia elektryczne, ich części i akcesoria.

Jeżeli powyższe warunki zostaną spełnione, zapłata należności odbędzie się w systemie MPP. To oznacza, że kwota netto wpłynie na rachunek rozliczeniowych sprzedawcy, natomiast kwota podatku VAT wpłynie na specjalny rachunek VAT sprzedawcy, służący wyłącznie do rozliczenia z budżetem należności podatkowych. W takiej sytuacji sprzedawca ma obowiązek wystawienia faktury VAT z adnotacją „mechanizm podzielonej płatności”, co wynika z art. 106e ust. 1 pkt 18a ustawy VAT.

Przykład 1.

Podatnik wykonał usługę stolarki budowlanej o wartości 20 000 zł. Usługa ta jest wymieniona w załączniku nr 15, a jej wartość przekracza 15 000 zł (kwota, o której mowa w art. 19 pkt 2 ustawy Prawo przedsiębiorców). Taka transakcja musi zostać obligatoryjne rozliczona przy pomocy mechanizmu podzielonej płatności. Sprzedawca ma obowiązek wystawienia faktury VAT z odpowiednią adnotacją.

Warto również podkreślić, że obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności ma szerszy zakres stosowania niż mechanizm odwrotnego obciążenia. Zwróćmy bowiem uwagę, że załącznik nr 11 dotyczył wyłącznie dostawy towarów pomiędzy czynnymi podatnikami VAT, a załącznik nr 14 obejmował te przypadki, gdy usługodawca świadczyłby te usługi jako podwykonawca. Obowiązkowy split payment nie zawiera takich zastrzeżeń, co oznacza, że dotyczy każdego podatnika.Dokonanie transakcji powyżej 15 000 zł i obejmującej towar lub usługę wymienioną w załączniku nr 15 do ustawy obliguje obie strony do rozliczenia należności za pomocą mechanizmu podzielonej płatności.

Rachunek bankowy do rozliczenia MPP

Kolejnym nowym przepisem jest art. 108e ustawy VAT. Podaje on, że podatnicy, którzy dokonują dostawy towarów lub świadczą usługi, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy, a także podatnicy, którzy je nabywają, są obowiązani posiadać rachunek rozliczeniowy, o którym mowa w art. 49 ust. 1 pkt 1 – Ustawy Prawo bankowe lub imienny rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej otwarty w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, prowadzony w walucie polskiej. Chodzi tu o rachunki rozliczeniowe, w tym bieżące i pomocnicze, a także prowadzone dla nich rachunki VAT.

Obowiązek rozliczenia podatku należnego przy pomocy split payment dotyczy naturalnie czynnych podatników VAT. Dzieje się tak dlatego, że tylko oni są zobowiązani do zapłaty VAT od dokonanej czynności opodatkowanej. Nie zmienia to jednak faktu, że w świetle powyższego przepisu specjalny rachunek rozliczeniowych do płatności VAT musi posiadać również nabywca. Może zatem pojawić się sytuacja, w której podatnik zwolniony z VAT, nabywając towary lub usługi objęte MPP, będzie musiał wcześniej założyć rachunek rozliczeniowy służący do obsługi rachunku VAT.W świetle nowych przepisów obie strony transakcji objętej obowiązkowym MPP muszą posiadać odpowiedni do dokonywania rozliczeń rachunek bankowy.

Sankcje dla kupującego za naruszenie zasad płatności MPP

Wobec nabywcy, który dokonuje płatności za otrzymany towar lub wykonaną usługę z pominięciem zasad mechanizmu podzielonej płatności, przewidziano sankcje podatkowe. Otóż jak stanowi art. 108a ust. 7 ustawy VAT, w przypadku stwierdzenia, że podatnik dokonał płatności z naruszeniem ust. 1a, naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty podatku przypadającej na nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, wykazane na fakturze, której dotyczy płatność. W stosunku do osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za wykroczenie albo przestępstwo skarbowe, nie ustala się dodatkowego zobowiązania podatkowego. Ponadto w myśl art. 108a ust. 8 ww. ustawy przepisu ust. 7 nie stosuje się, jeżeli dostawca lub usługodawca rozliczył całą kwotę podatku wynikającą z faktury, która została zapłacona z naruszeniem ust. 1a.

W celu lepszego zrozumienia treści przedstawionych przepisów przeanalizujmy następujące przykłady.

Przykład 2.

Podatnik nabył elektronikę o wartości 20 000 zł netto od innego przedsiębiorcy. Sprzedawca wystawił fakturę z kwotą podatku należnego wynoszącą 4600 zł oraz z adnotacją „mechanizm podzielonej płatności”. Nabywca nie uregulował jednak należności na wskazany rachunek bankowy służący do MPP, lecz na prywatny rachunek sprzedawcy. W takiej sytuacji organ podatkowy może ustalić nabywcy do zapłaty dodatkowe zobowiązanie podatkowe wynoszące 1380 zł (30%).

Przykład 3.

Podatnik nabył elektronikę o wartości 20 000 zł netto od innego przedsiębiorcy. Sprzedawca wystawił fakturę z kwotą podatku należnego wynoszącą 4600 zł oraz z adnotacją „mechanizm podzielonej płatności”. Nabywca nie uregulował jednak należności na wskazany rachunek bankowy służący do MPP, lecz na prywatny rachunek sprzedawcy. Mimo to sprzedawca otrzymaną w ten sposób kwotę rozliczył za pomocą MPP. W takich okolicznościach nabywca nie poniesienie sankcji podatkowych.Niedokonanie przez kupującego zapłaty wynagrodzenia w ramach obowiązkowego mechanizmu split payment powoduje, że może zostać wobec niego wymierzona sankcja w postaci dodatkowego zobowiązania podatkowego wynoszącego 30% kwoty podatku należnego.

Pozostając jeszcze w tematyce odpowiedzialności nabywcy, trzeba zauważyć, że zmianie uległy również przepisy odnoszące się do solidarnej odpowiedzialności nabywcy ze sprzedawcą. W świetle art. 105a ust. 1–2 ustawy VAT podatnik, o którym mowa w art. 15, na rzecz którego dokonano dostawy towarów, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy, odpowiada solidarnie wraz z podmiotem dokonującym tej dostawy za jego zaległości podatkowe, w części podatku proporcjonalnie przypadającej na dostawę dokonaną na jego rzecz. Dzieje się tak, jeżeli w momencie dokonania tej dostawy podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego. Podatnik miał uzasadnione podstawy do tego, aby tak przypuszczać, jeżeli okoliczności towarzyszące tej dostawie towarów lub warunki, na jakich została ona dokonana, odbiegały od okoliczności lub warunków zwykle występujących w obrocie tymi towarami. W szczególności, jeżeli cena za dostarczone podatnikowi towary była bez uzasadnienia ekonomicznego niższa od ich wartości rynkowej.

Przy czym jak wskazuje art. 105a ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy VAT, powyższego przepisu nie stosuje się:

  • do nabycia towarów udokumentowanego fakturą, w której kwota należności ogółem stanowi kwotę, o której mowa w art. 19 pkt 2 ustawy;

  • do nabycia towarów, za które podatnik dokonał zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.

Trzeba podkreślić, że nowy przepis stanowiący o solidarnej odpowiedzialności dotyczy również transakcji obejmujących wyłącznie towary wymienione w załączniku nr 15 do ustawy. Jednakże solidarna odpowiedzialność kupującego ze sprzedawcą za podatek VAT dotyczy jedynie tych transakcji, których wartość jest niższa niż 15 000 zł. Jeżeli nabywca chce uniknąć tej odpowiedzialności powinien skorzystać z dobrowolnego mechanizmu podzielonej płatności.

Przykład 4.

Podatnik nabył części do samochodu o wartości 5000 zł netto od innego przedsiębiorcy. Choć towar ten jest wymieniony w załączniku nr 15 do ustawy, to jednak nie jest to transakcja objęta obowiązkowym MPP, bowiem jej wartość wynosi poniżej 15 000 zł. Nabywca może w tym przypadku ponieść solidarną odpowiedzialność ze sprzedawcą za podatek należny. Jeżeli chce tej odpowiedzialności uniknąć, powinien skorzystać z dobrowolnej możliwości zapłaty należności za pomocą MPP.Transakcje poniżej 15 000 zł, lecz dotyczące towarów wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy, choć nie są objęte obowiązkowym mechanizmem split payment, to jednak mogą spowodować wystąpienie solidarnej odpowiedzialności nabywcy oraz sprzedawcy za podatek VAT.Podsumowując nasze rozważania, warto podkreślić, że zmiany, jakie weszły w życie od 1 listopada 2019 r., mają charakter rewolucyjny. Przede wszystkim zrezygnowano z mechanizmu odwrotnego obciążenia na rzecz mechanizmu podzielonej płatności w rozliczeniach podatku VAT w obrocie krajowym. Nabywcy towarów i usług muszą również zwrócić uwagę na nowe przepisy dotyczące solidarnej odpowiedzialności oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego za naruszenie mechanizmu MPP.