Procedura SME a obowiązek wystawiania faktur sprzedaży

Procedura SME to specjalne zwolnienie z VAT dla przedsiębiorców z UE sprzedających towary i usługi w Polsce. Umożliwia ono uproszczenie rozliczeń, ale rodzi też pytania o obowiązki dokumentacyjne. Kluczową kwestią staje się to, czy podmiot korzystający z tej preferencji musi wystawiać faktury sprzedaży i na jakich zasadach powinno się to odbywać.

Zwolnienie podmiotowe dotyczące podatnika z siedzibą w innym państwie członkowskim UE – procedura SME

Regulacje dotyczące procedury SME zostały zawarte w art. 113a Ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT). Według art. 113a ust. 1 ustawy o VAT: zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatnika posiadającego siedzibę działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju, jeżeli łącznie są spełnione następujące warunki:

1. całkowita roczna wartość dostaw towarów i świadczenia usług dokonanych przez podatnika w roku podatkowym, dla których miejscem opodatkowania jest terytorium Unii Europejskiej, z wyłączeniem podatku od wartości dodanej, w tym wartość sprzedaży na terytorium kraju, z wyłączeniem podatku, zwana dalej „rocznym obrotem na terytorium Unii Europejskiej”, nie przekroczyła w poprzednim ani bieżącym roku podatkowym kwoty 100 000 euro;
2. wartość sprzedaży u tego podatnika, z wyłączeniem podatku, nie przekroczyła w poprzednim ani bieżącym roku podatkowym kwoty określonej w art. 113 ust. 1, przy czym przepisy art. 113 ust. 2 i 9 stosuje się odpowiednio;
3. podatnik nie dokonuje na terytorium kraju dostaw towarów ani świadczenia usług, o których mowa w art. 113 ust. 13.

Natomiast zgodnie z art. 113a ust. 2 ustawy o VAT podatnik przed rozpoczęciem korzystania ze zwolnienia jest obowiązany:

1. powiadomić państwo członkowskie, na terytorium którego posiada siedzibę działalności gospodarczej, o zamiarze skorzystania ze zwolnienia na terytorium kraju oraz
2. uzyskać w państwie członkowskim, na terytorium którego posiada siedzibę działalności gospodarczej, indywidualny numer identyfikacyjny zawierający kod EX, zwany dalej „numerem identyfikacyjnym EX”, na potrzeby korzystania ze zwolnienia na terytorium kraju.

Z kolei w art. 113a ust. 3 ustawy o VAT wskazano, że: w przypadku gdy warunki, o których mowa powyżej, nie są spełnione, właściwy naczelnik urzędu skarbowego wydaje postanowienie o odmowie skorzystania ze zwolnienia na terytorium kraju, na które służy zażalenie. 

Ponadto w art. 113a ust. 3 ustawy o VAT można przeczytać, że: zwolnienie przysługuje od dnia, w którym państwo członkowskie, na terytorium którego podatnik posiada siedzibę działalności gospodarczej:

1. poinformuje podatnika o nadaniu numeru identyfikacyjnego EX na potrzeby korzystania ze zwolnienia na terytorium kraju;
2. potwierdzi podatnikowi numer identyfikacyjny EX na potrzeby korzystania ze zwolnienia na terytorium kraju – w przypadku gdy został on już nadany na potrzeby korzystania ze zwolnienia na terytorium innego państwa członkowskiego.

Zasady wystawiania faktur przez podatników korzystających z procedury SME

Zgodnie z regułą ogólną wyrażoną w art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT: podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż, a także dostawę towarów i świadczenie usług, o których mowa w art. 106a pkt 2, dokonywane przez niego na rzecz innego podatnika podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze lub na rzecz osoby prawnej niebędącej podatnikiem.

Poprzez sprzedaż należy rozumieć m.in. odpłatną dostawę towarów na terytorium kraju. Jednocześnie zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT w przypadku dostawy towarów niewysyłanych ani nietransportowanych krajem opodatkowania jest miejsce, w którym towary znajdują się w momencie dostawy.

W związku z powyższym dostawa towarów znajdujących się na terenie Polski przez podatnika korzystającego z procedury SME podlega pod regulacje polskiej ustawy o VAT i stanowi odpłatną dostawę towarów.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 106b ust. 2 ustawy o VAT: podatnik nie jest obowiązany do wystawienia faktury w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie art. 43 ust. 1, art. 113 ust. 1 i 9, art. 113a ust. 1 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3.

W konsekwencji podatnik korzystający ze zwolnienia w ramach procedury SME nie musi wystawiać faktury dokumentującej sprzedaż, choć może to zrobić dobrowolnie. Ponadto ustawa o VAT przewiduje konkretne sytuacje, w których wystawienie faktury będzie obowiązkowe.

Mianowicie w myśl art. 106b ust. 3 pkt 2 ustawy VAT: na żądanie nabywcy towaru lub usługi podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż zwolnioną, o której mowa w ust. 2 – jeżeli żądanie jej wystawienia zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty.

Jak podaje art. 106i ust. 6 ustawy o VAT: w przypadkach, o których mowa w art. 106b ust. 3, fakturę wystawia się:

1. nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru lub wykonano usługę, - jeżeli żądanie wystawienia faktury zostało zgłoszone do końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty;
2. nie później niż 15. dnia od dnia zgłoszenia żądania – jeżeli żądanie wystawienia faktury zostało zgłoszone po upływie miesiąca, o którym mowa w pkt 1.

W przypadku wystawienia faktury w procedurze SME należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 106e ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT taka faktura powinna zawierać wskazanie:

1. przepisu ustawy albo aktu wydanego na podstawie ustawy, na podstawie którego podatnik stosuje zwolnienie od podatku,
2. przepisu dyrektywy 2006/112/WE, który zwalnia od podatku taką dostawę towarów lub takie świadczenie usług, lub
3. innej podstawy prawnej wskazującej na to, że dostawa towarów lub świadczenie usług korzysta ze zwolnienia.

Z kolei według art. 106e ust. 1 pkt 25 ustawy o VAT faktura powinna zawierać: w przypadku podatnika korzystającego ze zwolnienia, o którym mowa w art. 113a ust. 1 – indywidualny numer identyfikacyjny zawierający kod EX (o którym mowa w art. 113a ust. 2 pkt 2).

Przykład 1.

Czeska spółka Alfa, korzystająca ze zwolnienia na podstawie art. 113a ustawy o VAT, 10 listopada sprzedała polskiemu kontrahentowi towary znajdujące się w Polsce. Czy w takiej sytuacji musi ona wystawić fakturę?

Co do zasady spółka Alfa nie ma takiego obowiązku wystawienia. Jeżeli jednak nabywca zażąda dokumentu sprzedaży do końca lutego, to będzie ona zobowiązana do wystawienia faktury zawierającą numer identyfikacyjny EX.

Podsumowując, że podatnik zwolniony z VAT – zgodnie z art. 113a ustawy o VAT – nie ma obowiązku wystawienia faktury sprzedaży. Może ona zostać wystawiona na zasadzie dobrowolności, chyba że zajdą okoliczności wskazane w art. 106b ust. 3 pkt 2 ustawy o VAT, kiedy staje się to obligatoryjne.