W świecie finansów przedsiębiorstwa zaniechana inwestycja a podatek VAT to kwestia, która często rodzi wątpliwości u czynnych podatników. Wielu przedsiębiorców zastanawia się, czy w przypadku przerwania projektu można zaliczyć poniesione wydatki do kosztów podatkowych. Odpowiedź zależy od tego, czy konieczna jest korekta odliczonego wcześniej podatku VAT, co szczegółowo analizujemy w poniższym artykule.
Korekta VAT przy zaniechanej inwestycji – czy jest konieczna?
Przepisy ustawy o VAT wykluczają możliwość dokonania obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego z usługami i towarami, które nie są wykorzystywane do czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystania do czynności zwolnionych od podatku od towarów i usług oraz niepodlegających temu podatkowi.
Dalej wskażmy, że ustawodawca nie uzależnia prawa do odliczenia od związku zakupu z obecnie wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi. Wystarczające jest, że z okoliczności towarzyszących nabyciu towarów lub usług przy uwzględnieniu rodzaju prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej wynika, że zakupy te dokonane są w celu ich wykorzystania w ramach jego działalności opodatkowanej.
Zatem w podatku od towarów i usług obowiązuje zasada tzw. niezwłocznego odliczenia podatku naliczonego. Zasada ta wyraża się tym, że podatnik, aby skorzystać z prawa do odliczenia, nie musi czekać, aż nabyty towar lub usługa zostaną odsprzedane lub efektywnie wykorzystane na potrzeby działalności opodatkowanej.
Istotna jest intencja nabycia – jeśli dany towar ma służyć wykonywaniu czynności opodatkowanych, wówczas – po spełnieniu wymienionych w art. 86 ustawy wymogów formalnych – odliczenie jest prawnie dozwolone, oczywiście jeżeli nie wyłączają go inne przepisy ustawy lub aktów wykonawczych.
Jednocześnie z treści art. 91 ustawy o VAT wynika, że podatnik jest zobowiązany do rozpoznania prawa do odliczenia podatku naliczonego w momencie nabycia towarów i usług oraz dokonania ewentualnej korekty tego odliczonego bądź nieodliczonego podatku w przypadku późniejszej zmiany przeznaczenia nabytych towarów i usług lub zmiany sposobu wykorzystania.
W sytuacji, gdy podatnik dokonuje nabycia towarów i usług, które zmierzają do przyszłego wykorzystania ich dla czynności opodatkowanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej bez względu na to, jakie faktycznie będą efekty tej działalności, należy uznać w momencie ich nabycia za związane z wykonywaniem czynności opodatkowanych.
Zatem podatnik jest uprawniony do odliczenia VAT naliczonego na towary i usługi nabyte w związku z pracami inwestycyjnymi wykonywanymi z przeznaczeniem ich na planowaną działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu, a nabyte prawo do odliczenia pozostaje w mocy, nawet jeśli w wyniku niezależnych od niego okoliczności podatnik nigdy nie wykorzystał nabytych towarów lub usług do transakcji podlegających opodatkowaniu. Zawsze jednak należy brać pod uwagę okoliczności towarzyszące temu zachowaniu, a w szczególności to, czy były one konsekwencją zdarzeń od podatnika niezależnych, czy też podejmowanych świadomie decyzji gospodarczych.
Tym samym w sytuacji, kiedy nabycie towarów i usług zostało poczynione z zamiarem wykorzystania ich do działalności opodatkowanej, ale z powodów pozostających poza kontrolą podatnika nie wykorzystał on nabytych towarów i usług w prowadzeniu tej działalności, prawo do odliczenia zostaje zachowane.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji z 28 czerwca 2022 roku (nr 0111-KDIB3-1.4012.212.2022.1.IK), w sytuacji, gdy zaniechanie inwestycji stanowi konsekwencję świadomych działań biznesowych, to nie sposób uznać, że działania te stanowią okoliczności, w których przypadku zaniechanie inwestycji skutkuje zmianą prawa do odliczenia i koniecznością dokonania korekty odliczonego podatku naliczonego. W takim przypadku kontynuowanie rozpoczętej inwestycji byłoby nieracjonalne. Dlatego też zaniechanie inwestycji w tym konkretnym przypadku nie pozbawia podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego od poniesionych wydatków.
Jednocześnie Dyrektor KIS zaznaczył, że nie w każdym przypadku zaniechanie inwestycji będące konsekwencją podejmowanych świadomie decyzji gospodarczych/działań podatnika musi skutkować utratą prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Zaniechana inwestycja a podatek VAT – czy podatek jest kosztem uzyskania przychodów?
W świetle ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych do kosztów uzyskania przychodu nie zalicza się podatku od towarów i usług. Wyjątek od tej zasady kreuje art. 23 ust. 1 pkt 43 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który pozwala w ściśle określonych przypadkach na zaliczenie podatku od towarów i usług do kosztów uzyskania przychodu, co skutkuje zmniejszeniem zobowiązania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, a więc stanowi formę skompensowania nieodliczonego podatku od towarów i usług.
Stosownie do tego unormowania nie uważa się za koszty uzyskania przychodów podatku od towarów i usług, z tym że jest kosztem uzyskania przychodów podatek naliczony:
- jeżeli podatnik zwolniony jest od podatku od towarów i usług lub nabył towary i usługi w celu wytworzenia albo odprzedaży towarów lub świadczenia usług zwolnionych od podatku od towarów i usług;
- w tej części, w której zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty lub zwrot różnicy podatku od towarów i usług – jeżeli naliczony podatek od towarów i usług nie powiększa wartości środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej.
Przytoczony przepis wskazuje, że kosztem podatkowym może być podatek od towarów i usług w sytuacji, gdy zgodnie z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług podatek naliczony nie może zostać odliczony od podatku należnego lub zwrócony.
Powyższy przepis daje natomiast możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów naliczonego podatku od towarów i usług, o ile podatnik jest zwolniony od VAT lub nabył towary i usługi w celu wytworzenia albo odsprzedaży towarów lub świadczenia usług zwolnionych od VAT, bądź w tej części, w której zgodnie z przepisami ustawy o VAT podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty lub zwrot różnicy VAT, jeżeli naliczony VAT nie powiększa wartości środka trwałego ani wartości niematerialnej i prawnej.
Przytoczony przepis wskazuje, że kosztem podatkowym może być podatek od towarów i usług w sytuacji, gdy zgodnie z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług podatek naliczony nie może zostać odliczony od podatku należnego lub zwrócony.
W świetle powyższego, jeżeli w momencie zaniechania inwestycji podatnik VAT czynny nie jest zobowiązany do korekty podatku, to mamy do czynienia z podatkiem naliczonym, który nadal może zostać odliczony. To oznacza, że nie znajdzie zastosowania ww. art. 23 ust. 1 pkt 43 lit. a ustawy o VAT.
Przykład 1.
Spółka cywilna A będąca czynnym podatnikiem podatku VAT rozpoczęła budowę hotelu. Od poniesionych wydatków odliczała podatek naliczony. Po 3 latach budowy spółka otrzymała informację, że w pobliżu ma zostać zbudowany zakład przemysłowy. W związku z tym podjęła decyzję o zaniechaniu inwestycji.Czy spółka A ma obowiązek zwrócić odliczony podatek naliczony?Pomimo zaniechania inwestycji spółka A zachowuje prawo do odliczenia podatku naliczonego. W konsekwencji nie musi stosować regulacji określonej w art. 91 ustawy o VAT i nie jest zobowiązana do skorygowania kwoty odliczonego podatku VAT. Z uwagi na fakt, że podatek VAT pozostaje podatkiem odliczonym, nie znajdzie zastosowania art. 23 ust. 1 pkt 43 lit. a ustawy o VAT.
W powyższym przypadku zagadnienie dotyczące podatku naliczonego VAT wpływa na kwestie związane z podatkiem dochodowym. W zakresie, w jakim podatek naliczony może być odliczony lub zwrócony, nie występuje możliwość uznania tej kwoty za koszt uzyskania przychodu w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej.
