Zyski z tradingu a obowiązek opodatkowania VAT – co warto wiedzieć?

Trading, czyli handel na rynkach finansowych, zyskuje w Polsce na popularności jako sposób na prowadzenie działalności zarobkowej. Wątpliwości wielu osób budzi jednak kwestia rozliczeń podatkowych, a w szczególności to, jak wyglądają zyski z tradingu a obowiązek opodatkowania VAT. Wyjaśniamy, kiedy przychody z tego tytułu podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług i jakie przepisy mają w tym zakresie zastosowanie.

Słowo o tradingu

Trading jest dość starym zawodem. Niemniej na polskim rynku to określenie brzmi i kojarzy się z zupełnie nowym albo dość nowym rodzajem zawodu.

Ogólnie rzecz biorąc, trading można podzielić na dwa podejścia:

1. trader posiada swój kapitał,
2. trader nie posiada swojego kapitału.

W pierwszym podejściu trader posiada swój kapitał. Dokonuje on rejestracji u wybranego brokera. Przekazuje wysokość swoich środków i realizuje transakcje kupna lub sprzedaży na wybranych sesjach i instrumentach finansowych w wybranych przez siebie rynkach finansowych (USA, Azja, Europa).

W drugim podejściu trader nie posiada swojego kapitału. W takiej sytuacji może on dokonać rejestracji do jednej z wielu działających na polskim i zagranicznym rynku firm proptradingowych i wybrać za pewną opłatą wielkość kapitału, jakim chce handlować. W tym modelu trader podpisuje umowę z firmą proptradingową i korzysta z udostępnionego przez nią kapitału, a następnie handluje wybranymi przez siebie instrumentami finansowymi (udostępnionymi przez firmę proptradingową) na wybranych rynkach finansowych, przy czym:

1. XX% z wypracowanego zysku trafia do firmy proptradingowej,
2. XX% z osiągniętego zysku trafia do tradera.

Podział zysków określony jest w umowie zawartej pomiędzy traderem a firmą proptradingową.

Straty określone w umowie limitowane są najczęściej w zakresie od 8% do 12%. Po przekroczeniu wysokości tych strat konto jest zamykane.

Trader zarówno w pierwszym, jak i w drugim modelu zachowuje się jak standardowy uczestnik obrotu na rynkach instrumentów finansowych, ponieważ dokonuje on po prostu zakupu lub sprzedaży wybranych instrumentów finansowych dostępnych na ww. rynkach instrumentów finansowych. To, z jakiego źródła finansowania (firma proptradingowa lub źródło własne) skorzysta, stanowi już odrębną kwestię.

W tym miejscu pojawia się jednak kluczowe pytanie. Co z obowiązkiem opodatkowania podatkiem VAT uzyskanych zysków z tradingu w drugim modelu, a więc przy korzystaniu z pośrednictwa firmy proptradignowej?

Co podlega opodatkowaniu podatkiem VAT?

Zgodnie z art. 5 ust. 1 Ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (zwanej dalej ustawą o VAT) opodatkowaniu podatkiem VAT podlega:

• odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju;
• eksport towarów;
• import towarów na terytorium kraju;
• wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju;
• wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów;
• nieodpłatne przekazanie towarów należących do firmy podatnika, jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych.

Przez dostawę towarów ustawodawca rozumie przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. 

Z kolei w myśl art. 8 ust. 1 ustawy o VAT przez świadczenie usług prawodawca rozumie każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów, w tym również:

• przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
• zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
• świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa;
• nieodpłatne świadczenie usług.

Zatem za czynność podlegającą opodatkowaniu VAT uważane mogą być takie sytuacje, w których:

• istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne;
• wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy;
• istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru lub usługi;
• odpłatność za otrzymane świadczenie (towar lub usługę) pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, która miałaby być opodatkowana tym podatkiem;
• istnieje możliwość wyrażenia w pieniądzu wartości tego świadczenia wzajemnego.

Oczywiście ww. czynność musi być zrealizowana albo przez czynnego podatnika VAT, albo przez podatnika, który nie jest czynnym podatnikiem VAT, ale czynności, które wykonuje, mają znamiona działalności opodatkowanej podatkiem VAT.

Instrumenty finansowe w tradingu na gruncie VAT

W tradingu opartym o model korzystający z firmy proptradingowej przychody dla tradera stanowią wypracowane zyski potrącone o prowizje należne tej firmie oraz różnego rodzaju opłaty pojawiające się na rynkach finansowych, np. swap.

Obowiązek podatkowy w VAT powstaje w dacie dostawy towarów, wykonania usługi, otrzymania zapłaty lub przedpłaty, wystawienia faktury.

Jak już wyżej objaśniono, czynności (kupno, sprzedaż instrumentów finansowych) wykonywane przez tradera na rzecz firmy proptradingowej mają charakter świadczenia usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 Ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są papiery wartościowe oraz instrumenty niebędące papierami wartościowymi, takie jak:

• tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania;
• instrumenty rynku pieniężnego;
• opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności, uprawnienie do emisji lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne, z wyłączeniem instrumentów pochodnych;
• opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne lub mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron;
• opcje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które mogą być wykonane przez dostawę pod warunkiem, że są dopuszczone do obrotu w systemie obrotu instrumentami finansowymi, z wyłączeniem produktów energetycznych będących przedmiotem obrotu hurtowego na OTF, które muszą być wykonywane przez dostawę;
• niedopuszczone do obrotu w systemie obrotu instrumentami finansowymi opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które mogą być wykonane przez dostawę, a które nie są przeznaczone do celów handlowych i wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych;
• instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego;
• kontrakty na różnicę;
• opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward dotyczące stóp procentowych oraz inne instrumenty pochodne odnoszące się do zmian klimatycznych, stawek frachtowych oraz stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne albo mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron, a także instrumenty pochodne i inne, które wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych;
• uprawnienia do emisji.

W ww. art. 2 Ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi występują instrumenty finansowe (ale i kontrakty terminowe), którymi handlują traderzy na rynkach finansowych przy pośrednictwie lub bez pośrednictwa firmy proptradingowej.

Dlaczego zidentyfikowanie instrumentów finansowych na gruncie VAT jest tak ważne?

Zyski z tradingu a obowiązek opodatkowania VAT 

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT zwolnieniu z opodatkowania podatkiem VAT podlegają usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w Ustawie z dnia 29 lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.

Ponadto na mocy art. 135 ust. 1 lit. d ww. Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 roku w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej państwa członkowskie zwalniają z opodatkowania VAT transakcje (łącznie z pośrednictwem), których przedmiotem są m.in. zbywalne instrumenty finansowe – za które można uznać instrumenty będące przedmiotem proptradingu opisanego niniejszym wnioskiem. 

I tutaj należałoby się zatrzymać i podnieść jedną bardzo ważną kwestię – czy trader korzysta z firmy proptradingowej z siedzibą w Polsce, czy poza Polską?

Jeżeli trader korzysta z pośrednictwa firmy proptradingowej z siedzibą poza terytorium RP, wówczas opodatkowanie (wpływów) usług tradingowych świadczonych przez tradera na rzecz firmy proptradingowej nie korzystają ze zwolnienia z VAT na mocy art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. W takiej sytuacji usługi te nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT na terytorium RP na mocy art. 28a-b ustawy o VAT. Zobowiązanym do ich opodatkowania na gruncie VAT jest nabywca tych usług, a więc firma proptradingowa.

Natomiast, gdy trader korzysta z pośrednictwa firmy proptradingowej z siedzibą na terytorium RP, wówczas ma prawo skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania VAT dla usług świadczonych na rzecz tejże firmy.

Powyższe stanowisko potwierdza również interpretacja indywidualna wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 25 listopada 2024 roku (sygn. 0113-KDIPT1-2.4012.679.2024.3.KT):

Trader, który prowadzi działalność gospodarczą bądź nie prowadzi, jednakże wykonuje czynności handlu instrumentami finansowymi na rynkach finansowych przy pomocy firmy proptradingowej (jak i bez jej pośrednictwa), może skorzystać ze zwolnienia przedmiotowego z VAT. 

Zwolnienie to polega na nieopodatkowaniu podatkiem VAT świadczenia usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.

Z kolei czynni podatnicy VAT powinni mieć ww. zwolnienie na uwadze, jeżeli aktualnie wykonują jedynie sprzedaż opodatkowaną VAT. Będzie bowiem miało to wpływ na ustalenie współczynnika proporcji, a więc kwoty podatku VAT, jaka będzie możliwa do odliczenia z faktur dotyczących wydatków przeznaczonych na sprzedaż opodatkowaną i zwolnioną, a więc sprzedaż mieszaną.