Poradnik Przedsiębiorcy

Praca w nadgodzinach - wszystko co należy wiedzieć

Praca w nadgodzinach, zgodnie z brzmieniem art. 151 kp oznacza pracę wykonywaną ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także pracę wykonywaną ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Zgodnie z powyższym przepisem praca w nadgodzinach może nastąpić:

  • po przekroczeniu przez pracownika dobowej normy czasu pracy

  • po przekroczeniu przez pracownika przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy

  • po przekroczeniu przez pracownika tygodniowej normy czasu pracy (pięciodniowy tydzień pracy)

Oznacza to, że czas pracy pracownika nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin w przeciętnym, 5-dniowym tygodniu pracy. W przypadku przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy natomiast do 12 godzin w systemie równoważnym. Praca w nadgodzinach oznacza wykonywanie pracy ponad 12 godzin. Należy również pamiętać, że pracownikowi przysługuje prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerywanego odpoczynku w każdej dobie oraz prawo do 35-godzinnego, nieprzerwanego odpoczynku w ciągu tygodnia.

Kiedy praca w nadgodzinach jest dopuszczalna

Praca w nadgodzinach jest dopuszczalna w razie:

  • konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii

  • szczególnych potrzeb pracodawcy

Ważne!

Warto wspomnieć, że praca w nadgodzinach jest obowiązkiem pracownika, jeżeli pracodawca zleci ją zgodnie z przepisami.

Polecenie pracy w nadgodzinach przez przełożonego

Praca w nadgodzinach powinna być wykonywana na polecenie pracodawcy. Nie stanowi pracy w nadgodzinach czas odpracowania zwolnienia od pracy, udzielonego pracownikowi na jego pisemny wniosek, w celu załatwienia spraw osobistych. Odpracowanie zwolnienia od pracy nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku dobowego i tygodniowego

Kto nie może pracować w nadgodzinach

Poniższa tabela obrazuje, jaka grupa pracowników nie może pracować w nadgodzinach na polecenie pracodawcy. Warto również wspomnieć, że jeżeli pracodawca poleci pracę w nadgodzinach mimo zakazu, pracownik nie musi podejmować tej pracy.

Kobieta w ciąży

zakaz

Pracownik opiekujący się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia

pracownik nie może być zatrudniony w godzinach nadliczbowych bez jego zgody

Młodociani

zakaz

Niepełnosprawni

chyba, że lekarz prowadzący badania profilaktyczne, lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tym pracownikiem, wyrazi na to zgodę albo niepełnosprawny jest zatrudniony przy pilnowaniu

Pracownik zatrudniony na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia

dotyczy godzin nadliczbowych zleconych ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy

Roczny limit pracy w nadgodzinach

Istnieje roczny limit pracy w nadgodzinach i wynosi 150 godzin. Pracodawca oczywiście może ustalić inny limit nadgodzin w roku kalendarzowym. W skali roku kalendarzowego może to być maksymalnie 416 godzin. Nowy limit pracodawca może zmienić w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy lub w umowie o pracę, jeśli w firmie nie funkcjonuje układ zbiorowy i regulamin.

Dodatek za pracę w nadgodzinach

Zgodnie z art. 1511 § 1 kp za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek w wysokości:

100% wynagrodzenia za pracę w nadgodzinach przypadających:

  • w nocy

  • w niedzielę i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z  obowiązującym go rozkładem czasu pracy

  • w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy

50% wynagrodzenia za pracę w nadgodzinach przypadające w każdym innym dniu niż ujęty przy dodatku 100%.

Przykład 1.

Pan Andrzej pracuje od poniedziałku do piątku po 8 godzin. Pracodawca polecił mu pracę w niedzielę, która jest dla niego dniem wolnym od pracy. Pan Andrzej w niedzielę pracował przez 10 godzin. Ma prawo do:

  • normalnego wynagrodzenia za 10 godzin

  • dnia wolnego za pracę w niedzielę

  • oraz dodatku za 2 godziny w wysokości 100% albo czas wolny

Ryczałt za pracę w nadgodzinach

W stosunku do pracowników wykonujących stale pracę poza zakładem pracy wynagrodzenie wraz z dodatkiem może być zastąpione ryczałtem, którego wysokość powinna odpowiadać przewidywalnemu wymiarowi pracy w nadgodzinach (1511 § 4 kp).

Udzielenie czasu wolnego za nadgodziny

Jak wynika z przepisu kodeksu pracy w zamian za czas przepracowany w nadgodzinach pracodawca, na pisemny wniosek pracownika, może udzielić mu w tym samym wymiarze czas wolny od pracy. Natomiast jeżeli to pracodawca z własnej inicjatywy będzie chciał udzielić pracownikowi czas wolny, w takim wypadku pracodawca udziela go w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych do końca okresu rozliczeniowego (1512 kp).

na pisemny wniosek pracownika (art. 1512 § 1 kp)

Udzielany w takim samym wymiarze, co liczba przepracowanych godzin nadliczbowych (1:1)

bez wniosku (art. 1512 § 2 kp)

Jest udzielany w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych, do końca okresu rozliczeniowego (1:1,5)

Kto nie otrzyma wynagrodzenia za pracę w nadgodzinach

Prawa do wynagrodzenia za nadgodziny oraz dodatku nie mają :

  • pracownicy zarządzającym w imieniu pracodawcy zakładem pracy

  • kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych.

Natomiast kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w nadgodziny przypadające w niedzielę  i święto przysługuje prawo do wynagrodzenia oraz dodatku (1514 kp).