Poradnik Przedsiębiorcy

Co to jest podatek VAT - zasady jego działania

Podatek VAT po raz pierwszy został wprowadzony we Francji w 1954 roku. Jego rozpowszechnienie wynikało z konieczności harmonizacji podatkowej państw należących do Unii Europejskiej i zostało ustanowione za pomocą dyrektyw z 1967 r. Natomiast w Polsce podatek VAT obowiązuje od 1993 roku. Dowiedz się, czym dokładnie jest podatek VAT i jakie są zasady jego ustalania.

Podatek VAT – co to takiego?

Podatek od towarów i usług, potocznie nazywany podatkiem VAT, jest daniną, która dotyczy zarówno sprzedawców, jak i nabywców, ponieważ jego wartość jest doliczana do wartości netto transakcji kupna-sprzedaży.

Mechanizm rozliczenia VAT-u powoduje, iż w rzeczywistości wysokość podatku jest przerzucona na konsumenta. Podatek VAT jest wprowadzany po kolei na każdym etapie produkcji przez podmioty wnoszące wartość dodaną.Przedsiębiorca, rozliczając podatek, płaci zatem jego wysokość zależną od wartości netto sprzedaży.Co więcej, ma prawo odliczyć podatek VAT pod warunkiem, że wydatek, z którym podatek jest powiązany, ma związek z działalnością opodatkowaną. Co do zasady podatek VAT powinien być niedostrzegalny ekonomicznie (neutralny) dla przedsiębiorcy, który nie jest ostatecznym konsumentem towarów lub usług.

Podatek VAT można obliczyć, wykorzystując w tym celu wzór matematyczny:
Podatek VAT = cena netto * stawka podatku VAT

W związku z powyższym wyróżniamy dwa rodzaje podatku VAT, mianowicie podatek VAT należny i naliczony. Podatek VAT należny to kwota zobowiązania, która powstaje w momencie wystawienia faktury sprzedaży. Wartość VAT należnego podlega wpłacie do urzędu skarbowego. Podatek VAT naliczony to wartość, o jaką nabywca ma możliwość obniżyć podatek VAT należny w deklaracji VAT.

Podatek VAT należny to podatek od sprzedaży, natomiast VAT naliczony to podatek od zakupu. Skutkiem tego ta sama wartość podatku wykazana na fakturze dla sprzedawcy będzie podatkiem należnym a dla nabywcy stanowić będzie kwotę podatku naliczonego. 

Podatek VAT a obowiązek złożenia deklaracji VAT

Podatek VAT zaliczany jest do podatków pośrednich, a jego nazwa wynika ze sposobu świadczenia. Nie jest płacony bezpośrednio w urzędzie skarbowym, ale podczas nabycia towaru lub usługi (zawiera się w cenie brutto). Czynny podatnik VAT ma obowiązek złożyć w urzędzie deklaracje VAT w terminie:

  • do 25. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni – w przypadku rozliczania VAT miesięcznie w deklaracji VAT-7,
  • do 25. dnia miesiąca następującego po zakończonym kwartale – w przypadku rozliczania VAT kwartalnie w deklaracji VAT-7K.

Od 1 stycznia 2018 roku, wszyscy podatnicy VAT mają obowiązek elektronicznej wysyłki deklaracji VAT

W sytuacji gdy w wygenerowanej deklaracji VAT powstanie nadwyżka podatku należnego (od sprzedaży) nad naliczonym (od zakupu) podatnik ma obowiązek zapłaty podatku do urzędu.

Przykład 1.

Pani Anna prowadzi sklep spożywczy i rozlicza się z podatku VAT miesięcznie. 22 lipca 2018 r. wygenerowała deklarację VAT za czerwiec 2018. W części E. w poz. 54 deklaracji VAT została wykazana kwota podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości 500 zł. W jakim terminie pani Anna musi uregulować zobowiązanie podatkowe i wysłać deklarację VAT za czerwiec?

W przypadku rozliczania się z podatku VAT miesięcznie, pani Anna ma obowiązek wpłaty kwoty 500 zł podatku VAT do urzędu najpóźniej 25 lipca 2018 roku. Do tego dnia ma ona obowiązek również wysłać do urzędu deklarację VAT za czerwiec.

Jakie czynności należy opodatkować podatkiem VAT?

Art. 5 ustawy o VAT wskazuje, że wśród czynności, które należy opodatkować podatkiem VAT, wyróżnia się:

  1.  odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju,
  2.  eksport towarów,
  3.  import towarów na terytorium kraju, czyli przywóz towarów z terytorium państwa trzeciego,
  4.  towary objęte remanentem likwidacyjnym,
  5.  wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju,
  6.  wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.

Zgodnie z art. 6 ustawy o VAT opodatkowaniu podatkiem VAT nie podlega transakcja zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (np. kradzież).

Podatek VAT – jak ustalić podstawę opodatkowania?

Podstawę opodatkowania VAT tworzy wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usług otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze, które mają wpływ na cenę towarów. W związku z tym podstawę opodatkowania powiększa się o kwotę:

  • podatków, cła, opłat i innych należności o podobnym charakterze (z wyjątkiem kwoty podatku VAT),
  • kosztów dodatkowych, jakimi są np. prowizje, koszty opakowania, transportu i ubezpieczenia, pobierane przez dokonującego dostawy lub usługodawcę od nabywcy lub usługobiorcy.

Do podstawy opodatkowania nie wlicza się natomiast kwot dotyczących obniżek cen lub upustów, np. rabatów udzielanych w związku z wcześniejszą zapłatą.

Art. 29a ust. 11 ustawy o VAT:                                                                                                                  Do podstawy opodatkowania nie wlicza się wartości opakowania, jeżeli podatnik dokonał dostawy towaru w opakowaniu zwrotnym, pobierając kaucję za to opakowanie lub określając taką kaucję w umowie dotyczącej dostawy towaru.

Obowiązujące stawki VAT w Polsce

Aktualnie obowiązujące stawki podatku VAT w Polsce wynoszą:

  • 23% – jest to podstawowa stawka podatku VAT,
  • 8% – stawka obniżona, np. roboty budowlano-montażowe, remonty i roboty konserwacyjne związane z budownictwem mieszkaniowym i infrastrukturą towarzyszącą, obiekty budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych, niektóre usługi gastronomiczne,
  • 5% – stawka obniżona, np. produkty rolne, inwentarz żywy, książki i czasopisma specjalistyczne,
  • 0% – stawka dla wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów oraz eksportu towarów.

Podatnicy, w określonych sytuacjach, mogą skorzystać z możliwości zwolnienia z podatku VAT. W tym przypadku na fakturze stosuje się oznaczenie zw.

Pierwotnie zmiana ustawy o VAT obowiązująca od 1 stycznia 2011 roku przewidywała podwyższenie stawek VAT o 1 p.p. (m.in. stawki VAT z 22% na 23%) na okres przejściowy wynoszący 3 lata, tj. do grudnia 2013 roku. Kolejne nowelizacje ustawy o VAT wydłużały ten okres – obecnie podwyższone stawki VAT mają obowiązywać do końca 2018 roku.

Narzędzia uszczelniające system podatkowy w Polsce

Aby zapobiec powiększającej się luce podatkowej w Polsce, ustawodawca wprowadził dodatkowe narzędzia, które mają doprowadzić do wyeliminowania oszustw i nadużyć na gruncie podatku VAT. Wśród nich można wymienić m.in.:

  • Mechanizm odwrotnego obciążenia – polega na przeniesieniu obowiązku rozliczania podatku VAT na nabywcę usługi. Oznacza to, że zarówno podatek VAT naliczony, jak i należny wykazywany jest przez klienta. Odwrotne obciążenie ma zastosowanie wyłącznie w określonych przypadkach po spełnieniu kilku warunków w odniesieniu do transakcji sprzedaży zarówno towarów, jak i usług. Listę towarów dla transakcji krajowych objętych mechanizmem odwrotnego obciążenia zawiera załącznik nr 11 do ustawy o VAT. Natomiast lista usług objętych procedurą odwrotnego obciążenia znajduje się w załączniku nr 14 do ustawy.
  • Mechanizm podzielonej płatności, tzw. split payment – to nowy sposób płatności z wykorzystaniem tzw. komunikatu przelewu, który ma na celu zabezpieczenie podatku VAT należnego podlegającego wpłacie do urzędu. Mechanizm ten obowiązuje od 1 lipca 2018 roku i jego główną cechą jest dobrowolność stosowania przez przedsiębiorców. Ustawodawca nie wyklucza jednak w przyszłości wprowadzenia obowiązku stosowania split payment w obszarach najbardziej narażonych na występowanie oszustw podatkowych na gruncie podatku VAT.

Podsumowując, podatek VAT stanowi źródło wpływów do budżetu państwa. Odprowadzany jest do US na podstawie składanych deklaracji VAT-7 lub VAT-7K. Podatek VAT jest podatkiem powszechnym, ponieważ ma zastosowanie do każdego rodzaju sprzedaży towarów i usług, a zwolnienie (podmiotowe lub przedmiotowe) z obowiązku opodatkowania transakcji ma zastosowanie wyłącznie w określonych sytuacjach stanowiących wyjątek od obowiązującej reguły. Ustawodawca, wprowadzając kolejne zmiany przepisów, ma na celu zabezpieczenie podatku VAT podlegającego wpłacie, przeciwdziałając tym samym oszustwom podatkowym na gruncie podatku VAT.