Sprzęt służbowy stanowi znaczną wartość majątkową firmy i jest niezbędny do wykonywania codziennych obowiązków. Dlatego zniszczenie służbowego sprzętu przez pracownika, niezależnie od tego, czy wynika z nieuwagi, niedbalstwa czy celowego działania, rodzi poważne konsekwencje. Pracodawca musi wówczas wdrożyć odpowiednie postępowanie w celu ustalenia odpowiedzialności i ewentualnego dochodzenia odszkodowania. Jakie kroki należy podjąć w takiej sytuacji i co grozi pracownikowi?
Kary porządkowe
Za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych, a także przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy, pracodawca może zastosować kary porządkowe:
- karę upomnienia;
- karę nagany.
Przykład 1.
Jan Kowalski uszkodził niszczarkę, wykorzystując ją niezgodnie z instrukcją przedłożoną mu przez jego pracodawcę. Takie działanie może być uznane za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji pracy i porządku w procesie pracy – a w związku z tym może się wiązać dla Jana Kowalskiego z ryzykiem zastosowania względem niego kary porządkowej.
Za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości albo w stanie po spożyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do niego lub spożywanie alkoholu lub zażywanie środka działającego podobnie do niego w czasie pracy – pracodawca może również stosować karę pieniężną.
Kara pieniężna za jedno przekroczenie oraz za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności nie może być wyższa od jednodniowego wynagrodzenia pracownika, a łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać dziesiątej części wynagrodzenia po dokonaniu właściwych potrąceń.
Wpływy z kar pieniężnych przeznacza się na poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy.
Kara nie może być zastosowana po upływie 2 tygodni od otrzymania wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego i po upływie 3 miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia.
Jeżeli z powodu nieobecności w zakładzie pracy pracownik nie może być wysłuchany, nie rozpoczyna się bieg dwutygodniowego terminu, a rozpoczęty ulega zawieszeniu do dnia stawienia się danej osoby w pracy.
Pracodawca informuje pracownika na piśmie o nałożonej karze, wskazując rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych oraz datę tego naruszenia. Dodatkowo pracownik zostaje poinformowany o prawie do zgłoszenia sprzeciwu oraz terminie jego wniesienia. Kopia zawiadomienia zostaje dołączona do akt osobowych pracownika.
Przy zastosowaniu kary bierze się pod uwagę w szczególności rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych, stopień winy pracownika i jego dotychczasowy stosunek do pracy.
Jeżeli kara została nałożona wbrew obowiązującym przepisom prawa, pracownik może wnieść sprzeciw w ciągu 7 dni od momentu otrzymania informacji o ukaraniu. Decyzję o uwzględnieniu lub odrzuceniu sprzeciwu podejmuje pracodawca po zapoznaniu się z opinią zakładowej organizacji związkowej reprezentującej pracownika. Brak rozpatrzenia sprzeciwu w ciągu 14 dni od jego wniesienia jest równoznaczny z jego uwzględnieniem.
Pracownik, który wniósł sprzeciw, może w ciągu 14 dni od dnia zawiadomienia o jego odrzuceniu wystąpić do sądu pracy o uchylenie zastosowanej wobec niego kary.
W razie uwzględnienia sprzeciwu wobec zastosowanej kary pieniężnej lub uchylenia tej kary przez sąd pracy pracodawca ma obowiązek zwrócić pracownikowi równowartość kwoty tej kary.
Karę uważa się za niebyłą, a odpis zawiadomienia o ukaraniu usuwa z akt osobowych pracownika po roku nienagannej pracy. Pracodawca może – z własnej inicjatywy lub na wniosek reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej – uznać karę za niebyłą przed upływem tego terminu.
Zniszczenie służbowego sprzętu przez pracownika a odpowiedzialność materialna
Pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych poniżej.
Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda.
Pracodawca jest obowiązany wykazać okoliczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika oraz wysokość powstałej szkody.
Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia.
Pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka.
W razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie można tego ustalić, poszczególne osoby ponoszą jednakową odpowiedzialność.
W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej (np. zniszczenia sprzętu osoby trzeciej), zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca.
Jeżeli naprawienie szkody następuje na podstawie ugody pomiędzy pracodawcą i pracownikiem, wysokość odszkodowania może być obniżona, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności stopnia winy pracownika i jego stosunku do obowiązków pracowniczych.
Przy uwzględnieniu okoliczności wymienionych wyżej wysokość odszkodowania może być także obniżona przez sąd pracy – dotyczy to również przypadku, gdy naprawienie szkody następuje na podstawie ugody sądowej.
W razie niewykonania ugody przez pracownika podlega ona wykonaniu w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, po nadaniu jej klauzuli wykonalności przez sąd pracy.
Sąd pracy odmówi nadania klauzuli wykonalności ugodzie, jeżeli ustali, że jest ona sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego.
Odpowiedzialność za zniszczenie służbowego sprzętu przez pracownika
Pracownik, któremu powierzono – z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się – narzędzia i instrumenty lub podobne przedmioty, a także środki ochrony indywidualnej, odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu.
Pracownik ponosi pełną odpowiedzialność za szkody w mieniu innym, które mu powierzono z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się.
Na zasadach określonych wyżej pracownicy mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność materialną za mienie powierzone im łącznie z obowiązkiem wyliczenia się. Podstawą łącznego powierzenia mienia jest umowa o współodpowiedzialności materialnej, zawarta przez pracowników z pracodawcą na piśmie pod rygorem nieważności.
Pracownicy ponoszący wspólną odpowiedzialność materialną odpowiadają w częściach określonych w umowie. Jednakże w razie ustalenia, że szkoda w całości lub w części została spowodowana przez niektórych pracowników, za całość szkody lub za stosowną jej część odpowiadają tylko sprawcy szkody.
