Jak rozliczyć wynagrodzenie earn-out? Podatek PIT i obowiązki

Dodatkowe wynagrodzenie earn-out, wypłacane po sprzedaży akcji lub udziałów, uzależnione jest od osiągnięcia przez firmę określonych wskaźników ekonomicznych. Taka forma zapłaty, choć korzystna dla obu stron transakcji, rodzi pytania o prawidłowe rozliczenie podatkowe. Kluczowe jest ustalenie, jak kwalifikować przychód w świetle ustawy o PIT i jaką stawkę podatku zastosować.

Omówienie wynagrodzenia typu earn-out

Klauzula earn-out przewiduje dodatkowe wynagrodzenie w ramach umowy sprzedaży akcji/udziałów i jest uzależniona od osiągnięcia określonych wskaźników ekonomicznych. Wypłata tego dodatkowego wynagrodzenia nie jest warunkiem przeniesienia własności. Sama klauzula earn-out nie wpływa na skuteczność sprzedaży akcji.

Klauzula earn-out ma zatem charakter dodatkowy, przyszły i niepewny. Celem zawarcia w umowie sprzedaży klauzuli earn-out jest zabezpieczenie interesów zarówno kupującego, jak i sprzedającego. Dzięki klauzuli earn-out w szczególności:

1. nabywca jest w stanie uchronić się przed potencjalnym przepłaceniem ceny za nabywane akcje, poprzez zabezpieczenie spodziewanego wskaźnika ekonomicznego;
2. sprzedający po spełnieniu określonych warunków uzyskują dodatkowe wynagrodzenie obok wynagrodzenia gwarantowanego z tytułu przeniesienia własności akcji.

Jak zostało wskazane powyżej, w ramach katalogu przychodów z kapitałów pieniężnych mieszczą się przychody z odpłatnego zbycia akcji. Wynagrodzenie dodatkowe earn-out wypłacane w związku z wykonaniem umowy sprzedaży nie jest natomiast z perspektywy ekonomicznej oraz podatkowej wynagrodzeniem bezpośrednio powiązanym z okolicznością przeniesienia własności akcji.

W konsekwencji wynagrodzenie earn-out nie wpływa bezpośrednio na wartość ceny akcji oraz powinno być traktowane jako niezależne od ceny akcji wynagrodzenie dodatkowe związane z innymi niż przeniesienie własności akcji czynnikami. 

Wynagrodzenie earn-out na gruncie podatku PIT

Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o PIT możemy wskazać, że do przychodów podatkowych zalicza się tylko takie przychody, które w danym momencie są trwałe, definitywne i bezwarunkowe. Nie będą to zatem jakiekolwiek przychody, lecz przychody, które stanowić będą trwałe przysporzenie majątkowe. Co do zasady więc o zaliczeniu danego przysporzenia majątkowego do przychodów podlegających opodatkowaniu decyduje definitywny charakter tego przysporzenia, w tym sensie, że w sposób ostateczny faktycznie powiększa ono majątek podatnika (takie, którymi może rozporządzać jak właściciel).

Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 7 i pkt 9 ww. ustawy źródłami przychodów są odpowiednio:

• kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c;
• inne źródła.

Niewątpliwie wypłata wynagrodzenia dodatkowego (earn-out) jest przysporzeniem majątkowym osoby fizycznej. Aby przyporządkować to przysporzenie do określonego źródła przychodu, należy wziąć pod uwagę charakter dodatkowego wynagrodzenia i tytuł jej wypłaty. Pojawia się jednak pytanie, do jakiego źródła przychodu tego typu wynagrodzenie trzeba zakwalifikować.

W interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 21 stycznia 2022 roku (nr 0113-KDIPT2-3.4011.1056.2021.1.KS) organ podatkowy wskazał, że dla powstania przychodu, a tym samym obowiązku podatkowego, nie ma znaczenia okoliczność, że zapłata części ceny za zbywane akcje została przez strony uzależniona od zdarzenia przyszłego i niepewnego. W przypadku gdy z umowy sprzedaży akcji dodatkowo wynika, że po spełnieniu określonych warunków (jak np. osiągnięcie wyników finansowych o określonej wartości) dokonana zostanie dopłata do ceny akcji, tytułem wynagrodzenia dodatkowego (earn-out), dopłatę taką należy uznać również za przychód z kapitałów pieniężnych.

Podstawą wypłaty tego świadczenia na rzecz osoby fizycznej jest bowiem umowa sprzedaży akcji – skoro zatem pierwotnie uiszczona cena sprzedaży akcji w spółce akcyjnej stanowiła przychód z kapitałów pieniężnych, to uzupełnienie ceny sprzedaży akcji trzeba zakwalifikować do tego samego źródła przychodów.

Zatem wynagrodzenie dodatkowe z tytułu sprzedaży akcji nie może zostać uznane za przychód z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W związku z wypłatą wynagrodzenia dodatkowego osoba fizyczna osiągnie bowiem przychód, który mieści się w dyspozycji art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych.

W myśl art. 30b ust. 1 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 roku od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.

Stosownie do art. 30b ust. 2 pkt 4 ww. ustawy dochodem, o którym mowa w ust. 1, jest różnica między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) albo udziałów w spółdzielni a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f oraz art. 23 ust. 1 pkt 38 i 38c – osiągnięta w roku podatkowym.

Z kolei z treści art. 30b ust. 6 pkt 1 ww. ustawy wynika, że po zakończeniu roku podatkowego podatnik jest obowiązany złożyć zeznanie roczne PIT-38 w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

W przypadku odpłatnego zbycia akcji rozliczenie uzyskanych przez podatnika dochodów następuje w drodze samoopodatkowania. Wobec powyższego na podmiocie nabywającym (np. na spółce) nie będą ciążyły obowiązki płatnika w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ale będzie ona zobowiązana do sporządzenia i przekazania tej osobie fizycznej oraz właściwemu urzędowi skarbowemu imiennej informacji, o której mowa w art. 39 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT-8C).

Na koniec warto dodać, że wynagrodzenie typu earn-out nie wchodzi w zakres opodatkowania podatkiem PCC z tytułu umowy sprzedaży akcji. Wynika to z faktu, że w zakresie podstawy opodatkowania mieszczą się tylko wartości rynkowe ustalone na moment dokonania czynności cywilnoprawnej. 

Dyrektor KIS w interpretacji z 15 grudnia 2016 roku (nr 1462-IPPB2.4514.546.2016.1.MZ) w zakresie podatku PCC wskazał, że podstawa opodatkowania powinna zostać ustalona na dzień zawarcia umowy, a ewentualna wypłata wynagrodzenia earn-out w kolejnych okresach nie będzie skutkować powstaniem obowiązku podatkowego w PCC lub zmianą wysokości pierwotnie zadeklarowanego i zapłaconego zobowiązania w PCC w związku z zawarciem umowy sprzedaży.