W rozumieniu przepisów dotyczących obronności państwa podstawowym sposobem spełniania obowiązku obrony Ojczyzny jest pełnienie służby wojskowej, przy czym spełnianie powyższego obowiązku w tej formie ma pierwszeństwo przed innymi rodzajami realizacji tego zobowiązania. Wypełnienie obowiązku obrony Ojczyzny może zostać urzeczywistnione poprzez odbycie zawodowej służby wojskowej. Powołanie do takiej służby powoduje także określone konsekwencje w zakresie stosunku pracy osoby wezwanej przez Siły Zbrojne – na czym one polegają? Kiedy wystąpić może wygaśnięcie umowy o pracę w związku z powołaniem do wojska? Wyjaśnienia na ten temat są zawarte w niniejszym artykule.
Powołanie pracownika do zawodowej służby wojskowej – obowiązujące przepisy
Sprawy dotyczące postępowania w zakresie powołania pracownika do zawodowej służby wojskowej zostały uregulowane w przepisach Ustawy z dnia 11 marca 2022 roku o obronie Ojczyzny, zwanej w dalszej części tego tekstu ustawą.
Powołanie do zawodowej służby wojskowej – podstawowe informacje
Zgodnie z ogólną regułą ustawy obowiązkowi pełnienia służby wojskowej podlegają obywatele polscy, począwszy od dnia, w którym kończą 18. lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą 60. lat życia (w przypadku osób posiadających stopień podoficerski lub oficerski graniczną datą jest ukończenie 63. lat życia). Oczywiście przepisy ustawy przewidują określone zwolnienia z obowiązku pełnienia służby wojskowej, np. wynikające ze stanu zdrowia konkretnej osoby lub sytuacji życiowej.
Powołanie do zawodowej służby wojskowej może nastąpić, jeżeli przemawiają za tym potrzeby Sił Zbrojnych. Wskazane powołanie następuje na czas nieokreślony.
Jak wynika z art. 187 ust. 1 ustawy, do zawodowej służby wojskowej można powołać:
w korpusie oficerów osobę, która spełnia łącznie następujące warunki:
a) posiada tytuł zawodowy co najmniej magistra lub równorzędny,
b) posiada stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego, na jakie ma być wyznaczona;
w korpusie podoficerów osobę, która spełnia łącznie następujące warunki:
a) posiada co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe,
b) posiada stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia wojskowego stanowiska etatowego, do którego ma być zaszeregowana po powołaniu do zawodowej służby wojskowej;
w korpusie szeregowych osobę, która spełnia łącznie następujące warunki:
a) posiada co najmniej wykształcenie podstawowe, gimnazjalne, zasadnicze zawodowe lub zasadnicze branżowe,
b) posiada przygotowanie zawodowe lub kwalifikacje albo umiejętności przydatne w korpusie osobowym, w jakim ma pełnić zawodową służbę wojskową,
c) odbyła co najmniej szkolenie podstawowe, o którym mowa w art. 143 ust. 2 pkt 1 (szkolenie podstawowe w wymiarze do 28 dni zakończone przysięgą wojskową i wydaniem książeczki wojskowej), o ile nie pełniła wcześniej czynnej służby wojskowej.
Wygaśnięcie stosunku pracy pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej
W odniesieniu do pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej ustawa przewiduje odmienne regulacje, niż to ma miejsce na przykład w przypadku osób zatrudnionych powołanych do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie. Jest to oczywiście zrozumiałe, biorąc pod uwagę odrębny charakter wspomnianych obowiązków w zakresie pełnienia służby wojskowej, może jednak powodować u pracodawców pewne wątpliwości.
Przykład 1.
Pracownik pozostający w zatrudnieniu przekazał pracodawcy informację, że na podstawie przepisów ustawy o obronie Ojczyzny został powołany do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Pracownik ma się stawić w jednostce 13 stycznia. W związku z tym kwestią zasadniczą dla pracodawcy jest termin zakończenia stosunku pracy.
Należy podkreślić, że w tej kwestii właściwymi będą przepisy ustawy, w których dokonano odpowiednich w tym zakresie zapisów.
[alet-info]Art. 189 ust. 2 ustawy
Stosunek pracy z pracownikiem powołanym do zawodowej służby wojskowej wygasa z dniem stawienia się do tej służby.[/alert-info]
Przytoczony przepis stanowi zatem regulację szczególną w kontekście typowych przypadków wygaśnięcia stosunku pracy określonych w unormowaniach Kodeksu pracy (kp).
W konsekwencji do pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej ma zastosowanie art. 63 kp, zgodnie z którym umowa o pracę wygasa w przypadkach określonych w kodeksie oraz w przepisach szczególnych.
W związku z wygaśnięciem umowy o pracę pracodawca musi pamiętać o rozliczeniu się z pracownikiem, w tym o obowiązku wydania świadectwa pracy.
Przykład 2.
Pracownik został powołany do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Z dniem stawienia się do niej stosunek pracy ulegnie wygaśnięciu na podstawie przepisów ustawy o obronie Ojczyzny. Pracodawca jest obowiązany rozliczyć się z pracownikiem. W ramach tych działań konieczne jest sporządzenie i przekazanie pracownikowi świadectwa pracy. W dokumencie tym jako podstawę wygaśnięcia stosunku pracy należy wskazać art. 63 kp i art. 189 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny.
Prawo do wynagrodzenia pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej
W przepisach ustawy przewidziano kolejną szczególną regulację, która dotyczy zachowania przez pracownika powołanego do zawodowej służby wojskowej prawa do wynagrodzenia za miesiąc, w którym nastąpiło powołanie.
Pracownik powołany do zawodowej służby wojskowej zachowuje prawo do ostatnio pobieranego wynagrodzenia od pracodawcy do końca miesiąca kalendarzowego, w którym jest obowiązany stawić się do pełnienia tej służby.
Jest to zatem regulacja szczególna w odniesieniu do ogólnej zasady kodeksowej, zgodnie z którą wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a zatem wypłata wynagrodzenia następuje z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości (wyjątkowo w niektórych odrębnych ustawach przewidziano termin płatności ustalony z góry). Ponadto przepisy Kodeksu pracy zakładają, że dzień wypłaty wynagrodzenia ustala się z góry tak, aby przypadał:
w stałym terminie oraz
co najmniej raz w miesiącu.
W określonych systemach wynagradzania ustalenie pełnej wysokości płacy na dany termin wypłaty może być utrudnione czy wręcz niemożliwe. W takich przypadkach stosuje się art. 85 § 2 kp, który dopuszcza wypłatę wynagrodzenia nie później niż w ciągu pierwszych 10 dni miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypada termin płatności.
Jak już wspomnieliśmy, w odniesieniu do pracownika wezwanego do odbywania zawodowej służby wojskowej przepisy ustawy przewidują zachowanie prawa do wynagrodzenia za miesiąc, w którym doszło do powołania, bez względu na to, w którym momencie tego miesiąca ono nastąpiło.
Przykład 3.
Pracownik został wezwany do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Zgodnie z rozkazem personalnym termin rozpoczęcia jej pełnienia wyznaczono na 16 grudnia. W grudniu pracownik przepracował zatem 10 dni. Jednak w tym przypadku za dni grudnia, w których pracownik nie świadczył pracy w związku ze zgłoszeniem się do zawodowej służby wojskowej, zachowuje prawo do ostatnio pobieranego wynagrodzenia.
Przepisy prawa pracy nie precyzują kwestii wypłaty, gdy stosunek pracy wygasa w ciągu miesiąca. W związku z tym należy wziąć pod uwagę alternatywnie:
płatność należności w terminie ustalonym dla wypłaty wynagrodzenia lub
wypłatę w ostatnim dniu trwania stosunku pracy.
Wygaśnięcie umowy o pracę w związku z powołaniem do wojska – podsumowanie
Stosunek pracy z pracownikiem powołanym do zawodowej służby wojskowej wygasa z dniem stawienia się do tej służby. Z kolei stosunek służbowy żołnierza zawodowego powstaje w drodze powołania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby. Pracownik wezwany do odbywania zawodowej służby wojskowej zachowuje prawo do wynagrodzenia za pełny miesiąc, w którym doszło do powołania. Płatność wynagrodzenia powinna nastąpić w terminie ustalonym dla wypłaty wynagrodzenia lub w ostatnim dniu trwania stosunku pracy.
