Poradnik Przedsiębiorcy

Jaki urlop przysługuje pracownikowi? Poznaj osobnicze rodzaje urlopów!

Poza znanym większości urlopem wypoczynkowym istnieją jeszcze inne rodzaje urlopów, które stosuje się w wyjątkowych okolicznościach. Urlopy te mają na tyle szczególny charakter, że są wykorzystywane wyłącznie wówczas, gdy pracownika zmusza do tego sytuacja życiowa. Przeczytaj jaki urlop i w jakich sytuacjach przysługuje pracownikowi!

Urlop bezpłatny

To osobniczy rodzaj urlopu, którego celem nie jest regeneracja sił pracownika, ale zwolnienie go od świadczeń pracy. W trakcie jego trwania pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia, ale nadal przysługują mu niektóre prawa pracownicze, ponieważ pozostaje on w zatrudnieniu. Dlatego też pracodawca w tym okresie nie może mu wypowiedzieć umowy o pracę, gdyż realizacja tej umowy na jakiś czas zostaje zawieszona.

Wymienić można tu dwa rodzaje urlopów:

1) określony w art. 174 § 1 Kodeksu pracy zgodnie, z którym pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego na dowolny cel,

2) wynikający z art. 1741 § 1 Kodeksu pracy, kiedy za zgodą pracownika wyrażoną na piśmie pracodawca udziela pracownikowi urlopu bezpłatnego w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy przez okres ustalony w zawartym w tej sprawie porozumieniu między pracodawcami.

Ważne!

Jeśli urlop bezpłatny trwa dłużej niż 30 dni, wówczas o cały okres jego trwania zmniejsza się wymiar urlopu wypoczynkowego.

Urlop bezpłatny nie wlicza się do stażu pracy czy stażu urlopowego. Jednakże w przypadku, gdy pracodawca za zgodą pracownika udziela mu urlopu bezpłatnego w celu wykonywania obowiązków służbowych w innym zakładzie pracy przez okres zawarty w porozumieniu między firmami, to urlop ten wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy.

Pracownik powinien złożyć wniosek o udzielenie urlopu bezpłatnego, ale nie musi podawać przyczyn swojej decyzji. Jednak to, czy pracodawca go udzieli, czy też nie zależy wyłącznie od przełożonego. Wniosek taki przechowuje się w części B akt osobowych pracownika.

Ważne!

Jeśli urlop bezpłatny trwa dłużej niż 3 miesiące, pracodawca zastrzega sobie prawo do odwołania z niego pracownika z ważnych przyczyn.

Udzielenie pracownikowi urlopu bezpłatnego z inicjatywy zakładu pracy i bez pisemnego wniosku pracownika o udzielenie takiego urlopu jest w świetle prawa bezskuteczne (wyrok Sądu Apelacyjnego z 15 października 1996 r. III AUa 34/96, OSA z 1997 r. nr 10, poz. 35). Pracodawca nie może samowolnie skierować pracownika na urlop bezpłatny. W przypadku gdyby pracodawca zmusił pracownika do skorzystania z takiego urlopu, pracownikowi przysługuje wynagrodzenie przestojowe.

Urlop okolicznościowy

Taki urlop przysługuje pracownikowi w związku z zaistniałą ważną okolicznością (urlop musi zostać wykorzystany w okresie występowania tego wydarzenia i pracodawca ma prawo odrzucić wniosek, jeśli urlop nie obejmuje tego okresu). W czasie jego trwania zatrudniony otrzymuje wynagrodzenie. Pracownik w takiej sytuacji zobligowany jest do złożenia odpowiednio udokumentowanego wniosku, np. dołączenie do niego aktu urodzenia czy aktu małżeństwa.

Urlop okolicznościowy jest krótkotrwały i jego długość zależy od istotności wydarzenia i powiązań rodzinnych (stopień pokrewieństwa z osobą, której dotyczy dana okoliczność).

  • Własny ślub – urlop w wymiarze 2 dni.

  • Narodziny dziecka – urlop w wymiarze 2 dni.

  • Ślub dziecka – urlop w wymiarze 1 dnia.

  • Śmierć oraz pogrzeb matki, ojca, macochy, ojczyma, małżonka, dziecka – urlop w wymiarze 2 dni.

  • Śmierć oraz pogrzeb brata, siostry, dziadka, babci, teścia, teściowej lub innej osoby, która była na utrzymaniu pracownika albo pod jego bezpośrednią opieką – urlop w wymiarze 1 dnia.

Urlop na żądanie

Każdemu pracownikowi w ciągu roku kalendarzowego przysługuje prawo do urlopu na żądanie, którego długość wynosi maksymalnie 4 dni. Urlop ten można wykorzystać jednorazowo lub pojedynczo w dowolnych odstępach czasowych. Co istotne, jest on częścią urlopu wypoczynkowego, dlatego też wykorzystuje się go w ramach wymiaru podstawowego – 20 lub 26 dni. Ponadto pracownik może z niego skorzystać, dopiero gdy posiada prawo do urlopu wypoczynkowego.

Chęć skorzystania z urlopu na żądanie pracownik musi zgłosić najpóźniej w dniu jego rozpoczęcia. Forma powiadomienia pracodawcy jest dowolna – można to zrobić telefonicznie, drogą elektroniczną, kurierem, za pośrednictwem innej osoby. Urlopu na żądanie nie planuje się z wyprzedzeniem. Co do zasady, powinien zostać przyznany pracownikowi w terminie przez niego wskazanym, jednakże w szczególnych okolicznościach pracodawca ma prawo odmówić jego udzielenia.

Ważne!

Z urlopu na żądanie można skorzystać w dowolnym czasie, nawet podczas okresu wypowiedzenia.

Należy pamiętać, że pula niewykorzystanego urlopu na żądanie w danym roku nie przechodzi na rok kolejny. Czyli jeśli pracownik nie zgłosił ani jednego dnia urlopu na żądanie w ubiegłym roku, to w roku bieżącym nie będzie mu przysługiwało 8 dni, a 4 dni.

Opieka nad dzieckiem

Zgodnie z art. 188 Kodeksu pracy każdemu pracownikowi bez względu na jego płeć, który wychowuje dziecko do 14. roku życia, przysługuje prawo do 16 godzin lub 2 dni płatnego zwolnienia od pracy. Rodzic, składając pierwszy wniosek o udzielenie tego urlopu, musi zadeklarować, czy zamierza skorzystać z niego w dniach, czy w godzinach.

Zwolnienie to nie jest zależne od urlopu wypoczynkowego i nie pomniejsza go. Są to dodatkowe dwa dni ponad standardowy 20- czy 26- dniowy wymiar urlopu.

Ważne!

Rodzice mają prawo do podziału pomiędzy siebie opieki - każdy z nich może wykorzystać 1 dzień. Trzeba jednak pamiętać, że nie powinna to być taka sama data.