Poradnik Przedsiębiorcy

Apteczki w zakładzie pracy - czy są obowiązkowe?

Pracodawca powinien być wyposażony w odpowiednią do rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, liczby zatrudnionych pracowników i innych osób przebywających na terenie zakładu pracy, a także rodzaju i poziomu występującego zagrożenia, liczbę apteczek pierwszej pomocy. Wyposażenie apteczki w zakładzie pracy powinno być ustalone w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Apteczki w zakładzie pracy jako obowiązek pracodawcy

Obowiązkiem pracodawcy jest chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Jednym z obowiązków wynikających z art. 2091 § 1 Ustawy Kodeks pracy jest zorganizowanie systemu pierwszej pomocy.

Pracodawca jest zobligowany zapewnić pracownikom sprawnie funkcjonujący system pierwszej pomocy w razie wypadku oraz środki do udzielania pierwszej pomocy poprzez:

  • punkty pierwszej pomocy w wydziałach (oddziałach), w których wykonywane są prace powodujące duże ryzyko wypadku lub związane z wydzielaniem się par, gazów albo pyłów substancji sklasyfikowanych jako niebezpieczne ze względu na ostre działanie toksyczne; 

  • apteczki w poszczególnych wydziałach (oddziałach) zakładu pracy – § 44 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy – dalej rozporządzenie.

Liczba, usytuowanie i wyposażenie apteczki w zakładzie pracy

Liczba, usytuowanie i wyposażenie apteczek, jakie powinny być zapewnione w danym zakładzie pracy, nie zostały wskazane w przepisach prawa. Określenie ich ilości, lokalizacji i skompletowanie jest obowiązkiem pracodawcy. Inna będzie liczba i umiejscowienie, a także zawartość apteczek w zakładzie pracy o charakterze administracyjno-biurowym, a inna w zakładzie przemysłowym czy instytucji użyteczności publicznej. Zasady lokalizacji apteczek powinny zostać zawarte w wewnątrzzakładowej procedurze (instrukcji, zarządzeniu itp.), która opisuje system pierwszej pomocy w firmie.

Pracodawca, który ustala w zakładzie pracy liczbę, usytuowanie i wyposażenie apteczek powinien ocenić zagrożenia i częstotliwość ich występowania na poszczególnych stanowiskach, opierając się na przeprowadzonej ocenie ryzyka zawodowego. Powinien również wziąć pod uwagę analizę wypadków przy pracy, w szczególności urazów, jakie wystąpiły lub mogą wystąpić. Ilość, usytuowanie i wyposażenie apteczek powinny być ustalone w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami. Określając liczbę apteczek, należy także uwzględnić odległość do apteczki z każdego miejsca pracy. Przepisy nie regulują, ile powinna wynosić minimalna odległość do najbliższej apteczki. Odpowiednie umiejscowienie, oznakowanie oraz wyposażenie apteczek, wykonane z udziałem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami może przyspieszyć i poprawić skuteczność udzielania pierwszej pomocy pracownikom w razie wypadku w pracy.

Obsługa apteczek

Osobą odpowiedzialną za obsługę apteczek w zakładzie pracy na każdej zmianie jest wyznaczony pracownik, przeszkolony w udzielaniu pierwszej pomocy (§ 44 ust. 3 rozporządzenia). Pracownik obsługujący apteczki na pewno powinien posiadać odpowiednie przeszkolenie w udzielaniu pierwszej pomocy, a także dokładnie znać jej zawartość i okresowo to wyposażenie uzupełniać. Okresowe sprawdzenie zawartości apteczek powinno być przeprowadzone pod kątem kompletności i ważności wyposażenia zgodnie z odpowiednim wykazem, znajdującym się w apteczce.Pracodawca jest zobowiązany do przekazania pracownikom informacji o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy, w formie przyjętej w danym zakładzie pracy (np.: pocztą elektroniczną, zarządzeniem) – art. 2071 § 1 pkt 3 kp.
Informacja powinna zawierać:
- imię i nazwisko,
- miejsce wykonywania pracy,
- numer telefonu służbowego (lub innego środka komunikacji).
Wykaz pracowników wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy należy wywiesić obok apteczki – w widocznym, łatwo dostępnym miejscu. Obok apteczki powinna być również wywieszona instrukcja udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku (§ 44 ust. 4 rozporządzenia).Nie należy umieszczać wykazu pracowników wewnątrz apteczki.

Miejsca usytuowania każdej apteczeki w zakładzie pracy powinny być oznakowane

Miejsca położenia apteczki powinny być łatwo dostępne i odpowiednio oznakowane, zgodnie z Polską Normą (§ 44 ust. 5 rozporządzenia).

Oznakowanie to zostało ustalone w Normie PN-EN ISO 7010, która przedstawia znaki bezpieczeństwa mające na celu zapobieganie wypadkom, ochronę przeciwpożarową, informowanie o zagrożeniu zdrowia i ewakuacji w sytuacji zagrożenia. Oznakowaniem wskazanym przez PN-EN ISO 7010 jest biały krzyż na zielonym tle.

Wyposażenie apteczek

W Polsce przepisy prawa nie określają zawartości apteczek. Powinna ona uwzględniać rodzaj i zakres prowadzonej działalności, liczbę zatrudnionych pracowników i innych osób przebywających na terenie zakładu pracy, a także rodzaj i poziom występującego zagrożenia w zakładzie. Wyposażenie apteczki w zakładzie pracy powinno być zawsze ustalane indywidualnie, w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę lekarską.

Odpowiednie skompletowanie wyposażenia apteczek mogą ułatwić normy wydawane przez Niemiecki Instytut Normalizacji (normy DIN). W Polsce ich stosowanie jest dobrowolne, jednak producenci apteczek często podają informację o zgodności ich wyposażenia z normami DIN.

W apteczkach powinny znajdować się wyłącznie środki opatrunkowe, natomiast nie powinny zawierać środków przeciwbólowych i innych leków, kropli żołądkowych, kropli nasercowych, płynów dezynfekujących itd., chyba że osoba wyznaczona do udzielania pierwszej pomocy ma wykształcenie medyczne i jest upoważniona do podawania tego typu środków. W przypadku zaniechania zaopatrzenia zakładu w apteczki osoba odpowiedzialna za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy lub osoba kierująca pracownikami bądź innymi osobami fizycznymi ponosi odpowiedzialność wykroczeniową zgodnie art. 283 § 1 kp. Przepisy prawa nie określają zalecanego wyposażenia apteczek. To na pracodawcy ciąży obowiązek ich właściwego skompletowania. Zawartość apteczek zawsze powinna być uzależniona od rodzaju i nasilenia zagrożeń występujących w danym zakładzie pracy, a decyzję w zakresie ich wyposażenia pracodawca powinien podjąć w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną.

Apteczki w zakładzie pracy powinny zostać umieszczone w miejscach ogólnodostępnych, tak aby w prosty i szybki sposób ich użyć w sytuacji wystąpienia zdarzenia wypadkowego.

Podsumowanie

Przepisy nie regulują zalecanego wyposażenia apteczek, jak również nie określają miejsc ich usytuowania. To pracodawca w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę lekarską jest zobowiązany do ich wyposażenia, właściwego ich usytuowania i oznakowania, w zależności o rodzaju i natężenia zagrożeń występujących w danym zakładzie pracy.