Poradnik Przedsiębiorcy

Ryczałt czy VAT - który rodzaj opodatkowania wybrać?

Osoby decydujące się na założenie własnej działalności gospodarczej często zadają sobie pytanie - ryczałt czy VAT? Zapytanie to jest sformułowane w taki sposób, jakby obie opcje wzajemnie się wykluczały. Nic bardziej mylnego. Pojęcia dotyczą bowiem dwóch różnych na gruncie prawa podatków. Sprawdźmy, czym jest ryczałt oraz VAT, a także kiedy każdy z tych podatków można stosować.

Ryczałt czy VAT - dwa różne podatki

Jak już wyżej wspomniano ryczałt i VAT są dwoma różnymi podatkami. Ryczałt jest odmianą podatku dochodowego, natomiast VAT jest podatkiem od towarów i usług, który - co ciekawe - nie zawsze musi być przez przedsiębiorcę rozliczany. Ustawodawca w zakresie tym przewidział bowiem szereg zwolnień. Opodatkowanie VAT-em jest niezależne od stosowanej przez przedsiębiorcę formy opodatkowania podatkiem dochodowym. Sprawdźmy, kto i kiedy powinien stosować ryczałt oraz VAT.

Ryczałt jako odmiana podatku dochodowego

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych jest jedną z czterech podstawowych form opodatkowania obok:

  • zasad ogólnych,
  • podatku liniowego oraz
  • karty podatkowej.

Z opodatkowania ryczałtem nie mogą skorzystać wszyscy. Art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym wymienia bowiem wprost listę podmiotów, które obligatoryjnie nie mogą opodatkować swoich dochodów ryczałtem. Wśród nich wymienia się m.in.:

  • apteki,
  • handel częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych,
  • działalność polegającą na zakupie i sprzedaży wartości dewizowych,
  • lombardy,
  • działalność gospodarczą wolnych zawodów (poza firmami lekarzy, lekarzy stomatologów, lekarzy weterynarii, techników dentystycznych, felczerów, położnych, pielęgniarek, tłumaczy oraz nauczycieli w zakresie świadczenia usług edukacyjnych polegających na udzielaniu lekcji na godziny),
  • świadczenie usług wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym (np. usługi reklamowe; usługi prawne, rachunkowo-księgowe i doradztwa podatkowego; usługi architektoniczne i inżynierskie).

Ryczałt jest specyficzną formą rozliczania z fiskusem, w której podstawę opodatkowania stanowi przychód. Podstawa ta nie jest pomniejszona o poniesione w danym okresie koszty uzyskania przychodów. 

Przychody osiągnięte przez podmioty rozliczające się ryczałtem mogą zostać opodatkowane stawkami: 20%, 17%, 12,5, 8,5%, 5,5%, 3% lub 2%. Stawka ryczałtu zależna jest od rodzaju wykonywanej działalności gospodarczej, niektóre z przykładów prezentuje poniższa tabela:

Stawka ryczałtu

Rodzaj przychodów

20%

Przychody osiągane w ramach wykonywania tzw. wolnych zawodów.

17%

Przychody ze świadczenia usług:

a) przetwarzania danych (PKWiU ex 63.11.1), przesyłania strumieni audiowizualnych przez internet (PKWiU 63.11.2),

b) przez agencje pracy tymczasowej (PKWiU 78.20.1),

c) przez agentów i pośredników turystycznych w zakresie rezerwacji biletów (PKWiU 79.11.1), przez agentów i pośredników turystycznych w zakresie rezerwacji zakwaterowania, rejsów wycieczkowych i wycieczek zorganizowanych (PKWiU 79.11.2), przez organizatorów turystyki (PKWiU 79.12.1), związanych z promowaniem turystyki (PKWiU 79.90.11.0), w zakresie informacji turystycznej (PKWiU 79.90.12.0), przez pilotów wycieczek i przewodników turystycznych (PKWiU 79.90.20.0), w zakresie rezerwacji nieruchomości będących we współwłasności (PKWiU 79.90.31.0),

d) fotograficznych (PKWiU 74.20), z zastrzeżeniem załącznika nr 2 do ustawy,

f) poradnictwa dla dzieci dotyczącego problemów edukacyjnych (PKWiU ex 85.60.10.0)

12,5%

przychody z czynszu najmu po przekroczeniu kwoty 100 000 zł

8,5%

a) przychody związane ze zwalczaniem pożarów i zapobieganiem pożarom (PKWiU 84.25.11.0),

d) przychody ze świadczenia usług wychowania przedszkolnego (PKWiU 85.10.10.0),

b) przychody ze świadczenia usług związanych z działalnością ogrodów botanicznych i zoologicznych oraz obszarów i obiektów ochrony przyrody (PKWiU 91.04.1),

c) przychody z działalności polegającej na wytwarzaniu przedmiotów (wyrobów) z materiału powierzonego przez zamawiającego,

d) prowizje uzyskane przez komisanta ze sprzedaży na podstawie umowy komisu.

5,5%

a) przychodów z działalności wytwórczej, robót budowlanych lub w zakresie przewozów ładunków taborem samochodowym o ładowności powyżej 2 ton,

b) uzyskanej prowizji z działalności handlowej w zakresie sprzedaży jednorazowych biletów komunikacji miejskiej, znaczków do biletów miesięcznych, znaczków pocztowych, żetonów i kart magnetycznych do automatów,

3%

a) z działalności gastronomicznej, z wyjątkiem przychodów ze sprzedaży napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5%,

b) z działalności usługowej w zakresie handlu.

Osoba rozpoczynająca działalność gospodarczą, chcąc wybrać ryczałt jako formę opodatkowania, powinna ją wskazać na druku CEIDG-1. Natomiast podmioty opodatkowane w inny sposób, chcące dokonać zmiany na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, mogą to zrobić dopiero po zakończeniu danego roku w terminie do 20 stycznia.

Podmioty opodatkowane ryczałtem wykazują przychody w ewidencji przychodów w podziale na poszczególne stawki ryczałtu. Za poszczególne okresy rozliczeniowe (miesiące lub kwartały) należy wyliczać zryczałtowany podatek podlegający wpłacie do urzędu skarbowego. Wyliczenia i wpłaty podatku należy dokonać do 20. dnia miesiąca za miesiąc (kwartał) poprzedni. Z tego tytułu podatnik nie składa okresowych deklaracji rozliczeniowych. Co ważne po zakończeniu roku podatkowego, w terminie do 31 stycznia ryczałtowiec jest zobligowany do złożenia zeznania rocznego PIT-28.

Ryczałt jako forma opodatkowania dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej cechuje się kilkoma istotnymi wadami oraz zaletami:

Zalety ryczałtu

Wady ryczałtu

  • stosunkowo niskie stawki podatku

  • prosta księgowość

  • możliwość rozliczania ryczałtu za okresy kwartalne (po spełnieniu określonych warunków)

  • brak możliwości wspólnego rozliczenia z małżonkiem lub jako osoba samotnie wychowująca dziecko

  • brak możliwości skorzystania z ulgi na dzieci

  • brak możliwości rezygnacji z ryczałtu w trakcie roku

  • brak możliwości rozliczania kosztów uzyskania przychodów