Import usług a faktura za niewykonaną usługę od kontrahenta z zagranicy

Wielu przedsiębiorców otrzymuje faktury za nabycie usług, także od kontrahentów zagranicznych, co często wiąże się z obowiązkiem rozliczenia transakcji jako import usług. Niestety, w obiegu dokumentów mogą znaleźć się faktury niedokumentujące rzeczywistych transakcji, wystawione w celu wyłudzenia pieniędzy. Wyjaśniamy, jak postąpić w przypadku otrzymania pustej faktury od podmiotu z Polski lub z zagranicy.

Import usług

Na mocy art. 2 pkt 9 Ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (zwanej dalej ustawą o VAT) import usług to świadczenie usług, z tytułu wykonania których podatnikiem jest usługobiorca. 

Import usług przez polskiego przedsiębiorcę to po prostu zakup usług od (firmy) sprzedawcy niemającego siedziby na terytorium RP, przy czym:

• polski przedsiębiorca ma siedzibę działalności w Polsce i nie ma siedziby działalności w kraju usługodawcy,
• usługodawca ma siedzibę działalności poza terytorium RP.

Warto podkreślić, że import usług może dotyczyć zakupu usług od sprzedawców mających siedzibę działalności w krajach UE, ale także od sprzedawców mających siedzibę działalności w krajach poza UE.

Specyfika rozliczenia importu usług

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT, aby można było w ogóle mówić, że zaistnieje import usług, muszą być spełnione poniższe warunki:

• usługodawcą jest podatnik niemający siedziby działalności gospodarczej oraz stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium RP, a w przypadku usług związanych z nieruchomościami podatnik ten nie jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny lub zwolniony z VAT;
• usługobiorcą jest w przypadku importu usług podatnik prowadzący działalność – czynny lub zwolniony z VAT (usługobiorcą może być także osoba prawna niebędąca podatnikiem VAT, zarejestrowana lub obowiązana do zarejestrowania jako podatnik VAT-UE).

Import usług będzie miał zatem miejsce, gdy:

1. miejsce świadczenia usługi (miejsce opodatkowania VAT) występuje na terytorium RP (nie oznacza to konieczności fizycznego wykonania usługi w Polsce),
2. sprzedawca usług prowadzi działalność i nie ma siedziby działalności na terytorium RP,
3. usługobiorca prowadzi działalność gospodarczą z siedzibą na terytorium RP.

Rozwinięcie kwestii warunków wystąpienia importu usług przedstawiono w poniższej tabeli.

Indywidualną cechą importu usług jest to, że zadeklarowanie, rozliczenie, zapłata podatku VAT spoczywa na nabywcy usług. Zatem, gdy nabycia danej usługi od kontrahenta z siedzibą poza Polską dokonuje polski przedsiębiorca, wówczas jest on zobligowany do wykazania importu usług, rozliczenia (poza pewnymi wyjątkami).

W imporcie usług usługodawca nie rozlicza zatem podatku VAT, natomiast ewidencjonuje u siebie w rejestrach VAT wartość wyświadczonej usługi ze stawką VAT NP (nie podlega opodatkowaniu VAT u sprzedawcy) – wciąż znajduje tutaj zastosowanie mechanizm odwrotnego obciążenia – VAT rozlicza nabywca.

Polski przedsiębiorca, który dokonuje importu usług, ma obowiązek dokonać jego ewidencji w JPK_V7 według wartości z otrzymanej faktury przeliczonej na złote:

1. w ewidencji sprzedaży VAT – ujęcie przeliczonej wartości z faktury i doliczenie stawki VAT właściwej dla kupowanej usługi (dodatkowo wybierając opcję opodatkowania import usług od czynnych podatników VAT albo od podatników, którzy nie są czynnymi podatnikami VAT);
2. w ewidencji zakupu VAT dokonując odliczenia podatku VAT należnego, który podatnik ujął w ewidencji VAT sprzedaży.

Faktura od polskiego kontrahenta za usługę, której nie wykonano

Polscy przedsiębiorcy nieraz otrzymują faktury od różnych sprzedawców usług z tytułu rzekomego zakupu konkretnej usługi.

Niektórzy przedsiębiorcy zauważają, że nigdy do tej pory nie nabywali usługi od takiego kontrahenta. Dokonują weryfikacji tegoż kontrahenta i okazuje się, że jest to oszustwo.

Niestety, część przedsiębiorców ze względu na brak czasu opłaca tego typu fakturę i przez to w sposób nieświadomy zawiera umowę o świadczenie usług, ponieważ dokonaną zapłatą potwierdzają, że ją otrzymali. 

Wróćmy jednak do momentu otrzymania samej faktury za usługę.

Jeżeli przedsiębiorca otrzymał taką fakturę i jest pewny, że dotyczy ona usługi, której nigdy nie otrzymał i nie zna w ogóle tego sprzedawcy, to warto zgłosić tego typu fakt na krajowy telefon interwencyjny.

W kwestii podatku VAT sprawa jest prosta. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych VAT, podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego z otrzymanej faktury zakupu.

Jeżeli nabywca nie zakupił w ogóle takiej usługi, a otrzymał fakturę za jej zakup, to i tak nie przysługuje mu prawo do odliczenia podatku VAT z takiej faktury, ponieważ w ogóle nie nabył tej usługi, i co za tym idzie, nie mógł jej przeznaczyć na realizację sprzedaży opodatkowanej VAT.

Co więcej, można w tym miejscu dodać jeszcze jedną kwestię. Zgodnie z art. 88 ust. 3a ustawy o VAT czynny podatnik VAT będący nabywcą nie ma prawa do odliczenia podatku VAT z otrzymanej faktury, w przypadku gdy sprzedaż została udokumentowana fakturami lub fakturami korygującymi wystawionymi przez podmiot nieistniejący.

Czynny podatnik VAT nie będzie miał również prawa do odliczenia podatku VAT z otrzymanej faktury, jeżeli faktura stwierdza czynności, które nie zostały faktycznie wykonane.

Jeżeli z kolei mowa o kosztach, to w myśl art. 22 ust. 1 Ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów.

Skoro przedsiębiorca nie nabył w ogóle usług, a otrzymał fakturę, to trudno mówić o faktycznym poniesieniu kosztów celem osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia przychodów z działalności.

Ponadto przedsiębiorca może, ale nie musi ujmować danego wydatku w kosztach uzyskania przychodów.

Analogicznie czynny podatnik VAT ma prawo odliczyć podatek VAT z faktury, jeżeli spełnia ww. warunek, ale nie musi, nie ma takiego obowiązku. Może skorzystać z tego prawa, ale nikt go do tego też nie zmusza.

W tym miejscu należałoby wspomnieć o przypadku otrzymania faktury za wykonane usługi od kontrahenta zagranicznego.

Faktura od kontrahenta zagranicznego za usługę, której nie wykonano, a import usług

Polscy przedsiębiorcy otrzymują niekiedy faktury za rzekomo nabyte usługi od różnych sprzedawców, ale niemających siedziby działalności w Polsce. Chodzi więc o zagranicznych sprzedawców usług.

Sprawa jest o tyle ważna, ponieważ chodzi o import usług, a więc nabycie usług od usługodawcy niemającego siedziby działalności w Polsce, a poza Polską.

Jeżeli polski przedsiębiorca działa w charakterze podatnika VAT (VAT-UE) i otrzymuje fakturę za nabyte usługi od kontrahenta zagranicznego z uwagi na import usług, to jest on zobligowany do rozliczenia podatku VAT z tytułu tej transakcji.

Problem jest dość spory. Należy więc sięgnąć w tym wypadku do fundamentów.

Przypominamy założenia zaistnienia importu usług wynikające z art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o VAT.

Co bardzo ważne, podatnikami VAT są również:

• osoby prawne, 
• jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej,
• osoby fizyczne 

– nabywające usługi, jeżeli łącznie spełnione są ww. warunki.

Jeżeli polski przedsiębiorca nie nabył w ogóle usługi, nie dokonał importu usługi, a otrzymał od zagranicznego kontrahenta fakturę za tę usługę, wówczas nie występuje on tutaj w roli podatnika VAT.

W art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o VAT wyraźnie określono, że podatnikami VAT w imporcie usług są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, osoby fizyczne, które nabyły usługi, także w ramach importu usług.

Dopiero faktyczne nabycie usługi powoduje aktywację statusu podatnika VAT dla tego nabycia – dla tej transakcji. Podatnik-nabywca, który nie nabył usługi, nie jest podatnikiem VAT dla takiej transakcji udokumentowanej pustą fakturą.

Skoro przedsiębiorca nie nabył takiej usługi od zagranicznego kontrahenta, to w takim wypadku nie może wystąpić import danej usługi.