Odpowiedzialność spółki za popełnienie przestępstwa

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz.U. 2002 Nr 197, poz. 1661, tj. Dz.U. z 2020 roku poz. 358) określa zasady odpowiedzialności takich podmiotów za czyny zabronione pod groźbą kary jako przestępstwa lub przestępstwa skarbowe oraz zasady postępowania w przedmiocie takiej odpowiedzialności. Przeczytaj poniższy artykuł i dowiedz się, czy i na jakich zasadach funkcjonuje odpowiedzialność spółki za popełnienie przestępstwa.

Czym jest podmiot zbiorowy?

Podmiotem zbiorowym w rozumieniu ustawy jest:

  • osoba prawna;
  • jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną;
  • spółka handlowa z udziałem Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub związku takich jednostek;
  • spółka kapitałowa w organizacji;
  • podmiot w stanie likwidacji;
  • przedsiębiorca niebędący osobą fizyczną;
  • zagraniczna jednostka organizacyjna.

Za podmiot zbiorowy w rozumieniu ustawy nie uznaje się Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i ich związków.

Kiedy podmiot zbiorowy odpowie za popełnienie czynu zabronionego?

Podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności za czyn zabroniony, którym jest zachowanie osoby fizycznej:

  • działającej w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia bądź obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji albo wykonywania kontroli wewnętrznej lub przy przekroczeniu tego uprawnienia bądź niedopełnieniu tego obowiązku;
  • dopuszczonej do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez ww. osobę;
  • działającej w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą lub wiedzą ww. osoby;
  • będącej przedsiębiorcą, który bezpośrednio współdziała z podmiotem zbiorowym w realizacji celu prawnie dopuszczalnego.

Warunkiem pociągnięcia do odpowiedzialności podmiotu zbiorowego jest to, by zachowanie ww. osoby fizycznej przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść, chociażby niemajątkową.

Ponadto warunkiem pociągnięcia do odpowiedzialności podmiotu zbiorowego jest wcześniejsze potwierdzenie prawomocnym wyrokiem skazującym, że ww. osoba dopuściła się opisanego wyżej działania. Warunek będzie także spełniony w razie potwierdzenia ww. okoliczności wyrokiem warunkowo umarzającym wobec tej osoby postępowanie karne albo postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe, orzeczeniem o udzielenie tej osobie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności albo orzeczeniem sądu o umorzeniu przeciwko niej postępowania z powodu okoliczności wyłączającej ukaranie sprawcy.

Podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności wyłącznie w przypadku popełnienia przez osobę fizyczną wymienionych w ustawie przestępstw.

Ponadto, podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności, tylko gdy do popełnienia czynu zabronionego doszło w następstwie:

  • co najmniej braku należytej staranności w wyborze ww. osoby lub co najmniej braku należytego nadzoru nad tą osobą – ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego;
  • organizacji działalności podmiotu zbiorowego, która nie zapewniała uniknięcia popełnienia czynu zabronionego przez ww. osobę, podczas gdy mogło je zapewnić zachowanie należytej staranności, wymaganej w danych okolicznościach, przez organ lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego.

Jakie konsekwencje może ponieść podmiot zbiorowy?

W razie stwierdzenia, że zaistniały powyżej opisane okoliczności warunkujące odpowiedzialność podmiotu zbiorowego, sąd orzeka wobec niego karę pieniężną w wysokości od 1000 do 5 000 000 złotych, nie wyższą jednak niż 3% przychodu osiągniętego w roku obrotowym, w którym popełniono czyn zabroniony będący podstawą odpowiedzialności podmiotu zbiorowego.

Ponadto wobec podmiotu zbiorowego orzeka się przepadek:

  • przedmiotów pochodzących chociażby pośrednio z czynu zabronionego lub które służyły, lub były przeznaczone do popełnienia czynu zabronionego;
  • korzyści majątkowej pochodzącej chociażby pośrednio z czynu zabronionego;
  • równowartości przedmiotów lub korzyści majątkowej pochodzących chociażby pośrednio z czynu zabronionego.

Przepadku nie orzeka się, jeżeli przedmiot, korzyść majątkowa lub ich równowartość podlega zwrotowi innemu uprawnionemu podmiotowi.

Wobec podmiotu zbiorowego można także orzec, m.in.:

  • zakaz promocji lub reklamy prowadzonej działalności, wytwarzanych lub sprzedawanych wyrobów, świadczonych usług lub udzielanych świadczeń;
  • zakaz korzystania z dotacji, subwencji lub innych form wsparcia finansowego środkami publicznymi;
  • zakaz korzystania z pomocy organizacji międzynarodowych, których Rzeczpospolita Polska jest członkiem;
  • zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne;
  • podanie wyroku do publicznej wiadomości.

Orzekając karę pieniężną, zakazy lub podanie wyroku do publicznej wiadomości, sąd uwzględnia w szczególności wagę nieprawidłowości w wyborze lub nadzorze, rozmiary korzyści uzyskanej lub możliwej do uzyskania przez podmiot zbiorowy, jego sytuację majątkową, społeczne następstwa ukarania oraz wpływ ukarania na dalsze funkcjonowanie podmiotu zbiorowego.

Środki zapobiegawcze i zatarcie skazania

W celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, jeszcze przed jego wszczęciem, można wystąpić do właściwego sądu o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu na mieniu podmiotu zbiorowego grożącej kary pieniężnej lub przepadku.

Ponadto, w postępowaniu w sprawie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego lub w postępowaniu karnym albo postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe, sąd może zastosować wobec podmiotu zbiorowego środek zapobiegawczy w postaci:

  • zakazu łączenia się,
  • podziału lub przekształcenia się podmiotu zbiorowego,
  • zakazu ubiegania się o zamówienia publiczne na czas trwania tych postępowań,
  • zakazu obciążania w czasie trwania ww. postępowań bez zgody sądu swojego majątku lub zbywania bez takiej zgody określonych przez sąd składników majątkowych.

Zatarcie orzeczenia stwierdzającego odpowiedzialność podmiotu zbiorowego za czyn zabroniony pod groźbą kary następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania albo przedawnienia wykonania kary pieniężnej, przepadku, zakazów oraz podania wyroku do publicznej wiadomości.

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów