Poradnik Przedsiębiorcy

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej - czym jest i jak złożyć wniosek?

Sytuacja majątkowa każdej osoby podlega zwykle różnego rodzaju zmianom – zarówno korzystnym, jak i niekorzystnym. W skrajnych przypadkach na skutek takich niepomyślnych zdarzeń jak choroba czy utrata pracy okazuje się, że spłata zaciągniętych zobowiązań finansowych (w tym np. kredytowych) staje się niemożliwa, ponieważ dłużnik nie dysponuje wystarczającymi środkami pieniężnymi na ten cel. Mówimy wówczas o upadłości. W jakim przypadku może nastąpić ogłoszenie upadłości konsumenckiej? Zagadnienie to omówimy w artykule.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej - stwierdzenie niewypłacalności

Upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny, tzn. utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich zobowiązań, jeżeli opóźnienie w ich wykonaniu przekracza trzy miesiące.

Instytucja upadłości konsumenckiej została uregulowana w tytule V części trzeciej Ustawy Prawo upadłościowe – jako odrębna, uproszczona procedura oddłużeniowa połączona ze zobowiązaniem dłużnika do pokrycia przynajmniej części swych zobowiązań, dotycząca – generalnie rzecz ujmując – sfery spoza obszaru prowadzenia działalności gospodarczej.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej - podmiot upadłości 

Upadłość konsumencka może być ogłoszona wyłącznie wobec dłużników będących osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej (tzw. konsumenci). Prawo upadłościowe określa zakres podmiotowy upadłości konsumenckiej w sposób negatywny, stwierdzając, że nie dotyczy ona:

  • przedsiębiorców w rozumieniu Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny;
  • spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej;
  • wspólników osobowych spółek handlowych ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;
  • wspólników spółki partnerskiej.

W odniesieniu do wyżej wymienionych podmiotów można natomiast ogłosić upadłość zwykłą, zgodnie z przepisami działu II tytułu I części pierwszej Prawa upadłościowego.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej może jednak nastąpić wobec osoby fizycznej, która:

  • była przedsiębiorcą – po zaprzestaniu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej (dotyczy to również osoby, która faktycznie prowadziła działalność gospodarczą, nawet wówczas gdy nie dopełniła obowiązku jej zgłoszenia we właściwym rejestrze);
  • przestała być wspólnikiem osobowej spółki handlowej.

Z drugiej strony w odniesieniu do osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej sąd może w drodze wyjątku zdecydować o zastosowaniu trybu upadłości zwykłej, jeżeli jest to uzasadnione znacznym rozmiarem majątku dłużnika, znaczną liczbą wierzycieli lub innymi uzasadnionymi przewidywaniami co do zwiększonego stopnia skomplikowania postępowania.

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej może zgłosić konsument-dłużnik. Składa się go na obowiązującym formularzu.

Wzory formularzy wniosków dłużnika i wierzyciela o ogłoszenie upadłości osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej ustalono Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia wzorów formularzy wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

Wniosek powinien zawierać:

  1. imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika, a jeżeli dłużnik nie posiada numeru PESEL – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
  2. NIP dłużnika, jeżeli dłużnik miał taki numer w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku;
  3. wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika;
  4. wskazanie okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienie;
  5. aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników;
  6. spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty;
  7. spis wierzytelności spornych z zaznaczeniem zakresu, w jakim dłużnik kwestionuje istnienie wierzytelności; wskazanie wierzytelności w spisie wierzytelności spornych nie stanowi jej uznania;
  8. listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika wraz z datami ich ustanowienia, w szczególności hipotek, zastawów i zastawów rejestrowych;
  9. informację o osiągniętych przychodach i o kosztach poniesionych na swoje utrzymanie oraz osób pozostających na utrzymaniu dłużnika, w ostatnich sześciu miesiącach przed dniem złożenia wniosku;
  10. informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach;
  11. informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były ruchomości, wierzytelności lub inne prawa, których wartość przekracza 10 000 zł;
  12. oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.

Jeżeli oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku nie jest zgodne z prawdą, dłużnik ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną na skutek podania nieprawdziwych danych.
Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej może złożyć również wierzyciel. W takim przypadku jego treść nie musi zawierać elementów wymienionych wyżej w pkt 3 oraz 5–12.

Przykład 1.

Dłużnik – w celu wskazania okoliczności, które uzasadniają wniosek o ogłoszenie upadłości i ich uprawdopodobnienie – zawarł we wniosku informacje o swoich wierzycielach, załączając kopie pism i umów z nimi (określających kwoty i terminy spłaty zobowiązań), wydruki korespondencji e-mailowej, kopie monitów i wezwań do zapłaty, zaświadczenie o figurowaniu dłużnika w rejestrze bezrobotnych oraz orzeczenia lekarskie, z których wynika, że jego zdrowie uległo znacznemu pogorszeniu. Taki przykładowy zakres informacji może zostać uznany przez sąd – po szczegółowej analizie ich treści – za wystarczający do ogłoszenia upadłości.

Gdzie złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej? 

Sprawy o ogłoszenie upadłości konsumenckiej rozpoznaje sąd upadłościowy w składzie jednego sędziego zawodowego. Sąd ten jest właściwy nie tylko do samego ogłoszenia upadłości, lecz także do ewentualnego oddalenia lub odrzucenia wniosku o ogłoszenie upadłości, umorzenia postępowania oraz przeprowadzenia czynności zabezpieczających.

Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika. W przypadku konsumenta domniemywa się, że głównym ośrodkiem jego podstawowej działalności jest miejsce zwykłego pobytu, czyli miejsce (miejscowość), w którym znajduje się centrum spraw życiowych dłużnika – w którym realizuje on swoje zwykłe czynności życia codziennego. Miejsce to nie musi być tożsame adresem zameldowania.

Od wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej pobiera się opłatę sądową w wysokości 30,00 zł.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej - postanowienie sądu

Sąd, jeżeli uwzględni złożony wniosek, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości, w którym:

  • wymienia imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika (upadłego), a jeżeli upadły nie posiada numeru PESEL – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
  • wymienia NIP, jeżeli upadły miał taki numer w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku;
  • określa, że upadły jest osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej;
  • wzywa wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności syndykowi na wskazany adres w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych;
  • wzywa osoby, którym przysługują prawa oraz prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości należącej do upadłego, jeżeli nie zostały ujawnione w księdze wieczystej, do ich zgłaszania w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, pod rygorem utraty prawa powoływania się na nie w postępowaniu;
  • wyznacza syndyka.

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej - konsekwencje

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej inicjuje postępowanie upadłościowe, w którego ramach syndyk masy upadłości obejmuje majątek konsumenta, którego upadłość ogłoszono, zarządza tym majątkiem, sprawując nad nim bieżącą pieczę oraz kontrolując i regulując koszty jego utrzymania, a także przygotowując jego spieniężenie w celu zaspokojenia wierzycieli upadłego konsumenta-dłużnika.

Upadłość konsumencka daje szansę osobie, która nie ma widoków na spłatę zaciągniętych zobowiązań finansowych, przeprowadzenia postępowania, dzięki któremu jej długi zostaną spłacone w takim stopniu, na jaki pozwala stan jej majątku, a w pozostałym zakresie ulegną umorzeniu.