Poradnik Przedsiębiorcy

Apelacja w postępowaniu cywilnym – co należy wiedzieć?

Jeżeli nie zgadzasz się z wyrokiem wydanym przez sąd w pierwszej instancji, możesz odwołać się do sądu drugiej instancji, który rozpozna twoją sprawę ponownie. Takie odwołanie w postępowaniu cywilnym nazywane jest apelacją. Co należy wiedzieć o tym środku odwoławczym? Dowiesz się z poniższego artykułu czym jest apelacja w postępowaniu cywilnym!

Apelacja w postępowaniu cywilnym – podstawowe informacje

Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu drugiej instancji. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego jako pierwszej instancji – sąd apelacyjny.

Apelację należy wnieść do sądu wyższej instancji. Od wyroku sądu rejonowego – do sądu okręgowego, a od wyroku sądu okręgowego (w pierwszej instancji) – do sądu apelacyjnego.

Apelacja w postępowaniu cywilnym – wymogi formalne

Apelacja w postępowaniu cywilnym powinna spełniać wymogi przewidziane dla pisma procesowego, a ponadto zawierać:

  1. oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części;

  2. zwięzłe przedstawienie zarzutów;

  3. uzasadnienie zarzutów;

  4. powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów lub dowodów;

  5. wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia.

W zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia należy wskazać fakty ustalone przez sąd pierwszej instancji niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy lub istotne dla rozstrzygnięcia fakty nieustalone przez sąd pierwszej instancji.

Powołując nowe fakty lub dowody, należy uprawdopodobnić, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo potrzeba ich powołania wynikła później.

Powołując fakt wykazany dowodem utrwalonym za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, należy oznaczyć część zapisu dotyczącą tego faktu.

W sprawach o prawa majątkowe należy oznaczyć wartość przedmiotu zaskarżenia. Może być ona oznaczona na kwotę wyższą od wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie jedynie wtedy, gdy powód rozszerzył powództwo lub sąd orzekł ponad żądanie.

Apelację wnosimy za pośrednictwem sądu, który wydał wyrok. Oznacza to, że dokument adresujemy do sądu właściwego do rozpoznania sprawy (sąd okręgowy lub apelacyjny), dodając „za pośrednictwem” i wskazując sąd, który wydał wyrok. Apelację przedkładamy na dziennik podawczy lub wysyłamy na adres sądu, który wydał wyroki. Sąd ten sam przekaże apelację do właściwego sądu wraz z aktami sprawy.

Apelacja w postępowaniu cywilnym – jak i kiedy wnieść?

Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem.

W przypadku przedłużenia terminu do sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku termin wniesienia apelacji wynosi trzy tygodnie. Sąd zawiadamia o nim stronę, doręczając jej wyrok z uzasadnieniem. Jeżeli w zawiadomieniu termin ten wskazano błędnie, a strona się do niego zastosowała, apelację uważa się za wniesioną w terminie.

Termin do wniesienia apelacji uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła apelację do sądu drugiej instancji. 

W jakiej sytuacji odrzucona zostanie apelacja w postępowaniu cywilnym?

Sąd drugiej instancji odrzuci apelację spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie.

Apelację wnosimy w terminie 2 tygodni od dnia doręczenia uzasadnienia. Najpierw zatem należy złożyć wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, na co mamy 7 dni.
 

Odpowiedź i rozprawa a apelacja w postępowaniu cywilnym

Przewodniczący zarządza doręczenie odpisów apelacji pozostałym stronom. Mogą one wnieść odpowiedź na apelację w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia odpisu apelacji.

Sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub apelację albo zachodzi nieważność postępowania.

W pozostałych przypadkach przewodniczący wyznacza rozprawę. Rozprawa przed sądem drugiej instancji odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej lub obu stron. 

Po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów i wniosków apelacyjnych. Sąd może zrezygnować ze sprawozdania za zgodą obecnych stron albo w przypadku ich niestawiennictwa, chyba że rozprawa odbywa się z udziałem publiczności.

Co sąd bierze pod uwagę przy rozpoznaniu gdy wniesiona została apelacja w postępowaniu cywilnym?

Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji. W granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

Niezależnie od tego, czy zarzucimy w apelacji nieważność postępowania, czy też nie – sąd i tak zbada, czy nie zachodziła podstawa do stwierdzenia nieważności.

Nieważność postępowania zachodzi:

  1. jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;

  2. jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;

  3. jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;

  4. jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;

  5. jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;

  6. jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu.

W granicach zaskarżenia sąd drugiej instancji może z urzędu rozpoznać sprawę także na rzecz współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli, gdy będące przedmiotem zaskarżenia prawa lub obowiązki są dla nich wspólne.

Sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Apelacja w postępowaniu cywilnym - nowe fakty i dowody przed sądem drugiej instancji

Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.

Może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później.

W postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami. Jednakże w razie zmiany okoliczności można żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się można nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy.

Apelacja w postępowaniu cywilnym - jak może orzec sąd?

Sąd nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, chyba że strona przeciwna również wniosła apelację.

Sąd drugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna. W razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy.

W razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie.

Ponadto, sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

Orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia orzeczenia zgłosiła wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem.