Rynek pracy się zmienia, a kluczowym wyzwaniem dla państwa i pracodawców pozostaje skuteczne włączenie osób bezrobotnych – zwłaszcza młodych – do aktywnego życia zawodowego. W 2025 weszły w życie nowe regulacje, a w niniejszym artykule przedstawiono analizę najnowszych narzędzi i inicjatyw dzięki którym odbywa się aktywizacja zawodowa bezrobotnych, ze szczególnym uwzględnieniem osób do 30. roku życia.
Wsparcie oferowane przez Państwowy Urząd Pracy
W poprzednim stanie prawnym ustawodawca przewidział szczególne formy wsparcia aktywizacji bezrobotnych do 30. roku życia. Jedną ze zmian, jakie weszły w życie w czerwcu 2025 roku w związku z wprowadzeniem Ustawy z 20 marca 2025 o rynku pracy i służbach zatrudnienia (dalej: ustawa), była rezygnacja z już wyodrębnionych form aktywizacji dla tej grupy wiekowej.
Obecnie formy wsparcia aktywizacji zawodowej bezrobotnych to m.in.:
pośrednictwo pracy – koncentruje się na wspieraniu osób bezrobotnych, poszukujących zatrudnienia, niezarejestrowanych i biernych zawodowo w znalezieniu pracy lub innego zajęcia zarobkowego. Jednocześnie obejmuje pomoc pracodawcom w pozyskiwaniu odpowiednich kandydatów. W szczególności polega na:
pozyskiwaniu i upowszechnianiu ofert pracy;
przekazywaniu pracodawcy informacji o dostępnych kandydatach do pracy;
udzielaniu osobom bezrobotnym, poszukującym pracy oraz osobom niezarejestrowanym informacji o ofertach pracy znajdujących się w bazie ofert i innych ogólnodostępnych źródłach,
inicjowaniu i organizowaniu kontaktów między osobami poszukującymi zatrudnienia a pracodawcami, w tym poprzez giełdy pracy i targi pracy,
nawiązywaniu i utrzymywaniu stałych relacji zarówno z osobami poszukującymi pracy, jak i z pracodawcami,
poradnictwo zawodowe – polega na udzielaniu wsparcia osobom bezrobotnym, poszukującym pracy, niezarejestrowanym oraz biernym zawodowo w wyborze lub zmianie zawodu, miejsca pracy, kierunku kształcenia lub szkolenia, a także w planowaniu rozwoju zawodowego. Polega również na pomocy przedsiębiorcom w dostosowaniu się do wymogów rynku pracy, w tym w podnoszeniu kompetencji zawodowych. W szczególności obejmuje:
przekazywanie informacji o rynku pracy, zawodach, kwalifikacjach, możliwościach kształcenia i szkolenia,
udzielanie porad dotyczących rozwoju zawodowego, w tym pomoc w określeniu kompetencji, zainteresowań, umiejętności i doświadczenia oraz wsparcie w nabywaniu umiejętności potrzebnych do aktywnego poszukiwania pracy czy rozpoczęcia działalności gospodarczej, z wykorzystaniem m.in. standaryzowanych narzędzi diagnostycznych,
organizowanie i prowadzenie szkoleń z zakresu umiejętności poszukiwania pracy,
wspieranie przedsiębiorców w doborze kandydatów do pracy spośród osób bezrobotnych i poszukujących pracy oraz w rozwoju zawodowym ich samych i ich pracowników poprzez udzielanie porad zawodowych,
formy wspierające podnoszenie kwalifikacji, w tym:
staże (art. 114 ustawy),
szkolenia (art. 100 ustawy),
finansowanie kosztów potwierdzenia nabycia wiedzy i umiejętności lub kosztów uzyskania dokumentu potwierdzającego nabycie wiedzy i umiejętności (art. 102 ustawy),
bony na kształcenie ustawiczne,
pożyczki edukacyjne ((art. 111 ustawy),
finansowanie opłaty pobieranej za postępowanie nostryfikacyjne albo postępowanie w sprawie potwierdzenia ukończenia studiów na określonym poziomie (art. 103 ustawy),
finansowanie opłaty za przeprowadzenie postępowania i wydanie decyzji w sprawie uznania kwalifikacji zawodowych do wykonywania zawodu regulowanego albo do podejmowania lub wykonywania działalności regulowanej (art. 104 ustawy),
świadczenia pieniężne, w tym:
dodatek aktywizacyjny
refundację kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy (art. 154 ustawy);
inne formy aktywizacji, w tym:
prace interwencyjne (art. 135 ustawy),
roboty publiczne (art. 136 ustawy),
prace społecznie użyteczne (art. 142 ustawy),
zwrot kosztów przejazdu i zakwaterowania (art. 206 ustawy),
refundację kosztów opieki nad dzieckiem do lat 7 lub osobą zależną (art. 146 ustawy),
bon na zasiedlenie (art. 208 ustawy),
dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej (art. 147 ustawy),
pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej (art. 174 ustawy),
dofinansowanie podjęcia działalności na zasadach określonych dla spółdzielni socjalnych (art. 161 ustawy).
Staż, jako aktywizacja zawodowa bezrobotnych
Bezrobotny po skierowaniu przez starostę może odbywać staż u wybranego organizatora. Trwa on od 3 do 6 miesięcy, a może zostać przedłużony do 12 miesięcy, jeśli kończy się potwierdzeniem nabycia określonych umiejętności lub wiedzy przez uprawnioną instytucję. Program stażu dostosowany jest do wymagań, jakie osoba bezrobotna musi spełnić, aby otrzymać takie potwierdzenie.
Łączny czas odbywania staży przez jedną osobę nie może przekroczyć 24 miesięcy w ciągu 10 kolejnych lat. Dodatkowo przez 24 miesiące od zakończenia poprzedniego zatrudnienia, stażu lub innej pracy zarobkowej taka osoba nie może odbyć stażu u tego samego organizatora. Sam okres staży u jednego organizatora nie może łącznie przekroczyć 12 miesięcy.
Staż odbywa się na podstawie umowy zawartej między bezrobotnym, starostą a organizatorem. Realizowany jest według programu przygotowanego przez organizatora i stanowiącego część umowy. Osoba odbywająca staż otrzymuje stypendium stażowe, dzięki czemu jest to forma odpłatnego wsparcia.
Stypendium stażowe wypłaca starosta przez cały okres odbywania stażu. Jego wysokość wynosi miesięcznie 160% zasiłku dla bezrobotnych przysługującego w pierwszych 90 dniach prawa do zasiłku, o ile bezrobotny realizuje staż w maksymalnym wymiarze godzin. Jeżeli wymiar stażu jest niższy, kwotę stypendium ustala się proporcjonalnie. Obecnie miesięczne stypendium to 2659,20 zł.
Pożyczka edukacyjna
Pożyczka edukacyjna jest udzielana przez starostę na wniosek bezrobotnego lub poszukującego pracy. Służy sfinansowaniu kosztów związanych z kształceniem — wnoszonych do instytucji szkoleniowych, instytucji prowadzących kształcenie, podmiotów potwierdzających nabycie wiedzy i umiejętności oraz instytucji wydających stosowne dokumenty. Nie może natomiast pokrywać kosztów studiów pierwszego lub drugiego stopnia, jednolitych studiów magisterskich ani kształcenia w szkole doktorskiej.
Pożyczka jest nieoprocentowana i może zostać udzielona do wysokości 400% przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu zawarcia umowy. Jej spłata rozpoczyna się najpóźniej 3 miesiące po zakończeniu działań finansowanych i odbywa się zgodnie z harmonogramem określonym w umowie, przy czym okres spłaty pożyczki nie może przekroczyć 18 miesięcy.
Szkolenie
Starosta, na wniosek bezrobotnego lub poszukującego pracy, może sfinansować wybrane przez niego szkolenie, jeżeli wnioskodawca uzasadni jego celowość, a koszt szkolenia w części pokrywanej przez starostę nie przekroczy 300% przeciętnego wynagrodzenia.
Bon na kształcenie ustawiczne
Starosta może również przyznać bon na kształcenie ustawiczne – na wniosek bezrobotnego lub poszukującego pracy – jeżeli z diagnozy rynku pracy lub zgłoszenia pracodawcy wynika zapotrzebowanie na określone zawody, kwalifikacje lub umiejętności. Bon stanowi gwarancję sfinansowania wskazanego przez wnioskodawcę kształcenia ustawicznego i może obejmować:
opłacenie szkolenia lub szkoleń – poprzez wpłatę na rachunek instytucji szkoleniowej,
opłacenie studiów podyplomowych – w formie wpłaty na rachunek organizatora studiów,
pokrycie kosztów potwierdzenia kwalifikacji lub uzyskania odpowiednich dokumentów – poprzez wpłatę na rachunek instytucji potwierdzającej lub wydającej dokumenty.
Finansowanie opłat za postępowanie potwierdzające kwalifikacje
Inną z form aktywizacji jest finansowanie przez starostę działań, które pomagają osobie bezrobotnej lub poszukującej pracy zdobyć wiedzę, umiejętności lub kwalifikacje zwiększające szansę na podjęcie i utrzymanie zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej. Wsparcie to polega na pokryciu z Funduszu Pracy m.in. kosztów:
postępowania nostryfikacyjnego lub postępowania w sprawie potwierdzenia ukończenia studiów,
przeprowadzenia postępowania oraz wydania decyzji o uznaniu kwalifikacji zawodowych do wykonywania zawodu regulowanego lub działalności regulowanej,
potwierdzenia nabycia wiedzy i umiejętności lub uzyskania dokumentów potwierdzających te kwalifikacje.
Refundacja kosztów wyposażenia stanowiska pracy
Refundacja kosztów wyposażenia lub doposażenia stanowiska pracy to forma pomocy udzielana przez starostę w związku z wyposażeniem lub doposażeniem stanowiska pracy i zatrudnieniem na nim skierowanego bezrobotnego, poszukującego pracy, a także niezatrudnionego opiekuna osoby niepełnosprawnej. Wysokość refundacji może wynosić do 4-krotności przeciętnego wynagrodzenia, a w określonych przypadkach więcej, przy czym nie może przekroczyć 6-krotności przeciętnego wynagrodzenia.
Dodatek aktywizacyjny
Bezrobotny z prawem do zasiłku, który z własnej inicjatywy podejmie zatrudnienie, inną pracę zarobkową lub działalność gospodarczą, otrzyma dodatek aktywizacyjny przez połowę okresu, w jakim przysługiwałby mu jeszcze zasiłek, w wysokości 50% zasiłku dla bezrobotnych. Dodatek przysługuje od dnia złożenia wniosku.
Prace interwencyjne
Zatrudnienie w ramach prac interwencyjnych może trwać od 3 do 12 miesięcy. Starosta zwraca pracodawcy, który zatrudni skierowanego bezrobotnego w pełnym wymiarze czasu pracy, część kosztów wynagrodzenia, nagród oraz składek na ubezpieczenia społeczne. Kwota refundacji jest ustalana indywidualnie, jednak nie może przekroczyć wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w ostatnim dniu zatrudnienia w danym miesiącu.
Roboty publiczne
W przypadku robót publicznych starosta również zwraca ich organizatorowi część kosztów poniesionych na wynagrodzenia, nagrody oraz składki na ubezpieczenia społeczne bezrobotnych. Wysokość refundacji ustalana jest z góry, zgodnie z uprzednimi ustaleniami, i obejmuje pełny okres zatrudnienia. Uwzględnia się w niej zarówno liczbę zatrudnionych w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, jak i odpowiednie proporcje wynagrodzenia oraz składek na ubezpieczenia społeczne za maksymalny okres 6 miesięcy.
Prace społecznie użyteczne
Do wykonywania prac społecznie użytecznych kierowani są bezrobotni, którzy nie mają prawa do zasiłku i korzystają ze świadczeń pomocy społecznej, pod warunkiem że zamieszkują lub przebywają na terenie gminy, która organizuje takie prace. Gmina może realizować prace społecznie użyteczne na rzecz lokalnej społeczności poprzez różne podmioty, w tym:
jednostki organizacyjne pomocy społecznej;
podmioty ekonomii społecznej;
organizacje lub instytucje statutowo zajmujące się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej;
podmioty systemu oświaty.
Bon na zasiedlenie
Obecnie bezrobotnym przyznawany jest też bon na zasiedlenie mający na celu ich aktywizację. Jego wysokość określana jest w umowie, nie może jednak przekraczać 200% przeciętnego wynagrodzenia za pracę. Bon przyznaje starosta na wniosek bezrobotnego w związku z zamiarem podjęcia przez niego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej, pod warunkiem że odległość od dotychczasowego miejsca zamieszkania do nowej miejscowości wynosi co najmniej 80 km lub łączny najkrótszy czas dojazdu tam i z powrotem do dotychczasowego miejsca zamieszkania przekracza 3 godziny dziennie.
Pożyczka na rozpoczęcie działalności gospodarczej
Bezrobotni planujący rozpoczęcie działalności gospodarczej mogą skorzystać z pożyczki lub dofinansowania na ten cel.
Pożyczka jest udzielana na wniosek osób bezrobotnych, niezatrudnionych i niewykonujących innej pracy zarobkowej, poszukujących pracy opiekunów osób z niepełnosprawnościami, studentom ostatniego roku studiów oraz osób powracających z zagranicy.
[alert-info]Warunkiem udzielenia pożyczki jest przedstawienie opisu oraz kosztorysu planowanej działalności. Jej wysokość określana jest w umowie, nie może jednak przekraczać 20-krotności przeciętnego wynagrodzenia. Oprocentowanie pożyczki wynosi 0,25% w skali roku, a okres spłaty nie może być dłuższy niż 7 lat, z możliwością skorzystania z karencji w spłacie kapitału do 12 miesięcy.
Dofinansowanie na rozpoczęcie działalności gospodarczej
Dofinansowanie na rozpoczęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy mogą otrzymać: osoby bezrobotne, absolwenci centrów i klubów integracji społecznej, a także poszukujący pracy opiekunowie osoby z niepełnosprawnością. Środki te są przyznawane jednorazowo przez starostę i mogą zostać przeznaczone na pokrycie kosztów pomocy prawnej, konsultacji i doradztwa związanego z podjęciem tej działalności. Wysokość dofinansowania jest określona w umowie, przy czym nie może przekroczyć 6-krotności przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu jej zawarcia.
Refundacja kosztów opieki
Refundacja kosztów opieki nad dzieckiem jest możliwa, jeśli bezrobotny podejmie zatrudnienie, inną pracę zarobkową lub zostanie skierowany do innej formy wsparcia, a jednocześnie uzyskiwane przez niego miesięczne przychody nie przekroczą wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zwrot obejmuje koszty opieki nad dzieckiem do 7. roku życia, a w przypadku dziecka z niepełnosprawnością – do ukończenia 18 lat. Wysokość refundacji określana jest w umowie i nie może przekroczyć połowy zasiłku dla bezrobotnych w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku, liczonej na każde dziecko, na którego opiekę poniesiono koszty. Refundacja może być przyznawana maksymalnie przez 6 miesięcy.
Aktywizacja zawodowa bezrobotnych – podsumowanie
Podsumowując, bezrobotni przed ukończeniem 30 lat mogą skorzystać z wielu form pomocy w znalezieniu zatrudnienia. Obecnie zdecydowano się odstąpić od ograniczeń, jakie obowiązywały na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, które pewne formy wsparcia zastrzegały dla tej grupy wiekowej.
