Poradnik Przedsiębiorcy

Konsekwencje wystawienia faktury z odwrotnym obciążeniem dla nievatowca

W celu uszczelnienia systemu podatkowego w Polsce, ustawodawca wprowadził mechanizm odwrotnego  obciążenia (z ang. reverse charge) występujący w przypadku świadczenia niektórych usług i dostaw towarów na rzecz podatników VAT. Kluczowym aspektem w zastosowaniu mechanizmu jest status przedsiębiorcy, który musi być czynnym podatnikiem VAT. Sprawdźmy, jakie są konsekwencje wystawienia faktury z odwrotnym obciążeniem dla nievatowca.

Kiedy mamy do czynienia z odwrotnym obciążeniem?

Mechanizm odwrotnego obciążenia polega na przeniesieniu obowiązku rozliczenia podatku VAT na nabywcę. Oznacza to, że sprzedawca nie wykazuje na wystawianych fakturach dotyczących transakcji objętych odwrotnym obciążeniem wartości podatku VAT.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 8 ustawy o VAT, aby świadczenie usług podlegało procedurze odwrotnego obciążenia, muszą zostać spełnione jednocześnie cztery warunki:

  • przedmiotem zakupu są usługi wymienione w załączniku nr 14 do ustawy,

  • usługodawcą jest czynny podatnik VAT, u którego sprzedaż nie jest zwolniona od podatku na podstawie art. 113 ust. 1 i 9,

  • usługobiorcą jest podatnik posiadający status czynnego podatnika VAT,

  • usługodawca posiada status podwykonawcy (w przypadku usług wymienionych w poz. 2-48 załącznika nr 14 do ustawy).

Odwrotne obciążenie obejmuje również sprzedaż towarów. Jednak aby mechanizm miał zastosowanie, muszą zostać spełnione łącznie trzy warunki:

  • przedmiotem zakupu są towary wymienione w załączniku nr 11 do ustawy,

  • sprzedawcą jest podatnik, u którego sprzedaż nie jest zwolniona z podatku ze względu na wysokość obrotów do 200 000 zł,

  • nabywcą jest podatnik posiadający status czynnego podatnika VAT,

  • dostawa nie jest objęta zwolnieniem, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 2 lub art. 122 ustawy o VAT.

Status czynnego podatnika VAT a odwrotne obciążenie

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 7 i 8 ustawy o VAT zarówno w przypadku transakcji sprzedaży towarów, jak i świadczenia usług, jednym z wymogów obowiązkowych, aby możliwe było zastosowanie mechanizmu odwrotnego obciążenia, jest posiadanie przez nabywcę i sprzedawcę statusu czynnego podatnika VAT. Oznacza to, że gdy jedną ze stron transakcji jest przedsiębiorca, który korzysta ze zwolnienia z VAT lub został wykreślony z rejestru VAT, nie mają zastosowania konsekwencje wystawienia faktury z odwrotnym obciążeniem i sprzedaż powinna być rozliczana na zasadach ogólnych.

Od 2017 roku zostały zaostrzone przepisy związane z wykreśleniem przedsiębiorców z rejestru czynnych podatników VAT. Co więcej, właściciele firm często nie są świadomi tego, że utracili status czynnego podatnika VAT, na skutek czego nie informują o tym sprzedawcy w momencie dokonywania transakcji.

Ważne!

Jeżeli przedsiębiorca nie posiada statusu czynnego podatnika VAT, transakcja powinna zostać rozliczona na zasadach ogólnych (bez narażenia się na konsekwencje wystawienia faktury z odwrotnym obciążeniem), czyli VAT należny powinien zostać rozliczony przez sprzedawcę, a nie przez nabywcę.

Przedsiębiorcy mają możliwość sprawdzenia aktualnego statusu podatnika (swojego oraz drugiej strony transakcji). Weryfikacja ta możliwa jest bezpośrednio na stronie Ministerstwa Finansów, jak również w niektórych systemach służących do prowadzenia księgowości. Polega ona na tym, że sprawdzany jest status VAT podatnika na podstawie jego NIP-u. Dzięki uzyskanej informacji o aktualnym statusie podatnika sprzedawca nie narazi się na ewentualne konsekwencje wystawienia faktury z odwrotnym obciążeniem dla nievatowca.

Konsekwencje wystawienia faktury z odwrotnym obciążeniem dla nievatowca

Błędne rozpoznanie transakcji jako sprzedaży objętej mechanizmem odwrotnego obciążenia niesie ze sobą konsekwencje na gruncie rozliczenia podatku VAT. Ma to związek z faktem, że podatek VAT zostanie rozliczony przez niewłaściwą stronę transakcji (jeżeli nabywca nie jest świadomy, że utracił status czynnego podatnika VAT). Co więcej, w sytuacji gdy nadejdą konsekwencje wystawienia faktury z odwrotnym obciążeniem, a drugą stroną transakcji jest podatnik korzystający ze zwolnienia z VAT, podatek VAT nie zostanie rozliczony przez żadną ze stron.

Konsekwencje wystawienia faktury z odwrotnym obciążeniem dla nievatowca w praktyce są bardziej dotkliwe w stosunku do sprzedawców niż nabywców. Niewykazanie podatku VAT na fakturze wiąże się z koniecznością wystawienia faktury korygującej, a tym samym po stronie sprzedawcy powstanie dodatkowe zobowiązanie podatkowe.

Ważne!

W przypadku transakcji objętych mechanizmem odwrotnego obciążenia obowiązek podatkowy powstaje na zasadach ogólnych, a więc w momencie dostawy towarów lub wyświadczenia usługi. Natomiast jeżeli przed tym terminem otrzymano całość lub część zapłaty, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w odniesieniu do otrzymanej kwoty.

Ujęcie faktury korygującej a odwrotne obciążenie zamiast zasad ogólnych

Jeżeli faktura korygująca dotyczy sprzedaży, która miała miejsce w bieżącym miesiącu, a błąd związany z wystawieniem faktury z odwrotnym obciążeniem dla nievatowca zostanie wykryty przed złożeniem deklaracji podatkowych za ten okres, jedyną konsekwencją po stronie sprzedawcy będzie obowiązek skorygowania zapisów w ewidencjach poprzez wystawienie faktury korygującej.

W sytuacji gdy faktura korygująca dotyczy sprzedaży z poprzednich miesięcy, sprzedawca oprócz skorygowania zapisów w ewidencjach ma również obowiązek dokonania korekty wysłanych deklaracji podatkowych. W konsekwencji zostaje narażony na powstanie zaległości podatkowej, od której ma obowiązek uregulować odsetki podatkowe.

Dodatkowo, zgodnie z art. 112b ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, w momencie stwierdzenia przez organ kontroli, że podatnik w złożonej deklaracji podatkowej wykazał kwotę zobowiązania podatkowego niższą od kwoty należnej, jest on narażony na dodatkowe sankcje podatkowe w wysokości 30% kwoty zaniżenia zobowiązania podatkowego.

Ważne!

Dokonując transakcji objętych mechanizmem odwrotnego obciążenia, podatnicy mają obowiązek wysyłki informacji podsumowującej VAT-27 do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym miała miejsce dostawa towarów lub świadczenie usług. W momencie gdy transakcja została błędnie wykazana w informacji podsumowującej VAT-27, podatnik ma obowiązek niezwłocznie po wykryciu błędu dokonać korekty wysłanej informacji.

Obowiązek sporządzenia korekty faktury wiąże się z wykazaniem na niej podatku VAT. Może to spowodować uszczuplenie przychodu sprzedawcy, ponieważ nabywca może nie wyrazić zgody na dopłacenie różnicy wynikającej z korekty, a tym samym nie zaakceptuje korekty, ponieważ w konsekwencji wartość faktury zostanie zwiększona o wartość podatku VAT. Przedsiębiorcy mogą również wystawić fakturę korygującą, na skutek której podatek VAT zostanie obliczony od kwoty faktury pierwotnej, a więc wartość brutto sprzedaży pozostanie bez zmian, jednak zmniejszeniu ulegnie jej wartość netto. Rozwiązanie to będzie miało również wpływ na zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego, ponieważ zostanie pomniejszony przychód podlegający opodatkowaniu.

Przykład 1.

Pan Jan będący czynnym podatnikiem VAT świadczy jako podwykonawca usługi budowlane wymienione w załączniku 14 ustawy o VAT na rzecz firmy XYZ. W związku z tym, że firma XYZ jest jego stałym kontrahentem, nie zweryfikował on statusu VAT nabywcy i wystawił 10 kwietnia 2018 r. fakturę sprzedaży z odwrotnym obciążeniem. Okazało się jednak, że firma XYZ została wykreślona z rejestru VAT w poprzednim miesiącu, o czym nie została poinformowana. Jakie konsekwencje wystawienia faktury z odwrotnym obciążeniem dla nievatowca mogą zostać nałożone na pana Jana?