Jednym z kluczowych zadań Szefa Krajowej Administracji Skarbowej jest działalność analityczna i badawcza w zakresie ryzyka podatkowego. W ramach tych uprawnień może on informować przedsiębiorców o zagrożeniach, jakie niesie za sobą współpraca z podmiotem, którym jest tzw. znikający podatnik. To poważne ostrzeżenie, którego nie należy ignorować. Wyjaśniamy, na czym dokładnie polega ta procedura i jakie kroki może podjąć poinformowany w ten sposób podatnik.
Kiedy Szef KAS informuje o znikającym podatniku?
Analizowane zagadnienie jest opisane w art. 15a ustawy o KAS. W ust. 1 tego przepisu czytamy, że w wyniku działalności analitycznej Szef Krajowej Administracji Skarbowej może podejmować działania informujące podatnika o ryzyku występowania w obrocie towarami lub usługami dostarczanymi do tego podatnika lub jego kontrahenta co najmniej jednego dostawcy, który może pełnić funkcję znikającego podatnika.
Natomiast w art. 15a ust. 2 ustawy o KAS mamy zawartą definicję znikającego podatnika. Otóż przez znikającego podatnika, o którym mowa w ust. 1, rozumie się podmiot zarejestrowany jako podatnik dla celów podatku od towarów i usług, który z potencjalnym zamiarem oszustwa nabywa towary lub usługi lub symuluje ich nabywanie, i zbywa je jako opodatkowane podatkiem od towarów i usług, nie wpłacając podatku od towarów i usług do właściwego urzędu skarbowego.
Należy zatem podkreślić, że pojęcie znikającego podatnika obejmuje więc wyłącznie podmioty, które złożyły zgłoszenie rejestracyjne VAT-R właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego i po zweryfikowaniu danych zostały zarejestrowane jako „podatnik VAT czynny” albo „podatnik VAT zwolniony” zgodnie z treścią art. 96 ustawy o podatku od towarów i usług.
Dany podmiot zostanie uznany za znikającego podatnika, jeżeli wystąpią następujące okoliczności:
- działanie z potencjalnym zamiarem popełnienia oszustwa,
- nabywanie towarów lub usług lub symulowanie ich nabywania,
- zbycie tych towarów lub usług jako opodatkowanych VAT,
- niewpłacenie należnego VAT do właściwego urzędu skarbowego.
W tym miejscu warto też zauważyć, że ww. art. 15a ustawy o KAS upoważnia do wskazanych w nim działań wyłącznie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej i nie jest ujęty w Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 2 grudnia 2022 roku w sprawie upoważnienia organów Krajowej Administracji Skarbowej do wykonywania zadań Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z zakresu przeciwdziałania wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych. Wobec tego ani naczelnik urzędu skarbowego, ani dyrektor izby administracji skarbowej nie są upoważnieni do informowania o ryzyku występowania znikającego podatnika.
Na powyższą problematykę zwrócił uwagę WSA w Białymstoku w wyroku z 27 sierpnia 2025 roku (I SA/Bk 281/25), wskazując, że:
Znikający podatnik a forma informowania o ryzyku jego wystąpienia
Analizowany przepis nie zawiera żadnych wytycznych na temat tego, jaką formę przybiera informacja przesłana przez Szefa KAS. Nie będzie to zatem ani decyzja podatkowa, ani postanowienie. Należy przyjąć, że taka informacja musi mieć jednak formę dokumentu papierowego lub elektronicznego.
Trzeba też zauważyć, że odbiorcą takiej informacji może być wyłącznie podatnik. Z treści art. 15a ustawy o KAS wynika, że ostrzeżenie o znikającym podatniku nie może być przesłane np. do płatnika czy też do spadkobiercy podatnika lub do pełnomocnika.
Warto również zwrócić uwagę na kwestię związaną z tajemnicą skarbową. Otóż zgodnie z art. 293 Ordynacji podatkowej indywidualne dane zawarte w deklaracji oraz innych dokumentach składanych przez podatników, płatników lub inkasentów objęte są tajemnicą skarbową. Tajemnica skarbowa obejmuje również dane zawarte w:
- informacjach podatkowych przekazywanych organom podatkowym przez podmioty;
- aktach dokumentujących czynności sprawdzające;
- aktach postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej oraz aktach postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe;
- dokumentacji rachunkowej organu podatkowego;
- informacjach uzyskanych przez organy Krajowej Administracji Skarbowej z banków oraz z innych źródeł.
W myśl art. 294 § 1 pkt 4a Ordynacji podatkowej do przestrzegania tajemnicy skarbowej jest zobowiązany Szef Krajowej Administracji Skarbowej.
Tymczasem, jak wynika z art. 15a ust. 3 ustawy o KAS, ujawnienie podatnikowi danych kontrahentów występujących w obrocie towarami lub usługami, w tym dostawcy, który może pełnić funkcję znikającego podatnika, objętych działaniami informującymi, o których mowa w ust. 1, nie narusza przepisów o tajemnicy skarbowej oraz przepisów o tajemnicy przedsiębiorstwa.
Kontrola podatkowa w wyniku otrzymania informacji
Na zakończenie wskażmy na brzmienie art. 15a ust. 4 ustawy o KAS, gdzie podano, że podatnik, wobec którego Szef Krajowej Administracji Skarbowej podjął działania informujące, o których mowa w ust. 1, może wystąpić do właściwego naczelnika urzędu skarbowego o przeprowadzenie kontroli podatkowej w zakresie będącym przedmiotem tych działań informujących.
Powyższa regulacja stanowi o uprawnieniu podatnika do wystąpienia z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli. W konsekwencji podatnik może, ale nie musi podejmować inicjatywy w tym zakresie.
Ponadto z uwagi na brzmienie Ordynacji podatkowej wydaje się, że taki wniosek nie jest dla naczelnika urzędu skarbowego wiążący. Zgodnie z art. 281 Ordynacji podatkowej organy podatkowe I instancji przeprowadzają kontrolę podatkową u podatników, płatników, inkasentów oraz następców prawnych. Celem kontroli podatkowej jest sprawdzenie, czy kontrolowani wywiązują się z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego. Natomiast w art. 282 Ordynacji wprost wskazano, że kontrolę podatkową podejmuje się z urzędu, a nie na wniosek podatnika.
Z drugiej strony wskazać należy, że naczelnik urzędu skarbowego będzie zainteresowany przeprowadzeniem kontroli w zakresie, w jakim Szef KAS wykazał istnienie ryzyka występowania znikającego podatnika.
W przypadku podjęcia kontroli przez naczelnika US weryfikacji będą podlegały informacje określone w art. 15a ustawy o KAS. To oznacza, że kontrola podatkowa obejmować będzie transakcje podatnika z dostawcą towarów i usług, wobec którego zaistniało podejrzenie co do pełnienia funkcji znikającego podatnika działającego z zamiarem popełnienia oszustwa.
Na zakończenie warto też dodać, że art. 15a ust. 4 ustawy o KAS umożliwia wnioskowanie o podjęcie kontroli podatkowej przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego, jednak nie daje takiego uprawnienia w zakresie kontroli celno-skarbowej podejmowanej przez naczelnika urzędu celno-skarbowego.
Polecamy:
