Stażysta z urzędu pracy - jakie ma prawa?

Stażysta z urzędu pracy ma szereg ustawowo zagwarantowanych praw. Choć nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę jako pracownik, to przysługują mu m.in. płatne stypendium, określona liczba dni wolnych i ochrona z zakresu BHP.

Ten wpis to niezbędnik dla osób rozpoczynających staż, który wyjaśnia fundamentalne uprawnienia im przysługujące.

Organizacja stażu i skierowanie bezrobotnego do odbycia stażu

Organizator, który chce zorganizować staż dla bezrobotnych, musi pamiętać, aby złożyć do starosty wniosek o zawarcie umowy o zorganizowanie stażu. Organizatorem stażu może być:

1. pracodawca;
2. przedsiębiorca niezatrudniający pracowników;
3. podmiot ekonomii społecznej;
4. rolnicza spółdzielnia produkcyjna;
5. pełnoletnia osoba fizyczna, niemająca statusu bezrobotnego, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej, w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym lub prowadząca dział specjalny produkcji rolnej, o którym mowa w Ustawie z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Bezrobotny może odbywać staż po skierowaniu go przez starostę do jego odbycia u organizatora stażu w okresie od 3 do 6 miesięcy. Jest możliwość, aby staż trwał od 3 do 12 miesięcy, o ile jest zakończony potwierdzeniem nabycia wiedzy lub umiejętności przeprowadzanym przez uprawnioną instytucję. W przypadku zakończenia stażu potwierdzeniem nabycia wiedzy i umiejętności program stażu dostosowany jest do wymagań, jakie w tym celu bezrobotny musi spełnić. 

Prawa stażysty

Podstawowe prawa stażysty z urzędu pracy to:

1. prawo do stypendium, 
2. prawo do ubezpieczeń społecznych,
3. prawo do równego traktowania, 
4. prawo do stypendium za czas niezdolności do pracy,
5. prawo 2 dni wolnych za każde 30 dni kalendarzowych stażu, 
6. prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków odbywania stażu,
7. prawo do określonego czasu pracy,
8. prawo do dni wolnych w weekendy i święta.

Prawo do stypendium

Jednym z głównych praw stażysty z urzędu pracy jest prawo do otrzymania stypendium stażowego, które wypłaca starosta w okresie odbywania stażu. Prawo określa wysokość miesięcznego stypendium stażowego na poziomie 160% wysokości zasiłku dla bezrobotnych w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku. Taka wysokość stypendium stażowego przysługuje, jeżeli miesięczny wymiar stażu jest równy jego maksymalnemu wymiarowi. W przypadku niższego miesięcznego wymiaru stażu wysokość stypendium ustala się proporcjonalnie. W 2025 roku wysokość stypendium stażowego dla pełnego wymiaru stażu wynosi 2659,20 zł.

Dodatkowo bezrobotny, który odbył staż zakończony potwierdzeniem nabycia wiedzy lub umiejętności, otrzymuje dodatek do stypendium po uzyskaniu dokumentu potwierdzającego nabycie wiedzy i umiejętności, w terminie 12 miesięcy od ukończenia stażu. 

Wysokość dodatku do stypendium za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę dodatku za pełny miesiąc przez 30, a następnie mnożąc przez liczbę dni kalendarzowych realizacji stażu. 

Dodatek do stypendium jest przyznawany na wniosek bezrobotnego złożony w terminie do 3 miesięcy od dnia uzyskania dokumentu potwierdzającego nabycie wiedzy i umiejętności. Do wniosku należy dołączyć kopię dokumentu potwierdzającego nabycie wiedzy i umiejętności albo jego odwzorowanie cyfrowe.

Prawo do ubezpieczeń społecznych

Stażysta podlega ubezpieczeniom społecznym. Starosta ustala i opłaca, na zasadach i w wysokości określonych w odrębnych przepisach, składki na ubezpieczenia społeczne od stypendiów.

Prawo 2 dni wolnych za każde 30 dni kalendarzowych stażu

Stażysta nie jest pracownikiem, dlatego nie otrzymuje klasycznego urlopu, a ma prawo do dni wolnych w wymiarze 2 dni za każde 30 dni kalendarzowych odbywania stażu z zachowaniem prawa do stypendium. Jednak za ostatni miesiąc odbywania stażu dni wolne powinny zostać udzielone przez organizatora stażu przed jego zakończeniem. Przy niepełnym miesiącu odbywania stażu przysługuje bezrobotnemu wymiar dni wolnych obliczany proporcjonalnie, z zaokrągleniem w górę do pełnych dni.

Przykład 1. 

Pan Kornel od 1 grudnia 2025 roku rozpoczyna 6-miesięczny staż z urzędu pracy. Chciałby on wziąć wolne po świętach 29 grudnia 2025 roku, aby przedłużyć sobie okres świętowania. Czy jest to dopuszczalne? W tym konkretnym przypadku pan Kornel nabędzie prawo do pierwszych 2 dni wolnych w ramach staży dopiero 31 grudnia 2025 roku, zatem nie ma możliwości, aby zgodnie z prawem miał wolne 29 grudnia 2025 roku.

Prawo do stypendium za czas niezdolności do pracy

Bezrobotny może zachorować w trakcie realizacji stażu. W tym wypadku zachowuje prawo do stypendium. 

Zgodnie z art. 238 Ustawy z dnia 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia stażysta zachowuje prawo do stypendium za okres udokumentowanej niezdolności do pracy przypadający w okresie stypendium, za który na podstawie odrębnych przepisów pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia lub przysługują im zasiłki z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa. W przypadku nieuzyskania przez starostę zaświadczenia lekarskiego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego udostępnionego bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w formie dokumentu elektronicznego podpisanego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych dostępnego w systemie teleinformatycznym udostępnionym bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych bezrobotny, z wyjątkiem bezrobotnego odbywającego leczenie w zakładzie lecznictwa odwykowego lub sanatoryjnego, przedstawia wydruk z systemu teleinformatycznego wystawionego zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenie lekarskie wystawione na formularzu zaświadczenia lekarskiego wydrukowanym z systemu teleinformatycznego. PUP wypłaca stypendium po otrzymaniu zaświadczenia lekarskiego. 

Przykład 2. 

Pani Bogusława odbywa 6-miesięczny staż z urzędu pracy w firmie marketingowej, za co otrzymuje comiesięczne stypendium stażowe. Staż rozpoczął się 1 września 2025 roku. W listopadzie stażystka zachorowała i przedłożyła zwolnienie lekarskie (L4) obejmujące okres 5 dni roboczych (od 17 do 21 listopada 2025 roku). Co w tej sytuacji z jej stypendium stażowym? Mimo choroby i nieobecności pani Bogusława zachowuje prawo do pełnej wysokości stypendium za cały listopad, w tym za 5 dni, na które miała zwolnienie lekarskie.

Prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków odbywania stażu

Stażyści muszą mieć świadomość do tego, że mają prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków, w jakich odbywają staż. Jest to obowiązkiem organizatora stażu. 

W art. 116 ust. 2 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia określono obowiązki organizatora stażu obejmujące zapewnienie przez organizatora stażyście:

1. bezpiecznych i higienicznych warunków odbywania stażu;
2. szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych;
3. odzieży i obuwia roboczego lub ekwiwalentu za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego, ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej, środków ochrony indywidualnej, niezbędnych środków higieny osobistej oraz profilaktycznych posiłków i napojów;
4. profilaktycznej ochrony zdrowia;
5. okresów odpoczynku;
6. ochrony przed mobbingiem;
7. maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu, niezbędnych do wykonywania zadań na danym stanowisku.

Prawo do określonego czasu pracy

Wymiar czasu realizacji programu stażu przez bezrobotnego nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 3 miesięcy. Stażysta, który ma orzeczenie zaliczające go do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nie może realizować stażu w wymiarze przekraczającym 7 godzin na dobę i 35 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 3 miesięcy. 

Przewidziano także minimalny wymiar stażu, który nie może być krótszy niż 20 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 3 miesięcy.

Prawo do dni wolnych w weekendy i święta

Staż nie może być realizowany w niedziele i święta, w porze nocnej, w systemie pracy zmianowej ani w godzinach nadliczbowych, chyba że starosta wyrazi na to zgodę, o ile charakter pracy w danym zawodzie wymaga takiego rozkładu czasu pracy.

Potwierdzenie odbycia stażu

Potwierdzeniem odbycia stażu jest wydana przez organizatora stażu po jego zakończeniu opinia zawierającą informacje o realizowanych przez bezrobotnego zadaniach oraz nabytej wiedzy i umiejętnościach oraz zaświadczenie o odbyciu stażu wydawane przez starostę.

Prawo do równego traktowania

W art. 116 ust. 3 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia nałożono na organizatora stażu obowiązek przestrzegania zasady równego traktowania. 

Podsumowanie - stażysta z urzędu pracy

Podsumowując, staż powinien prowadzić do nabycia nowych umiejętności, umożliwiających znalezienie zatrudnienia. Nie oznacza to, że stażyści w czasie odbywania stażu robią to nieodpłatnie i bez określonych praw. Przeciwnie – jak widać po lekturze niniejszego artykułu, ustawodawca gwarantuje określone prawa stażystom. Przestrzeganie praw stażysty jest kluczowe dla wiarygodności firmy jako odpowiedzialnego pracodawcy.