Poradnik Przedsiębiorcy

Matryca stawek VAT – jak się do niej przygotować?

Matryca stawek VAT stanowi jedną ze zmian podatkowych, która zacznie obowiązywać od kwietnia 2020 roku. Przysparza ona podatnikom nie lada problemów, nie wszyscy wiedzą bowiem, w jaki sposób należy z niej korzystać. Wyjaśniamy to w artykule.

Czym jest matryca stawek VAT?

Matryca stawek VAT została nałożona na kasy rejestrujące już 1 maja 2019 roku wraz z wejściem w życie rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie kas fiskalnych. Polegało to na tym, że każdy podatnik, który dokonywał sprzedaży za pośrednictwem kasy fiskalnej, miał obowiązek ujednolicenia oznaczeń stosowanych na kasach w odniesieniu do stawek VAT.

Od 1 kwietnia 2020 roku na mocy Ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw będzie obowiązywać nowa matryca stawek VAT, która również ma na celu ujednolicenie stawek VAT, ale nie w stosunku do oznaczeń, a w stosunku do towarów oraz usług. Za jej pomocą podatnicy w ujednolicony sposób będą dokonywać identyfikowania towarów oraz usług na potrzeby VAT. W tym celu będą korzystać z:

  • Nomenklatury scalonej (CN) lub Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych (PKOB) – w odniesieniu do towarów,
  • PKWiU 2015 – w odniesieniu do usług.

Za jej pomocą większa ilość towarów oraz usług, które kwalifikują się do danej „grupy”, ma być opodatkowana tą samą, stałą stawką VAT.Zmiany w zakresie stosowania obniżonych stawek VAT dla książek, gazet, dzienników i czasopism, w tym czasopism specjalistycznych, obowiązują wyjątkowo od 1 listopada 2019 roku.

Jak matryca stawek VAT wpłynie na towary i produkty?

Analizując przepisy dotyczące matrycy stawek VAT, można zauważyć, że liczba pozycji w załącznikach ustawy o VAT uległa zmniejszeniu dzięki znowelizowaniu przypisania danej grupy towarów/usług pod jedną stawkę VAT. Dzięki temu zostaną wyeliminowane przypadki (jakie mają miejsce obecnie), w których produkty tego samego typu mogą być opodatkowane 3 różnymi stawkami VAT ze względu np. na termin przydatności. W poniższej tabeli przedstawiamy przykładowe towary, w których przypadku nastąpiła zmiana stawek VAT.

Towar Aktualnie Po 1 kwietnia 2020
owoce tropikalne i cytrusowe 8% 5%
pieczywo 5%, 8% lub 23% 5%
zupy, buliony, żywność homogenizowana 8% 5%
musztarda, przyprawa słodka papryka, niektóre przyprawy przetworzone (np. pieprz) 23% 8%
produkty dla niemowląt i dzieci 8% 5%
artykuły higieniczne, np. pieluchy, tampony 8% 5%
niektóre przyprawy nieprzetworzone, np. szafran 5% 8%
homary i ośmiornice oraz inne skorupiaki, mięczaki i bezkręgowce wodne (m.in. kraby, krewetki, ostrygi, małże, ślimaki) oraz przetwory z nich, kawior oraz namiastki kawioru i posiłki sprzedawane w lokalach gastronomicznych, których składnikiem są ww. produkty 5% 23%
lód używany do celów spożywczych i innych celów chłodniczych 8% 23%

Nowa matryca stawek VAT – jak przypisać stawkę VAT?

Dzięki instrumentom, które wprowadza nowa matryca stawek VAT, nie tylko zostaną wyeliminowane istniejące niekonsekwencje w stawkach VAT, lecz także podatnicy w przystępny sposób będą mogli ustalić stawkę podatku VAT dla sprzedawanych towarów i usług. Ustalenie stawki VAT będzie następowało za pomocą działów CN oraz PKWiU 2015. Tak więc towary/usługi objęte stawką 7% (aktualnie załącznik obejmuje stawkę 8%) znajdują się w załączniku nr 3 ustawy o VAT, w załączniku nr 10 znajdują się towary/usługi objęte stawką 5%. Zaktualizowany o nowe kody CN i PKWiU 2015 zostanie również załącznik nr 15 ustawy, który zawiera towary i usługi objęte obowiązkowym mechanizmem podzielonej płatności oraz załącznik nr 12 dotyczący towarów, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku określone w art. 113 ust. 1 i 9 ustawy o VAT (tj. zwolnienia podmiotowego ze względu na limit obrotów).

Ustawodawca przy tworzeniu nowej matrycy VAT kierował się m.in. zmniejszeniem liczby pozycji na nowych załącznikach nr 3 i 10 ustawy o VAT oraz przyjął korzystną dla podatników zasadę – w przypadku, gdy wystąpiła konieczność zmiany stawki VAT, nastąpiło w większości przypadków jej obniżenie (tzw. równanie w dół).Ustalenie prawidłowej stawki VAT zgodnie z nomenklaturą scaloną wiążące dla organu podatkowego możliwe będzie za pomocą wniosku o wydanie WIS (wiążącej informacji stawkowej). Więcej na ten temat w artykule: Wiążąca Informacja Stawkowa (WIS) – kto może złożyć wniosek?

Pobierz załączniki ustawy o VAT zawierające nowe klasyfikacje!

Do pobrania:

pdf
załączniki ustawy o VAT zawierające nowe klasyfikacje.pdf druk do ręcznego wypełnienia

Sprzedaż towarów a nowa matryca stawek VAT

Klasyfikacja sprzedawanych towarów przez podatników odbywać się będzie za pomocą nomenklatury CN, którą dotychczas stosowano przy imporcie towarów.Nomenklatura scalona dostępna jest w Przeglądarce Taryfowej zamieszczonej na stronach internetowych Ministerstwa Finansów.Na podstawie CN podatnik będzie kwalifikował towary do danej stawki VAT, więc jej znajomość będzie konieczna nie tylko, aby wystawić prawidłowo faktury VAT, lecz także aby ustalić m.in., czy:

  • należy stosować obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności,
  • możliwe jest stosowanie zwolnienia z VAT,
  • możliwe jest zwolnienie z obowiązku ewidencjonowania na kasie rejestrującej
  • oraz ustalić, kiedy powstaje obowiązek podatkowy dla niektórych towarów.

Z CN podatnicy nadal będą korzystać przy rozliczeniu importu oraz podatku akcyzowego.

Sprzedaż usług a nowa matryca stawek VAT

Aktualnie względem usług stosowane jest PKWiU 2008. Rozpoczęcie od 1 kwietnia 2020 roku stosowania wobec usług klasyfikacji 2015 (zamiast 2008) będzie prowadziło do zmiany stawek podatku VAT, zmianie ulegną bowiem poszczególne pozycje zawarte w załącznikach ustawy o VAT. Natomiast odnośnie do usług zawartych w obecnie obowiązującym rozporządzeniu w sprawie stawek podatku VAT ulegną zmianie tylko zawarte w nim kody – z PKWiU 2008 na 2015. Wyróżnić należy, że wiele usług pozostanie na niezmienionym poziomie. Przykładowo stawka 8% nadal będzie mieć zastosowanie dla:

  • usług związanych np. z kulturą, sportem, rekreacją czy transportem osobowym;
  • usług konserwacyjnych oraz budowlanych, m.in. obiektów budownictwa społecznego;
  • usług związanych z wyżywieniem (PKWiU 56), z wyłączeniem ściśle określonym w nowo dodanym art. 41 ust. 12f ustawy;
  • usług weterynaryjnych.

Klasyfikacja PKWiU 2015 nie będzie stosowana tylko przy ustalaniu stawek VAT, a również analogicznie jak w przypadku towarów – do ustalenia, czy:

  • należy stosować obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności,
  • możliwe jest stosowanie zwolnienia z VAT,
  • możliwe jest zwolnienie z obowiązku ewidencjonowania na kasie rejestrującej
  • oraz kiedy powstaje obowiązek podatkowy dla niektórych usług. Dodatkowo za pomocą tej klasyfikacji możliwe będzie ustalenie, czy podatnik będzie mógł skorzystać przy danej sprzedaży usług z ryczałtu przy rozliczeniu podatku dochodowego.

Przy ustalaniu kodu CN lub PKWiU 2015 ważne jest, aby pamiętać, że ich ukazanie na fakturze nie jest obowiązkowym elementem, o czym więcej: Kody CN na fakturze – czy są konieczne?

Matryca stawek VAT – skutki jej wprowadzenia

W związku ze zbliżającym się obowiązkiem stosowania matrycy stawek VAT dla towarów i usług podatnik będzie musiał:

  • dobrać system księgowy oraz magazynowy, w którym będzie on miał możliwość dobrowolnego przypisania numeru CN do produktu oraz właściwej stawki VAT;
  • wprowadzić zmiany w stosowanych stawkach VAT na kasie fiskalnej;
  • sprawdzić umowy z kontrahentami – czy po wejściu matrycy stawek VAT nie dojdzie do zmiany wartości transakcji, np. ze stawki 8% na 23% – i przeanalizować, czy podatnik nie będzie z tego tytułu stratny;
  • sporządzić nowe cenniki na podstawie nowych stawek VAT, dla niektórych towarów/usług.

Matryca stawek VAT – przepisy przejściowe

Ustawa o VAT określa zasady stosowania stawek VAT oraz zwolnień z VAT w okresach przejściowych towarzyszących zmianom stawek. Zmiany w stawkach VAT w okresie przejściowym 2019/2020 przedstawiamy w poniższej tabeli:

Rodzaj Stawka usług
Sprzedaż towarów Jeśli została wykonana przed dniem zmiany stawki podatku, dla której obowiązek podatkowy powstaje w dniu zmiany stawki podatku lub po tym dniu, czynność ta podlega opodatkowaniu według stawek podatku obowiązujących dla tej czynności w momencie jej wykonania
Sprzedaż usług

Szczególne zasady ustalania momentu wykonania usługi (art. 41 ust. 14c ww. ustawy) mają zastosowanie do transakcji, dla których w związku z ich wykonywaniem są ustalane następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń, a okres, do którego odnoszą się te płatności lub rozliczenia, obejmuje dzień zmiany stawki podatku.

Jak wynika z przepisów, transakcje uznaje się za wykonane:

- w dniu poprzedzającym dzień zmiany stawki podatku – w zakresie jej części wykonywanej do dnia poprzedzającego dzień zmiany stawki;

- z upływem tego okresu – w zakresie jej części wykonywanej od dnia zmiany stawki podatku.

W przypadku natomiast, gdy nie jest możliwe określenie faktycznego wykonania części transakcji w danym okresie, uznaje się, że czynność jest wykonywana w tym okresie proporcjonalnie (częściowo według starych, częściowo zaś według nowych stawek VAT).

Zaliczka

Zaliczka jest opodatkowana według stawki podatku obowiązującej w dniu jej otrzymania. Jest to niezależne od tego, czy transakcja, której dotyczą, zostanie wykonana po dniu zmiany stawki.

Przykład 1. 

Pan Waldemar realizuje sprzedaż owoców tropikalnych. Aktualnie na ich sprzedaż obowiązuje stawka 8%. Natomiast pan Waldemar przyjął zamówienie na dużą dostawę owoców tropikalnych po 1 kwietnia 2020 roku. W związku z tym, że nastąpi ona w kwietniu 2020 roku (i wtedy powstanie obowiązek podatkowy), to wówczas zastosuje on stawkę 5% (obowiązującą od 1 kwietnia 2020 roku), mimo że na składanej ofercie znajdowała się stawka 8%.

Przykład 2.

Pani Magdalena realizuje sprzedaż usługi licencji programu komputerowego (który stanowi wyrób medyczny), która obecnie opodatkowana jest stawką VAT 23%, natomiast od 1 kwietnia 2020 roku będzie ona opodatkowana stawką 8%. Pani Magdalena będzie więc sprzedaży ww. licencji dokonywać ze stawką 23% do 1 kwietnia 2020 roku, a po tej dacie ze stawką 8%, z uwzględnieniem momentu, w którym powstanie obowiązek podatkowy.

Reasumując, wprowadzana matryca stawek VAT może spowodować zmiany w dotychczas stosowanych rozliczeniach podatkowych. W związku z tym warto, aby poznać wcześniej nową klasyfikację i upewnić się, że przedsiębiorca jest przygotowany na ewentualne zmiany w rozliczeniach od kwietnia 2020 roku.