Poradnik Przedsiębiorcy

Transakcje łańcuchowe - wszystko co powinieneś wiedzieć

Przedsiębiorcy coraz częściej próbują swoich sił już nie tylko na rynkach europejskich ale także na rynkach spoza wspólnoty. Efektem tego jest uczestniczenie w transakcjach o coraz większej liczbie podmiotów przeprowadzających daną transakcję. Warto znać podstawowe zasady jakim podlegają transakcje łańcuchowe, gdyż przedsiębiorcy coraz częściej biorą w nich udział.

Jakie transakcje stanowią transakcje łańcuchowe?

Transakcja łańcuchowa jest sprzedażą tego samego towaru poprzez kilka (przynajmniej 3) uczestniczących w niej podmiotów. Pierwszy podmiot sprzedaje towar drugiemu a drugi trzeciemu (jeżeli występują 3 podmioty w danej transakcji). Natomiast towar w rzeczywistości zostaje przemieszczony pomiędzy pierwszym a ostatnim podmiotem w transakcji. Oczywiście w tego typu transakcjach może występować 4, 5 lub więcej podmiotów w zależności od specyfiki sprzedaży danego produktu. Należy także podkreślić, iż w transakcjach łańcuchowych mogą brać udział zarówno podatnicy VAT, jak i firmy niebędące podatnikami VAT oraz podmioty położone zarówno w Unii Europejskiej, jak i poza nią.

Transakcje łańcuchowe - struktura

Transakcje łańcuchowe mogą zatem występować z udziałem wyłącznie podmiotów krajowych, gdzie opodatkowanie takiej transakcji nie przysparza żadnych problemów. Firmy krajowe sprzedają między sobą towar, a wydanie jego następuje od polskiej firmy położonej w kraju do ostatniej polskiej firmy także położonej w kraju.

Problem zaczyna się w momencie, kiedy udział w transakcji biorą także podmioty zagraniczne. Przykładowo szwedzka firma będąca producentem obuwia dostarcza towar przy pomocy własnego transportu do polskiego sprzedawcy obuwia. Ponadto w tej transakcji uczestniczy także inny podmiot – dom handlowy, który to dokonuje dostawy dla polskiego odbiorcy. W tej sytuacji:

  1. sprzedaż obuwia pomiędzy polskim domem handlowym a polskim odbiorcą ma charakter dostawy krajowej,
  2. nabycie przez polski dom handlowy obuwia od szwedzkiej firmy przybierze z kolei postać WNT.

Widać wyraźnie, że transakcje łańcuchowe, w których udział biorą podmioty z różnych krajów, będą dużo bardziej złożone w zakresie ustalenia prawidłowego opodatkowania aniżeli transakcje odbywające się wyłącznie w kraju i w których udział biorą tylko polskie podmioty.

Podstawa opodatkowania

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy o VAT dostawa towarów stanowi przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel.

Z kolei transakcja łańcuchowa zachodzi w sytuacji, gdy kilka podmiotów dokonuje dostawy tego samego towaru w ten sposób, że pierwszy z nich wydaje ten towar bezpośrednio ostatniemu w kolejności nabywcy. Uznaje się, że dostawy towarów dokonał każdy z podmiotów biorących udział w tych czynnościach. Biorąc pod uwagę wcześniej przytoczony przykład, uczestnikiem sprzedaży dla stwierdzenia opodatkowania podatkiem VAT jest zarówno szwedzki producent obuwia, jak i polski dom handlowy, czyli wszystkie podmioty uczestniczące w danej transakcji za wyjątkiem trzeciego podmiotu, którym jest polski odbiorca obuwia – ostatni podmiot transakcji.

Odstępstwa od krajowych zasad opodatkowania

Zaznaczyć należy, że już w pierwszej styczności z transakcjami łańcuchowymi można zidentyfikować pewną szczególną cechę odróżniającą je od ogólnych krajowych zasad dostawy towarów. Pomimo, iż w transakcji udział biorą przynajmniej 3 podmioty, to transakcja przebiega w taki sposób, że:

  1. pierwszy podmiot dokonuje sprzedaży towarów,
  2. kolejne podmioty dokonują zakupu i sprzedaży towarów, a przecież nie dysponują w ogóle przedmiotem transakcji,
  3. ostatni podmiot wyłącznie nabywa przedmiotowy towar.

W transakcjach tego typu występują zatem pewne odchylenia w zakresie rozporządzania towarami jak właściciel, gdyż podmioty znajdujące się w hierarchii pośrodku nie dysponują danym towarem, a mimo to dokonują niejako zakupu danego towaru i jego dalszej odsprzedaży.

Specyfika miejsca dostawy towaru a transakcje łańcuchowe

Jak już wcześniej zauważano w przypadku transakcji krajowych nie ma problemu z właściwym opodatkowaniem przeprowadzonej transakcji. W przypadku natomiast transakcji zagranicznych ich specyfika może spowodować wiele problemów. Dla ustalenia prawidłowego przebiegu transakcji i określenia właściwego jej opodatkowania w pierwszej kolejności należy ustalić miejsce dostawy towarów będących przedmiotem transakcji.

Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy o VAT w przypadku gdy kilka podmiotów dokonuje dostawy tego samego towaru w taki sposób, że pierwszy z nich wydaje towar bezpośrednio ostatniemu w kolejności nabywcy, przy czym towar ten jest wysyłany lub transportowany, to wysyłka lub transport tego towaru są przyporządkowane tylko jednej dostawie.

Z kolei jeśli towar jest wysyłany lub transportowany przez nabywcę, który dokonuje również jego dostawy, przyjmuje się, że wysyłka lub transport są przyporządkowane dostawie dokonanej dla tego nabywcy, chyba że z warunków dostawy wynika, że wysyłkę lub transport towaru należy przyporządkować jego dostawie.

Ponadto dostawę towarów, która poprzedza wysyłkę lub transport towarów uznaje się za dokonaną w miejscu rozpoczęcia wysyłki lub transportu towarów a tę, która następuje po wysyłce lub transporcie towarów uznaje się za dokonaną w miejscu zakończenia wysyłki lub transportu towarów.

Powyższe wskazuje wyraźnie, że kluczem w ustaleniu miejsca dostawy towaru w transakcji łańcuchowej jest przyporządkowanie transportu (wysyłki) towaru. Oznacza to zidentyfikowanie dostawy (dostaw) ruchomych. Natomiast resztę dostaw będzie uznawanych za dostawy nieruchome.