Restrukturyzacja jawi się jako jedna z nielicznych dróg wyjścia, sposób na negocjacje układów z wierzycielami, odroczenie zobowiązań i zachowanie działalności gospodarczej. Ale czy procedury restrukturyzacyjne rzeczywiście działają dla najmniejszych firm? Jakie warunki muszą być spełnione, jakie ryzyka i koszty ze sobą niosą i czy przedsiębiorcy w ogóle potrafią korzystać z tej drogi, zanim będzie za późno.
Zaległości finansowe najmniejszych przedsiębiorstw w Polsce rosną do alarmujących rozmiarów. Firmy jednoosobowe czy mikroprzedsiębiorstwa, nieposiadające dużych rezerw kapitałowych, coraz częściej opóźniają płatności, mają trudności z regulowaniem zobowiązań wobec kontrahentów, banków i urzędów. Rosnące koszty pracy energii i surowców, inflacja i zaburzenia w łańcuchach dostaw pogłębiają kryzys płynności, a zatory płatnicze mogą zmienić się w spiralę zadłużenia.
Skala zadłużenia mikro i małych firm, co mówią dane
Małe i mikroprzedsiębiorstwa w Polsce coraz wyraźniej odczuwają skutki kumulujących się zaległości. Według danych Krajowego Rejestru Długów i Centralnego Ośrodka Informacji Gospodarczej, firmy będące w postępowaniu restrukturyzacyjnym pozostawiają po sobie znaczące zobowiązania finansowe wobec wierzycieli, zarówno z sektora finansowego, handlu, energetyki, jak i usług. W I połowie 2025 r. aż 1119 przedsiębiorstw rozpoczęło restrukturyzację, z czego 43% były wpisane do rejestru dłużników przed wszczęciem procedury. Ich zaległości sięgnęły 126,6 milionów złotych.
Zobowiązania mikrofirm stanowią znaczącą część tego zadłużenia, choć nie zawsze największą kwotowo, to w relacji do zasobów firmy ich wpływ jest najbardziej dotkliwy. Firmy jednoosobowe dźwigają ciężar spłat często bez wsparcia, a zadłużenie wobec kontrahentów, faktur, opłat za media czy leasingów może błyskawicznie przerosnąć możliwości finansowe.
Skala zjawiska jest alarmująca: w raportach pojawiają się kwoty idące w dziesiątki lub setki milionów złotych, jakie zalegają przedsiębiorstwa będące w trudnej sytuacji. Na przykład w 2024 r. firmy będące w trakcie restrukturyzacji miały zaległości wobec banków, kontrahentów handlowych, dostawców energii i paliw, co pogłębiało kryzys płynności.
Bariery i ryzyka restrukturyzacji
Choć restrukturyzacja może być skutecznym narzędziem ratowania przedsiębiorstwa w praktyce wielu właścicieli wciąż jej unika. Jednym z głównych powodów jest brak wiedzy o dostępnych procedurach i o tym, jak przebiegają postepowania restrukturyzacyjne. Przedsiębiorcy obawiają się, że nieznajomość prawa może skutkować popełnieniem błędów proceduralnych i pogorszeniem sytuacji finansowej firmy.
Barierą jest również kosztochłonność procedury. Wdrożenie restrukturyzacji wymaga zaangażowania profesjonalistów doradców restrukturyzacyjnych, prawników i księgowych, co generuje dodatkowe koszty, często trudne do udźwignięcia dla najmniejszych firm. Dodatkowo proces może trwać kilka miesięcy, w czasie których przedsiębiorstwo musi utrzymać płynność i spłacać bieżące zobowiązania.
Ryzyko niepowodzenia restrukturyzacji to kolejny czynnik zniechęcający. Jeżeli układ z wierzycielami nie zostanie zatwierdzony przez sąd lub nie uzyska wymaganej większości głosów, przedsiębiorstwo może wpaść w upadłość, co dla wielu właścicieli oznacza utratę majątku osobistego, reputacji i dalszą blokadę finansową. Niepewność, co do reakcji wierzycieli i urzędów podatkowych również wpływa na decyzje przedsiębiorcy boją się sporów sądowych i dodatkowych kosztów.
Nie bez znaczenia pozostaje także aspekt psychologiczny. Przyznanie się do problemów finansowych, otwarcie przed wierzycielami i sądem na temat zadłużenia wymaga pewnej odwagi i świadomości konsekwencji. Wielu właścicieli, zwłaszcza mniejszych przedsiębiorstw, woli spróbować rozwiązać problemy „po cichu” opóźniając tym samym podjęcie decyzji, co często pogłębia problemy.
Czym jest restrukturyzacja?
Prawo restrukturyzacyjne daje firmom zestaw instrumentów umożliwiających odbudowę płynności, stopniowe regulowanie zobowiązań i dostosowanie modelu spłat do realnych możliwości przedsiębiorstwa. Dzięki temu nawet najmniejsze firmy, z ograniczonymi rezerwami finansowymi, mogą podjąć skuteczne działania naprawcze, zanim zadłużenie stanie się krytyczne.
Jednym z kluczowych elementów restrukturyzacji jest ochrona prawna przedsiębiorstwa. W trakcie postępowania firma zyskuje immunitet przed egzekucją komorniczą i windykacją należności, a wierzyciele nie mogą jednostronnie wypowiadać istotnych umów, takich jak kredyty, leasingi czy najem lokali. Taka ochrona daje przedsiębiorcy czas i przestrzeń do skupienia się na prowadzeniu działalności oraz generowaniu przychodów, co jest niezbędne do skutecznego wychodzenia z kryzysu finansowego.
Kluczową rolę odgrywa także możliwość zawarcia układu z wierzycielami. Układ to nowy plan spłaty zadłużenia, negocjowany zbiorowo, który nie wymaga zgody każdego wierzyciela z osobna wystarczy uzyskanie odpowiedniej większości głosów. Układ pozwala na elastyczne rozwiązania: wydłużenie terminów spłat, obniżenie odsetek, a w niektórych przypadkach nawet częściowe umorzenie długu. Dzięki temu przedsiębiorstwo może stopniowo spłacać zobowiązania w tempie dostosowanym do swojej kondycji finansowej, minimalizując ryzyko pogłębienia kryzysu.
Restrukturyzacja jest korzystna nie tylko dla zadłużonej firmy, ale też dla jej wierzycieli. Daje im realną szansę na odzyskanie części należności, która w przypadku upadłości byłaby trudniejsza do zrealizowania. W praktyce układ restrukturyzacyjny często bywa najlepszym rozwiązaniem dla obu stron, pozwalając zachować ciągłość działalności firmy i ograniczyć straty wierzycieli.
Warto pamiętać, że prawo przewiduje różne rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych, a wybór odpowiedniej procedury zależy od indywidualnej sytuacji firmy i jej potrzeb. Skuteczna restrukturyzacja wymaga przygotowania wiarygodnych propozycji układowych i przekonania do nich wierzycieli oraz sądu. Dlatego niezbędne jest profesjonalne doradztwo prawne, które zwiększa szanse na powodzenie procesu i pomaga wybrać optymalną ścieżkę dla przedsiębiorstwa, niezależnie od jego wielkości.
Dlaczego warto zdecydować się na restrukturyzację
Restrukturyzacja to nie tylko narzędzie prawne pozwalające firmom uniknąć upadłości, ale także realna szansa na poprawę kondycji finansowej i utrzymanie płynności w krytycznych momentach. Dla przedsiębiorstwa, zwłaszcza mikro i małych firm, które dysponują ograniczonymi rezerwami finansowymi, restrukturyzacja daje czas i mechanizmy umożliwiające uporządkowanie zobowiązań wobec wierzycieli, kontrahentów, banków czy urzędów. Dzięki temu firma może skoncentrować się na generowaniu przychodów, a nie na walce z natłokiem długów i presją egzekucji.
Korzyści dotyczą również wierzycieli. Postępowanie restrukturyzacyjne zwiększa prawdopodobieństwo odzyskania należności w wyższej wartości niż w przypadku upadłości. Dzięki układowi restrukturyzacyjnemu możliwe jest częściowe odzyskanie długów w sposób przewidywalny i uporządkowany, co minimalizuje ryzyko strat. W praktyce oznacza to sytuację win-win, dłużnik ma szansę na oddech i stabilizację, a wierzyciel realną możliwość odzyskania środków.
Restrukturyzacja daje firmie przewagę strategiczną w negocjacjach z kontrahentami i instytucjami finansowymi. Pokazuje odpowiedzialne podejście do zobowiązań i gotowość do współpracy, co może wzmacniać reputację przedsiębiorstwa i poprawiać relacje biznesowe.
Podsumowując, restrukturyzacja jest narzędziem, które nie tylko pozwala przetrwać kryzys, ale także otwiera drogę do odbudowy finansowej, lepszego zarządzania zadłużeniem i wzmocnienia pozycji firmy na rynku, przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów wierzycieli. To decyzja strategiczna, która w wielu przypadkach może uratować działalność i zminimalizować straty finansowe.
Podstawy prawne
Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2024 poz. 1428 ze zm.).
Materiał opracowany przez zespół „Tak Prawnik”.
Właścicielem marki „Tak Prawnik” jest BZ Group Sp. z o.o.
