Poradnik Przedsiębiorcy

Odszkodowanie z ubezpieczenia za uszkodzoną maszynę na gruncie PIT – odszkodowanie OC i koszty za naprawę

W toku prowadzonej działalności gospodarczej większość przedsiębiorców korzysta z rozmaitych środków trwałych. Czasem maszyny stanowiące wyposażenie przedsiębiorcy stanowią główne aktywa firmy z uwagi na ich znaczną wartość. Utrata maszyny albo jej uszkodzenie może być bardzo kosztowne. Przezorny przedsiębiorca powinien skorzystać z możliwości ubezpieczenia swoich środków trwałych, aby zminimalizować ryzyko związane z prowadzeniem działalności. Dobra wiadomość dla wszystkich przedsiębiorców jest taka, że otrzymane odszkodowanie z ubezpieczenia podlega zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Odszkodowanie wypłacone w ramach ubezpieczenia jako przychód z działalności

Przyczyny wypłaty odszkodowania mogą być rozmaite. Prowadząc działalność gospodarczą, każdy przedsiębiorca musi liczyć się zarówno z koniecznością zapłaty odszkodowania za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej (np. zapłatą odszkodowania za szkodę wyrządzoną innej osobie przez pracownika zatrudnionego przez przedsiębiorcę), jak i z możliwością otrzymania odszkodowania w przypadku poniesienia straty od sprawcy szkody lub od ubezpieczyciela.

Zgodnie z definicją zawartą w przepisie art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychód są uznawane „otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń”.

Ustawa w dalszych zapisach precyzuje, że odszkodowanie z ubezpieczenia uzyskane za szkodę dotyczącą składników majątkowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej stanowi przychód w rozumieniu niezbędnym do ustalenia wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych.Art. 14 ust. 2 pkt. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Przychodem z działalności gospodarczej są również „otrzymane odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej”.

Co do zasady za datę powstania przychodu uważa się dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi, liczony nie później niż dzień wystawienia faktury albo dzień uregulowania należności. W przypadku przychodu z odszkodowania za datę przychodu należy traktować dzień otrzymania środków (np. datę wpływu odszkodowania na rachunek bankowy prowadzony dla przedsiębiorcy).Odszkodowanie z ubezpieczenia wypłacone przedsiębiorcy za uszkodzoną maszynę stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Datą powstania przychodu jest data faktycznego otrzymania odszkodowania (np. data wpływu środków na rachunek bankowy).Powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w decyzjach organów podatkowych. Jak wskazano w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 17 listopada 2009 r., wydanie w sprawie o sygn. IBPBI/2/423-927/09/MO, „przychód podatkowy stanowić będą środki pieniężne faktycznie otrzymane, w chwili ich wpływu na rachunek bankowy”.

Przykład 1.

Pan Jan prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą – warsztat samochodowy. Posiada ubezpieczenie warsztatu obejmujące zarówno ochronę mienia, jak i ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej. Wskutek ulewnego deszczu budynek, w którym zlokalizowany jest warsztat, został zalany i poważnemu uszkodzeniu uległa wyważarka automatyczna o wartości 10 000,00 zł. Ubezpieczyciel wypłacił odszkodowanie z ubezpieczenia w wysokości 8 000,00 zł przelewem na rachunek bankowy przedsiębiorcy – środki wpłynęły na rachunek pana Jana 25 marca 2020 r. i będą stanowiły przychód z działalności gospodarczej. Za datę powstania przychodu uznaje się 25 marca 2020 r.

Odszkodowanie z ubezpieczenia spożytkowane na remont lub zakupy wolne od podatku

Przed 2019 r. uzyskane odszkodowanie było traktowane jako pozostały przychód przedsiębiorstwa, który podlegał opodatkowaniu na zasadach ogólnych przy jednoczesnym zaliczeniu do kosztów prowadzenia działalności wydatków poniesionych w związku z utrzymaniem środków trwałych. Po wprowadzonych zmianach otrzymane odszkodowanie z ubezpieczenia podlega zwolnieniu z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych.Art. 21 ust. 1 pkt 29b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Wolne od podatku dochodowego są:
- odszkodowania za szkody w środku trwałym, z wyłączeniem samochodu osobowego, w części wydatkowanej w roku podatkowym lub w roku bezpośrednio po nim następującym na remont tego środka trwałego albo na zakup lub na wytworzenie we własnym zakresie środka trwałego zaliczonego zgodnie z Klasyfikacją Środków Trwałych (KŚT) wydaną na podstawie odrębnych przepisów, zwaną dalej „Klasyfikacją”, do tego samego rodzaju co środek trwały, z którym związana była ta szkoda, przy czym przepis art. 23 ust. 1 pkt 45 stosuje się odpowiednio.
Warto przywołać w tym miejscu orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z 7 listopada 2003 r., wydane w sprawie o sygn. I SA/Łd 1210/02, w którym wskazano, że „w ustawie podatkowej (ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych) ustawodawca zwolnił od podatku odszkodowania otrzymane na podstawie przepisów prawa administracyjnego, prawa cywilnego i na podstawie innych ustaw. Potraktował zatem jako samodzielne źródła powstania odszkodowania przepisy różnych gałęzi prawa pod jednym tylko warunkiem, a mianowicie takim, aby przepisy te miały rangę ustawową”. Obecnie, zgodnie z treścią przywołanego powyżej przepisu, odszkodowanie z ubezpieczenia za szkodę wywołaną w środku trwałym (z wyłączeniem samochodów osobowych) jest zwolnione od podatku. Ustawodawca nie rozróżnia pomiędzy rodzajami odszkodowania, wysokością wypłaty czy podmiotem wypłacającym odszkodowanie.Przepisy umożliwiające zwolnienie z opodatkowania uzyskanego odszkodowania mają zastosowanie do odszkodowań za szkody w maszynach powstałych po 31 grudnia 2018 r.Z punktu widzenia podatkowego nie ma znaczenia, czy odszkodowanie z ubezpieczenia jest wypłacane przez ubezpieczyciela czy przez inny podmiot (np. innego przedsiębiorcę zobowiązanego do zapłaty odszkodowania za szkodę na podstawie orzeczenia sądu).Jeżeli przedsiębiorca uzyska odszkodowanie z ubezpieczenia, za utratę lub zniszczenie środka trwałego, od otrzymanego odszkodowania nie odprowadzi podatku dochodowego pod warunkiem, że kwota odszkodowania zostanie przeznaczona na zakup nowej maszyny albo remont maszyny, która została uszkodzona.

Zwolnienie od obowiązku zapłaty podatku nie jest bezwarunkowe – jest możliwe tylko po spełnieniu przewidzianych w ustawie warunków:

  • uzyskana w ramach odszkodowania kwota musi zostać przeznaczona na zastąpienie uszkodzonej maszyny poprzez:

    • przeprowadzenie remontu maszyny;

    • wytworzenie nowego środka trwałego we własnym zakresie;

    • zakup nowej maszyny;

  • remont, nabycie lub wytworzenie nowego środka trwałego musi zostać dokonane możliwie najpóźniej do końca następnego roku podatkowego po roku, w którym przedsiębiorca otrzymał środki tytułem wypłaty odszkodowania;

  • wydatki związane z nową lub naprawioną maszyną nie zostaną zaliczone do kosztów uzyskania przychodu – odnośnie do części uiszczonej ze środków uzyskanych z wypłaconego odszkodowania.

Środek trwały, który zostanie zakupiony za środki uzyskane z wypłaconego odszkodowania albo który zostanie wytworzony we własnym zakresie, musi być zaliczony do tego samego rodzaju co środek trwały, który był przedmiotem szkody zgodnie z Klasyfikacją Środków Trwałych.Jednocześnie, zgodnie z zamieszczonym w ustawie zastrzeżeniem, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów: odpisów z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych dokonywanych od tej części ich wartości, która odpowiada poniesionym wydatkom na nabycie lub wytworzenie we własnym zakresie tych środków lub wartości niematerialnych i prawnych, odliczonym od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym albo zwróconym podatnikowi w jakiejkolwiek formie.