Poradnik Przedsiębiorcy

Naruszenie doby pracowniczej - konsekwencje

Czy ponowne rozpoczęcie pracy w tej samej dobie powoduje naruszenie doby pracowniczej? Jakie mogą być konsekwencje wynikające z tego naruszenia? Poznaj odpowiedzi na te pytania! 

Pojęcie doby pracowniczej

Określona w przepisach dotyczących zakresu czasu pracy doba robocza nie jest tożsama z kalendarzową. Przez dobę dla celów rozliczania czasu pracy należy rozumieć kolejne 24 godziny, rozpoczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Każde odstepstwo może byc potraktowane jako naruszenie doby pracowniczej. Rozpoczęcie doby pracowniczej może przypadać na różne godziny w zależności od harmonogramowych godzin rozpoczynania pracy przez pracowników. Doba pracownicza jest ruchoma, a godziny ją wyznaczające mogą być zindywidualizowane dla poszczególnych pracowników. W ciągu jednego okresu rozliczeniowego granice doby pracowniczej mogą się zmieniać. Dobowy czas pracy pracownika nie może przekraczać 8 godzin. Pracodawca, ustalając rozkład czasu pracy pracowników, musi brać pod uwagę to, aby pracownicy nie rozpoczynali pracy w tej samej dobie pracowniczej, w której skończyli poprzednią zmianę.

Przykład 1

Pracownik  jest zatrudniony w systemie podstawowym od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 15.00 wyjątkowo we środę pracował od 6.00 do 14.00.

W dobie roboczej, która rozpoczęła się we wtorek wystąpiła 1 godzina nadliczbowa (między 6.00 a 7.00 we wtorek). W związku z tym pracownik za 1 jedną godzinę nabył prawo do normalnego wynagrodzenia i 50% dodatku ustalonego ze stawki godzinowej jego wynagrodzenia zasadniczego, o ile żadna z nich nie miała miejsca w porze nocnej.

Rekompensata za pracę w tej samej dobie pracowniczej

Naruszenie doby pracowniczej oznacza, że pracownik świadczy pracę w godzinach nadliczbowych, które należy zrekompensować - udzielając czasu wolnego lub wypłacając dodatek za godziny nadliczbowe. Jeśli naruszenie doby pracowniczej spowoduje pracę nadliczbową, trzeba za nią zapłacić odpowiednie dodatki. Dodatek do wynagrodzenia wynosi:

- 100 % wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w: nocy, w niedziela i święta, niebędące dla pracownika dniami pracy, w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi za pracę w niedzielę lub święto.

- 50 % wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych w każdym innym dniu niż wymienionym w punkcie poprzednim.

To, że pracodawca płaci dodatki za godziny nadliczbowe wynikające z naruszenia doby pracowniczej, nie oznacza, że nie popełnia wykroczenia. Samo bowiem planowanie pracy w sposób naruszający dobę pracowniczą jest wykroczeniem przeciwko prawom pracowniczym. Nie usprawiedliwia tego nawet fakt prawidłowego opłacenia za powstałą pracę nadliczbową.

Praca w godzinach nadliczbowych powinna być rekompensowana w miejsce dodatkowego wynagrodzenia czasem wolnym od pracy. Możliwość taka dotyczy pracowników, którzy wykonywali pracę w godzinach nadliczbowych we wszystkich systemach czasu pracy. Udzielenie czasu wolnego od pracy w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych może mieć miejsce albo na wniosek pracownika, albo bez tego wniosku, za to z inicjatywy pracodawcy.

Ruchomy czas pracy a naruszenie doby pracowniczej

Pracodawca w zakładzie pracy może ustalić ruchomy system czasu pracy. W takim przypadku pracownicy sami będą decydowali o godzinach rozpoczynania pracy w poszczególnych dniach. Godzina rozpoczęcia przez pracownika pracy będzie wówczas określona pewnym przedziałem czasowym i to od decyzji pracownika będzie zależało, o której godzinie w danym dniu rozpocznie pracę. Jest to tzw. ruchomy system czasu pracy, w którym godzina rozpoczęcia pracy przez pracownika w danym dniu jest zmienna. Nie powoduje to wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych, czyli nie występuje tu naruszenie doby pracowniczej, mimo że między godzinami rozpoczęcia pracy w kolejnych dniach może być mniej niż 24 godziny. Wynikłe stąd dłuższe wykonywanie pracy przez pracownika nie jest jednak podyktowane szczególnymi potrzebami pracodawcy, lecz potrzebami pracownika, który decyduje, o której godzinie rozpocząć pracę w danym dniu. Wykonywanie pracy w ruchomym systemie czasu pracy nie może powodować niezapewnienia pracownikowi nieprzerwanego 11-godzinnego odpoczynku w każdej dobie pracowniczej. Korzystanie z ruchomego czasu pracy może mieć charakter globalny i dotyczyć całej załogi zakładu lub np. wszystkich pracowników określonych działów firmy. Można skorzystać z niego również indywidualnie, na pisemny wniosek pracownika

Istnieją również inne systemy i rozkłady czasu pracy, w których jest dopuszczone przedłużenie pracy dobowej i nie występuje naruszenie doby pracowniczej. Są to systemy: równoważny, pracy w ruchu ciągłym, skróconego tygodnia oraz weekendowy.