Nawet w przypadku krótko trwającej umowy o pracę pracownik nabywa określone uprawnienia. Należy jednak pamiętać, że zagadnienie takie jak kilkudniowa umowa w ramach pierwszej pracy a urlop rządzi się odrębnymi zasadami, a prawo do wypoczynku powstaje wyłącznie z upływem pełnych miesięcy zatrudnienia.
Prawo do urlopu wypoczynkowego
Każdemu pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego i płatnego urlopu wypoczynkowego. Na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części. W takim jednak przypadku co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. Nie można zrzec się prawa do urlopu, co oznacza, że nawet w przypadku braku woli pracownika skorzystania z urlopu, pracodawca musi mu go udzielić, co do zasady, w roku kalendarzowym, w którym nabył do niego prawo, a najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 152, art. 161, art. 162, art. 168 Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy).
Wymiar urlopu
Wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi:
- 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat;
- 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.
Wymiar urlopu pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze godzin ustala się proporcjonalnie do pełnego wymiaru czasu pracy, biorąc za podstawę wymiar urlopu określony wyżej w pkt 1 albo 2; niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia (art. 154 Kodeksu pracy).
Ustalanie stażu urlopowego
Do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu wypoczynkowego i jego długość, wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy. W przypadku jednoczesnego pozostawania w co najmniej dwóch stosunkach pracy wliczeniu podlega także okres poprzedniego niezakończonego zatrudnienia w części przypadającej przed nawiązaniem drugiego lub kolejnego stosunku pracy.
Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się ponadto z tytułu ukończenia:
- zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, niewięcej jednak niż 3 lata,
- średniej szkoły zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, niewięcej jednak niż 5 lat,
- średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych – 5 lat,
- średniej szkoły ogólnokształcącej – 4 lata,
- szkoły policealnej – 6 lat,
- szkoły wyższej – 8 lat.
Wspomniane okresy nauki nie podlegają sumowaniu.
Jeżeli pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się albo okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, albo okres nauki, zależnie od tego, co jest dla niego korzystniejsze (art. 1541, art. 155 Kodeksu pracy).
Pierwszy i kolejne urlopy wypoczynkowe
Pracownik uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca zatrudnienia w roku kalendarzowym, w którym po raz pierwszy podjął pracę, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Należy zaznaczyć, że miesiąc pracy może składać się z kilku okresów, z przerwami; okresy te podlegają wówczas zliczeniu przy ustalaniu prawa do urlopu i jego wymiaru. W przypadku przerw w zatrudnieniu miesiąc oznacza 30 dni.
Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym (art. 153, art. 300 Kodeksu pracy, art. 114 Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny).
Przykład 1.
Pracownik, który ukończył szkołę policealną i podjął pierwszą pracę 1 lutego 2025 roku, nabył z końcem lutego 2025 roku prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 1,67 dnia (20 dni × 1/12 = 1,67 dnia). W tym przypadku przepisy nie przewidują zaokrąglania wymiaru urlopu do pełnego dnia. Prawo do kolejnych części urlopu w takim samym wymiarze pracownik nabywał z upływem każdego następnego miesiąca pracy w 2025 roku. Natomiast 1 stycznia 2026 roku uzyskał prawo do pełnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 dni, jako urlopu przysługującego za kolejny rok pracy zgodnie z przepisami Kodeksu pracy.
Sposób udzielania urlopu
Urlopu wypoczynkowego udziela się w dni, które zgodnie z obowiązującym pracownika rozkładem czasu pracy są jego dniami pracy, w wymiarze godzinowym odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy w danym dniu. Jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy, chyba że pracownika obowiązuje niższa dobowa norma czasu pracy (np. 7 godzin w przypadku znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności). Udzielenie urlopu w wymiarze części dnia pracy jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy pozostała część urlopu do wykorzystania jest mniejsza niż pełny dobowy wymiar czasu pracy pracownika w danym dniu (art. 1542 Kodeksu pracy).
Urlop w wymiarze proporcjonalnym
Wspomniane wyżej wymiary urlopu wypoczynkowego, wynoszące 20 i 26 dni, odnoszą się do sytuacji, w której pracownik pełnoetatowy przepracował cały rok kalendarzowy. Jeżeli okres przepracowany u danego pracodawcy lub w danym roku kalendarzowym jest krótszy, ustala się dla pracownika proporcjonalny wymiar urlopu według poniższych zasad.
W roku kalendarzowym, w którym ustaje stosunek pracy, pracownikowi przysługuje urlop:
- u dotychczasowego pracodawcy – w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy, chyba że przed ustaniem tego stosunku pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu lub w wyższym wymiarze;
- u kolejnego pracodawcy – w wymiarze:
- proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca danego roku kalendarzowego – w razie zatrudnienia na czas niekrótszy niż do końca danego roku kalendarzowego,
- proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym – w razie zatrudnienia na czas krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego.
Jednakże pracownikowi, który przed ustaniem stosunku pracy w ciągu roku kalendarzowego wykorzystał urlop w wymiarze wyższym niż wynikający z powyższego pkt 1, przysługuje u kolejnego pracodawcy urlop w odpowiednio niższym wymiarze. Łączny wymiar urlopu w roku kalendarzowym nie może być jednak niższy niż wynikający z okresu przepracowanego w tym roku u wszystkich pracodawców.
Zasadę opisaną w pkt 2 stosuje się odpowiednio do pracownika podejmującego pracę u kolejnego pracodawcy w ciągu innego roku kalendarzowego niż rok, w którym ustał jego stosunek pracy z poprzednim pracodawcą.
Przy ustalaniu proporcjonalnego wymiaru urlopu jeden kalendarzowy miesiąc pracy odpowiada 1/12 urlopu przysługującego pracownikowi w skali roku. Niepełny miesiąc kalendarzowy pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca. Jeżeli rozwiązanie stosunku pracy u dotychczasowego pracodawcy i rozpoczęcie pracy w nowej firmie następuje w tym samym miesiącu kalendarzowym, zaokrąglenia do pełnego miesiąca dokonuje dotychczasowy pracodawca. Niepełny dzień urlopu również zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Łączny wymiar urlopu w danym roku kalendarzowym nie może przekroczyć rocznego wymiaru urlopu przysługującego pracownikowi (art. 1551, art. 1552a, art. 1553 Kodeksu pracy).
Kilkudniowa umowa w ramach pierwszej pracy a urlop wypoczynkowy
W przypadku rozwiązania umowy o pracę po kilku dniach od jej zawarcia może nie dojść do nabycia prawa do urlopu wypoczynkowego u pracodawcy, z którym pracownika łączył tak krótko trwający stosunek pracy. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku pierwszej pracy danej osoby.
Przykład 2.
Pracownik podjął swoją pierwszą pracę 1 kwietnia 2026 roku. Kilka dni później, 9 kwietnia 2026 roku, stosunek pracy został rozwiązany. Oznacza to, że pracownik nie nabył prawa do urlopu, gdyż nie przepracował pełnego miesiąca.
Następnie podjął pracę u kolejnego pracodawcy 4 maja 2026 roku. W związku z tym nabył prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 1/12 wymiaru rocznego, z upływem 30 dni pracy, czyli 24 maja 2026 roku (9 dni pracy od 1 do 9 kwietnia 2026 roku plus 21 dni pracy od 4 do 24 maja 2026 roku).
Jeżeli nie mamy do czynienia z rokiem kalendarzowym, w którym pracownik podjął pierwszą pracę, to nawet kilkudniowy okres zatrudnienia może skutkować nabyciem prawa do urlopu. Warunkiem jest jednak to, aby za dany miesiąc pracownik nie nabył już wcześniej prawa do urlopu u poprzedniego pracodawcy.
Przykład 3.
Pracownik ze stażem pracy wynoszącym 12 lat zawarł umowę o pracę 20 maja 2026 roku, która została rozwiązana 8 dni później. Wcześniej, w maju 2026 roku, pracownik nie był nigdzie zatrudniony. W związku z tym u pracodawcy, którego łączył z pracownikiem stosunek pracy od 20 do 28 maja 2026 roku, nabył prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym wynoszącym 3 dni (26 dni × 1/12 = 2,17 dnia ≈ 3 dni). Gdyby pracownik ten pozostawał w maju 2026 roku w stosunku pracy z innym pracodawcą, przed 20 dniem tego miesiąca, prawo do urlopu w wymiarze 3 dni nabyłby u tego poprzedniego pracodawcy.
Kilkudniowa umowa w ramach pierwszej pracy a urlop w świadectwie
W świadectwie pracy pracodawca wskazuje wyłącznie liczbę dni i godzin urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikowi w roku kalendarzowym, w którym ustaje stosunek pracy, wykorzystanego w naturze lub za które przysługuje ekwiwalent pieniężny. Odrębnie wskazuje się liczbę dni i godzin urlopu wypoczynkowego, wykorzystanego przez pracownika do dnia ustania stosunku pracy, na podstawie art. 1672 Kodeksu pracy, czyli tzw. urlopu na żądanie.
W związku z powyższym, jeżeli pracownik przepracował u danego pracodawcy w pierwszym roku pracy tylko kilka dni i nie nabył prawa do 1/12 rocznego wymiaru urlopu, w świadectwie pracy należy wpisać „0 dni i 0 godzin”. W innych przypadkach, gdy dochodzi u danego pracodawcy do nabycia prawa do urlopu, podaje się w świadectwie wymiar tego urlopu w dniach i godzinach.
Informacja o urlopie wypoczynkowym, zamieszczania w świadectwie pracy, służy przede wszystkim poinformowaniu kolejnych pracodawców zatrudniających pracownika w danym roku kalendarzowym, aby mogli prawidłowo ustalić prawo do urlopu i jego wymiar przysługujący danej osobie.
