Wypadek mniejszej wagi to pojęcie funkcjonujące na gruncie Kodeksu karnego skarbowego. W poniższym artykule zastanowimy się, kiedy wypadek mniejszej wagi występuje oraz jakie wywołuje skutki w zakresie odpowiedzialności za popełniony czyn zabroniony.
Warunki odpowiedzialności z Kodeksu karnego skarbowego
W pierwszej kolejności wskażmy warunki ponoszenia odpowiedzialności przez sprawcę czynu zabronionego określone w kks. Czyn zabroniony to zachowanie o znamionach określonych w kodeksie, chociażby nie stanowiło ono przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. Określenie czynu zabronionego jako przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego może nastąpić tylko w niniejszym kodeksie.
Zgodnie z art. 1 par. 1 kks odpowiedzialności karnej za przestępstwo skarbowe lub odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.
Jednocześnie jak wynika z treści art. 1 par. 2 kks, nie jest przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. Oceniając każdy popełniony czyn zabroniony, należy zatem kierować się kryterium społecznej szkodliwości czynu.
W tym zakresie pomocna będzie definicja zawarta w art. 53 par. 7 kks, gdzie podano, że przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu zabronionego bierze się pod uwagę:
- rodzaj i charakter zagrożonego lub naruszonego dobra,
- wagę naruszonego przez sprawcę obowiązku finansowego,
- wysokość uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej,
- sposób i okoliczności popełnienia czynu zabronionego,
- postać zamiaru,
- motywację sprawcy,
- rodzaj naruszonej reguły ostrożności i stopień jej naruszenia.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 10 lutego 2009 roku (III KK 305/08), społeczna szkodliwość czynu jako materialna treść i warunek każdego przestępstwa skarbowego i wykroczenia skarbowego używana jest w kks w znaczeniu elementów strony przedmiotowej i podmiotowej czynu. Okoliczności decydujące o stopniu społecznej szkodliwości czynu wymienione są w art. 53 § 7 kks, a ich katalog jest ustawowo zamknięty, co oznacza, że okoliczności w nim niewymienione nie stanowią elementów strony przedmiotowej i podmiotowej mających wpływ na jego ocenę.
Oceniając stopień społecznej szkodliwości czynu, należy wskazać, jakie elementy strony przedmiotowej i podmiotowej przemawiają za uznaniem, że czyn ten nie stanowi przestępstwa, nie jest więc wystarczające ogólnikowe powołanie się na stronę podmiotową i przedmiotową czynu.
Natomiast w wyroku SN z 12 października 2006 roku (IV KK 237/06) możemy przeczytać, że zgodnie z treścią przepisu art. 53 § 7 KKS przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu zabronionego bierze się pod uwagę okoliczności wiążące się zarówno ze stroną podmiotową, jak i przedmiotową analizowanego czynu, a obowiązkiem sądu rozstrzygającego w tej kwestii jest rozważenie wszystkich przesłanek wymienionych wskazanym przepisem, których katalog jest zbiorem zamkniętym.
Wypadek mniejszej wagi na gruncie kks
Od pojęcia społecznej szkodliwości czynu trzeba odróżnić wypadek mniejszej wagi. Ten drugi jest regulowany w treści art. 53 par. 8 kks. W przepisie tym czytamy, że w rozumieniu kodeksu wypadek mniejszej wagi to czyn zabroniony jako wykroczenie skarbowe, które w konkretnej sprawie, ze względu na jej szczególne okoliczności – zarówno przedmiotowe, jak i podmiotowe – zawiera niski stopień społecznej szkodliwości czynu, w szczególności, gdy uszczuplona lub narażona na uszczuplenie należność publicznoprawna nie przekracza ustawowego progu, a sposób i okoliczności popełnienia czynu zabronionego nie wskazują na rażące lekceważenie przez sprawcę porządku finansowo-prawnego lub reguł ostrożności wymaganych w danych okolicznościach, albo sprawca dopuszczający się czynu zabronionego, którego przedmiot nie przekracza kwoty małej wartości, czyni to z pobudek zasługujących na uwzględnienie.
Powyższa definicja dodatkowo posługuje się dwiema wartościami. Pierwsza to ustawowy próg, który oznacza, że kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia. Druga to mała wartość, czyli wartość, która w czasie popełnienia czynu zabronionego nie przekracza dwustukrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia.
Przedstawiona definicja wskazuje, że w wypadku mniejszej wagi występuje niski stopień społecznej szkodliwości czynu, który jednak jest wyższy niż znikomy stopień. W konsekwencji wystąpienie wypadku mniejszej wagi nie wyłącza odpowiedzialności, ale pozwala na zakwalifikowanie czynu jako wykroczenia skarbowego.
W tym miejscu przypomnijmy, że zgodnie z art. 6 par. 1 kks ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo skarbowe albo tylko jedno wykroczenie skarbowe. Kks wprowadza zatem podział na przestępstwa oraz wykroczenia skarbowe.
Przestępstwo skarbowe to czyn zabroniony przez kodeks pod groźbą kary grzywny w stawkach dziennych, kary ograniczenia wolności lub kary pozbawienia wolności. Natomiast wykroczenie skarbowe to czyn zabroniony przez kodeks pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo, jeżeli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia. Wykroczeniem skarbowym jest także inny czyn zabroniony, jeżeli kodeks tak stanowi.
Kks przewiduje wiele przypadków, w których wystąpienie wypadku mniejszej wagi oznacza, że dany czyn nie jest kwalifikowany jako przestępstwo, lecz jako wykroczenie skarbowe.
Przykładowo zgodnie z art. 60 par. 1 kks kto wbrew obowiązkowi nie prowadzi księgi, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych. Zgodnie jednak z par. 4 tego przepisu w wypadku mniejszej wagi sprawca czynu zabronionego podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.
W myśl art. 61 kks kto nierzetelnie prowadzi księgę, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych. W wypadku mniejszej wagi sprawca czynu zabronionego podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.
Podobnie też art. 61a kks podaje, że kto wbrew obowiązkowi nie przesyła księgi właściwemu organowi podatkowemu albo przesyła ją nierzetelną, podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych. W wypadku mniejszej wagi sprawca czynu zabronionego podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.
Wystąpienie wypadku mniejszej wagi jest o tyle istotne, że po pierwsze w przypadku wykroczeń skarbowych sprawca narażony jest na niższą karę grzywny, po drugie natomiast w inny sposób kształtuje się zagadnienie przedawnienia karalności.
Otóż zgodnie z art. 44 par. 1 kks karalność przestępstwa skarbowego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:
- 5 – gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat;
- 10 – gdy czyn stanowi przestępstwo skarbowe zagrożone karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata.
Natomiast w myśl art. 51 par. 1 kks karalność wykroczenia skarbowego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok.
Na zakończenie wskażmy, że wypadek mniejszej wagi jest brany pod uwagę przez organy prowadzące postępowanie. W toku prowadzonego postępowania sprawca może jednak wskazywać na okoliczności, które uzasadniają przyjęcie, że w danym przypadku wystąpił wypadek mniejszej wagi.
