Poradnik Przedsiębiorcy

Towary wrażliwe na gruncie VAT – prawidłowa ewidencja i obrót

Na gruncie przepisów ustawy o VAT względem określonych towarów klasyfikowanych jako tzw. towary wrażliwe ustawodawca przewidział wyjątek od powszechnie przyjętego sposobu ewidencjonowania i rozliczania. W niniejszym artykule przedstawiamy najważniejsze informacje wskazujące, na co należy zwrócić uwagę rozliczając tzw. towary wrażliwe na gruncie VAT przy ich zakupie i sprzedaży.

Towary wrażliwe na gruncie VAT

Ustawodawca nie wprowadził w ustawie o VAT pojęcia towary wrażliwe. Prawodawca, zauważywszy możliwość potencjalnego oszustwa w obrocie niektórymi rodzajami towarów, zadecydował o ich zgrupowaniu. Załącznik nr 11 do ustawy o VAT określa tzw. towary wrażliwe na gruncie VAT.

W zestawieniu załącznika nr 11 znajdują się m.in.:

  • określone wyroby ze stali niestopowej,

  • złoto inwestycyjne,

  • aluminium, ołów, cynk, cyna, nieobrobione plastycznie,

  • określone wyroby z miedzi,

  • komputery przenośne,

  • telefony komórkowe,

  • surowce wtórne: ze szkła, papieru i tektury, gumy, metalowe,

  • wyroby jubilerskie.

Ustawodawca, wskazując towary wrażliwe, posługuje się nomenklaturą PKWiU. W przypadku wątpliwości, czy dany towar mieści się w tabeli, podatnik może zwrócić się z pisemnym wnioskiem o dokonanie klasyfikacji do Ośrodka Klasyfikacji i Nomenklatur Urzędu Statystycznego w Łodzi.

Towary wrażliwe na gruncie VAT - opodatkowanie

Mechanizm odwrotnego obciążenia jest dopuszczony dyrektywą 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej dla zamkniętego katalogu transakcji. Celem mechanizmu odwrotnego obciążenia jest przeciwdziałanie oszustwom. Jego istota sprowadza się do przeniesienia obowiązku rozliczenia podatku z dostawcy na nabywcę, w konsekwencji osobą zobowiązaną do zapłaty VAT jest podatnik dokonujący dostawy towarów lub świadczenia usług (w myśl art. 193 dyrektywy VAT).

Polski ustawodawca w art. 17 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT zdefiniował warunki, które muszą być spełnione, aby towary wrażliwe na gruncie VAT, wymienione w załączniku nr 11, podlegały opodatkowaniu w ramach mechanizmu odwrotnego obciążenia. Odwrotne obciążenie będzie miało zastosowanie, jeżeli spełnione są trzy warunki:

  1. dokonujący dostawy jest czynnym podatnikiem VAT,

  2. nabywca jest czynnym podatnikiem VAT oraz

  3. dostawa nie jest wykorzystywana wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku.

Dostawa towaru jest zwolniona od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, jeżeli:

  • towar był wykorzystywany przez dostawcę wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku oraz

  • dostawcy tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tego towaru nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Możliwe jest również zwolnienie od podatku towarów zgodnie z art. 122 ustawy o VAT, tj. dostawy złota inwestycyjnego.

Nabywca towarów wrażliwych wymienionych w załączniku nr 11 do ustawy o VAT jest odpowiedzialny za rozliczenie podatku VAT. W praktyce oznacza to, że z faktury dokumentującej dokonanie dostawy towarów zawierającej adnotację „odwrotne obciążenie” wykaże zarówno podatek należny, jak i podatek naliczony. Sprzedawca nie będzie wówczas zobligowany do naliczenia i wykazania podatku VAT. Podatek należny u nabywcy na podstawie art. 86 ust. 2 pkt 4 ustawy o VAT stanie się również podatkiem naliczonym. Przypomnijmy, że zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT podatnikowi w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Sprzedaż towarów wymienionych w załączniku nr 11 ustawy o VAT na rzecz osób fizycznych skutkuje koniecznością rozliczenia transakcji przez sprzedawcę, tj. wykazania VAT należnego i uiszczenia go do urzędu skarbowego.

Szczególne zasady opodatkowania towarów wrażliwych

Towary wrażliwe na gruncie VAT mają szczególne unormowania, otóż zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 7 w zw. z ust. 1c ustawy o VAT w przypadku dostaw towarów wymienionych w poz. 28–28c załącznika nr 11 do ustawy mechanizm odwrotnego obciążenia stosuje się, jeżeli łączna wartość tych towarów w ramach jednolitej gospodarczo transakcji obejmującej te towary bez kwoty podatku, przekracza kwotę 20 000 zł.

Poz.

Symbol PKWiU

Nazwa towaru (grupy towarów)

28

ex 26.11.30.0

Elektroniczne układy scalone – wyłącznie procesory.

28a

ex 26.20.11.0

Przenośne maszyny do automatycznego przetwarzania danych, o masie <= 10 kg, takie jak: laptopy i notebooki; komputery kieszonkowe (np. notesy komputerowe) i podobne – wyłącznie komputery przenośne, takie jak: tablety, notebooki, laptopy.

28b

ex 26.30.22.0

Telefony dla sieci komórkowych lub dla innych sieci bezprzewodowych – wyłącznie telefony komórkowe, w tym smartfony.

28c

ex 26.40.60.0

Konsole do gier wideo (w rodzaju stosowanych z odbiornikiem telewizyjnym lub samodzielnym ekranem) i pozostałe urządzenia do gier zręcznościowych lub hazardowych z elektronicznym wyświetlaczem – z wyłączeniem części i akcesoriów.

Towary wrażliwe na gruncie VAT a jednolita gospodarczo transakcja

Za jednolitą gospodarczo transakcję – w myśl art. 17 ust. 1d i ust. 1e VAT – uznaje się transakcję obejmującą:

  1. umowę, w ramach której występuje jedna lub więcej dostaw towarów z kategorii elektroniki wymienionej w załączniku nr 11 do ustawy o VAT, nawet jeżeli są one dokonane na podstawie odrębnych zamówień lub wystawianych jest więcej faktur dokumentujących poszczególne dostawy;

  2. więcej niż jedną umowę, jeżeli okoliczności towarzyszące tej transakcji lub warunki, na jakich została ona zrealizowana, odbiegały od okoliczności lub warunków zwykle występujących w obrocie elektroniką.

Reasumując, mechanizm odwróconego obciążenia dla towarów z zakresu elektroniki będzie miał miejsce, gdy łączna wartość ww. towarów w ramach jednolitej gospodarczo transakcji (bez kwoty podatku należnego) przekroczy 20 000 zł. Ustawodawca nie określił żadnego przedziału czasowego dla ww. limitu kwotowego, nie zidentyfikował okoliczności lub warunków odbiegających w obrocie elektroniką, odpowiedzialnością za prawidłowe zidentyfikowanie transakcji obciążył dostawcę.

Skutki braku wartości planowanych dostaw w kontekście prawidłowego rozpoznania jednolitej gospodarczo transakcji określił Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w piśmie z 6 maja 2016 r., o syg. IPPP3/4512-144/16-5/JŻ, w którym czytamy:
„(…) Jeżeli zawarta umowa o współpracy nie zawiera deklaracji o wartości planowanych dostaw (jak również nie wynika to z całokształtu okoliczności jej zawarcia), dokonywane w ramach takiej umowy dostawy powinny być oceniane indywidualnie:
- gdy wartość dostarczanych towarów przekracza 20 000 zł – rozliczenie dostawy następuje na zasadzie odwróconego obciążenia,
- gdy wartość dostarczanych towarów nie przekracza 20 000 zł – rozliczenie dostawy następuje na zasadach ogólnych,
- gdy wartość dostarczanych każdorazowo towarów nie przekracza 20 000 zł, ale okoliczności realizacji dostaw mają nietypowy charakter – rozliczenie każdej z dostaw następuje na zasadzie odwróconego obciążenia (…)”.

Towary wrażliwe na gruncie VAT - deklarowanie obrotu

Podatnicy VAT zobligowani są względem określonych towarów klasyfikowanych jako tzw. towary wrażliwe na gruncie VAT poza właściwym rozpoznaniem obowiązku podatkowego dokonać także jego prawidłowego wykazania w deklaracjach VAT.

Sprzedawca dokonujący dostawy towarów wymienionych w załączniku nr 11 ustawy o VAT zobligowany jest do wykazania w deklaracji VAT-7 lub VAT-7K wartości sprzedaży w punkcie C 13 Dostawa towarów oraz świadczenie usług, dla których podatnikiem jest nabywca zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 7 lub 8 ustawy (wypełnia dostawca), w pozycji 31. Sprzedawca zobligowany jest ponadto do złożenia deklaracji VAT-27 Informacja podsumowująca/korekta informacji podsumowującej w obrocie krajowym.Od 01 listopada 2019 roku mechanizm odwrotnego obciążenia zostanie zastąpiony obowiązkiem stosowania podzielnej płatności, czyli split payment.Nabywca towarów wskazanych w załączniku nr 11 do ustawy o VAT zobligowany jest w deklaracji VAT-7 lub VAT-7K wykazać podstawę i wartość podatku należnego w punkcie C 15 Dostawa towarów oraz świadczenie usług, dla których podatnikiem jest nabywca zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 7 lub 8 ustawy (wypełnia nabywca). W przypadku gdy przysługuje mu prawo do odliczenia podatku naliczonego wykazywanego w ramach procedury odwrotnego obciążenia, zobligowany jest ponadto do wykazania w punkcie D 2 Nabycie towarów i usług oraz podatek naliczony z uwzględnieniem korekt do wykazania wartości zakupu oraz kwoty podatku w pozycji 45 i 46 jako nabycie towarów i usług pozostałych, a w sytuacji gdy zakup dotyczyć będzie środka trwałego – w pozycji 43 i 44.

Należy pamiętać ponadto, że zarówno sprzedawca, jak i nabywca zobowiązani są do złożenia deklaracji VAT-JPK.

Informację VAT-27, deklarację VAT-7 i VAT JPK składa się za okresy miesięczne za pomocą środków komunikacji elektronicznej w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu dokonania transakcji. Deklarację VAT-7K należy złożyć w formie elektronicznej w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po zakończeniu kwartału.