Przepisy stanowiące o obowiązku raportowania schematów podatkowych zawierają szczególne regulacje odnoszące się do podmiotów powiązanych. Poniżej wskażemy, w przypadku jakich transakcji oraz zdarzeń pomiędzy podmiotami powiązanymi pojawia się konieczność raportowania. Od 1 października 2026 r. raportowaniu podlegają wyłącznie uzgodnienia transgraniczne. Sprawdź, kiedy powiązanie między podmiotami ma znaczenie dla obowiązku raportowania!
Raportowanie schematów podatkowych a pojęcie podmiotów powiązanych
Zagadnienie podmiotów powiązanych jest przeważnie kojarzone z podatkami dochodowymi, a tematyce tej poświęcono cały rozdział ustawy PIT oraz ustawy CIT. Jeżeli jednak mówimy o schematach podatkowych – regulowanych przepisami Ordynacji podatkowej – to zaznaczyć należy, że akt ten posługuje się własnymi pojęciami.
Otóż zgodnie z art. 86a § 2 pkt 10 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2026 r., przez podmiot powiązany rozumie się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej powiązaną z innym podmiotem poprzez co najmniej jeden z następujących sposobów:
- osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej uczestniczy w zarządzaniu innym podmiotem i wywiera znaczący wpływ na podmiot zarządzany;
- osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej uczestniczy w sprawowaniu kontroli nad innym podmiotem poprzez udział kapitałowy, który uprawnia do ponad 25% praw głosu;
- osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej posiada bezpośrednio lub pośrednio udział w kapitale innego podmiotu w wysokości ponad 25% kapitału, przy czym wysokość udziału pośredniego ustala się, mnożąc wysokość udziału na kolejnych poziomach, oraz uznaje się, że osoba posiadająca ponad 50% praw głosu posiada 100% tych praw;
- osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej jest uprawniona do co najmniej 25% zysków innego podmiotu.
Ponadto zgodnie z art. 86a § 5 Ordynacji podatkowej przy ustalaniu podmiotu powiązanego uznaje się, że:
- jeżeli w zarządzaniu, sprawowaniu kontroli, kapitale lub zyskach tego samego podmiotu uczestniczy, zgodnie z § 2 pkt 10, więcej niż jeden podmiot, wszystkie takie podmioty są podmiotami powiązanymi;
- jeżeli te same podmioty uczestniczą w zarządzaniu lub sprawowaniu kontroli lub posiadają udział w kapitale lub zyskach, zgodnie z § 2 pkt 10, więcej niż jednego podmiotu, wszystkie takie podmioty są podmiotami powiązanymi;
- podmiot, który działa wspólnie z drugim podmiotem w odniesieniu do praw głosu lub udziału w kapitale trzeciego podmiotu, jest podmiotem dysponującym prawami głosu w tym trzecim podmiocie lub udziałem w kapitale tego trzeciego podmiotu, które należą do drugiego podmiotu;
- osoba fizyczna, jej małżonek oraz wstępni i zstępni w linii prostej stanowią jedną osobę.
Zdarzenia pomiędzy podmiotami powiązanymi obligujące do raportowania schematów podatkowych
Jak wynika z definicji zawartej w art. 86a § 2 pkt 13 Ordynacji podatkowej, schemat podatkowy to podlegające zgłoszeniu uzgodnienie transgraniczne, posiadające ogólną cechę rozpoznawczą lub szczególną cechę rozpoznawczą, dotyczące więcej niż jednego państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Unii Europejskiej i państwa trzeciego, jeżeli spełniony jest co najmniej jeden z następujących warunków:
- nie wszyscy uczestnicy uzgodnienia mają miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd w tym samym państwie;
- co najmniej jeden uczestnik uzgodnienia ma miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium więcej niż jednego państwa;
- co najmniej jeden uczestnik prowadzi działalność w innym państwie przez zagraniczny zakład, a uzgodnienie stanowi część lub całość działalności tego zakładu;
- co najmniej jeden uczestnik prowadzi działalność w innym państwie bez siedziby i bez zakładu w tym państwie;
- uzgodnienie może mieć wpływ na automatyczną wymianę informacji lub na ustalenie beneficjenta rzeczywistego.
Oznacza to, że samo spełnienie jednego z wymienionych warunków nie przesądza o obowiązku raportowania. Uzgodnienie musi również posiadać odpowiednią ogólną lub szczególną cechę rozpoznawczą. W przypadku ogólnej cechy rozpoznawczej wymagane jest ponadto spełnienie kryterium głównej korzyści.
Przykładowo ogólną cechą rozpoznawczą (art. 86a § 2 pkt 8 lit. h Ordynacji podatkowej) jest taka właściwość uzgodnienia, która wraz ze spełnieniem kryterium głównej korzyści – obejmuje podlegające zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów transgraniczne płatności pomiędzy podmiotami powiązanymi, a w państwie miejsca zamieszkania, siedziby lub zarządu odbiorcy:
- nie nakłada się podatku dochodowego od osób prawnych lub pobiera się podatek dochodowy od osób prawnych według stawki zerowej lub stawki nie większej niż 1%;
- płatności te korzystają z całkowitego zwolnienia lub objęte są preferencyjnymi zasadami opodatkowania.
Przykład 1.
Polska spółka z o.o. zaciągnęła oprocentowaną pożyczkę w spółce X mającej siedzibę w kraju trzecim. Polska spółka posiada 30% udziałów w kapitale spółki X. Odsetki od pożyczki polska spółka zalicza do kosztów uzyskania przychodów, a w kraju siedziby spółki X są one zwolnione z podatku dochodowego. Czy w tej sytuacji występuje cecha rozpoznawcza schematu podatkowego?
Spółki są podmiotami powiązanymi, ponieważ polska spółka posiada ponad 25% udziałów w kapitale spółki X. Odsetki są transgranicznymi płatnościami zaliczanymi do kosztów uzyskania przychodów, które w kraju odbiorcy są objęte całkowitym zwolnieniem z podatku. Może więc wystąpić ogólna cecha rozpoznawcza. Uzgodnienie będzie schematem podatkowym tylko wtedy, gdy jednocześnie zostanie spełnione kryterium głównej korzyści – czyli gdy korzyść podatkowa jest głównym lub jednym z głównych efektów, jakich spółka może się spodziewać dzięki tej pożyczce.
W tym miejscu należy podkreślić, że wystąpienie ogólnej cechy rozpoznawczej wymaga jednoczesnego spełnienia kryterium głównej korzyści. Obowiązek raportowania powstanie jednak dopiero po spełnieniu pozostałych ustawowych przesłanek, w szczególności dotyczących transgranicznego charakteru uzgodnienia. Zgodnie z art. 86a § 2 pkt 5 Ordynacji podatkowej kryterium głównej korzyści jest spełnione, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności i faktów można oczekiwać, że korzyść podatkowa będzie głównym lub jednym z głównych efektów wdrożenia uzgodnienia. Od 1 października 2026 r. przy ocenie tego kryterium nie bada się już, czy istniała alternatywna droga postępowania, która nie prowadziłaby do korzyści podatkowej.
W rezultacie dopiero łączne wystąpienie przesłanki kryterium głównej korzyści oraz ogólnej cechy rozpoznawczej w uzgodnieniu transgranicznym będzie stanowić schemat podatkowy.
Dalej wskażmy, że zgodnie z art. 86a § 2 pkt 15 lit. a i b Ordynacji podatkowej przez szczególną cechę rozpoznawczą rozumie się właściwość uzgodnienia polegającą na tym, że obejmuje ono podlegające zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów transgraniczne płatności pomiędzy podmiotami powiązanymi oraz:
- odbiorca płatności nie ma miejsca zamieszkania, siedziby ani zarządu w żadnym z państw (lit. a);
- odbiorca płatności posiada miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium lub w kraju stosującym szkodliwą konkurencję podatkową, wskazanym w aktach wykonawczych wydanych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych lub przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych lub w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych przyjmowanym przez Radę Unii Europejskiej (lit. b).
Przykład 2.
Polska spółka z o.o. kupuje towary handlowe od spółki mającej siedzibę w Monako. Członkiem zarządu obu spółek jest ta sama osoba fizyczna, która wywiera znaczący wpływ na obie spółki. Wydatki na zakup towarów polska spółka zalicza do kosztów uzyskania przychodów. Czy takie uzgodnienie stanowi schemat podatkowy?
Tak. Spółki są podmiotami powiązanymi, ponieważ ta sama osoba uczestniczy w zarządzaniu obiema spółkami i wywiera na nie znaczący wpływ. Uzgodnienie ma charakter transgraniczny, bo jego uczestnicy mają siedziby w różnych państwach. Monako znajduje się w wykazie krajów i terytoriów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych. Spełniona jest zatem szczególna cecha rozpoznawcza – bez potrzeby badania kryterium głównej korzyści.
Końcowo wskażmy, że zgodnie z art. 86a § 2 pkt 15 lit. i Ordynacji podatkowej szczególną cechą rozpoznawczą jest właściwość uzgodnienia polegająca na tym, że pomiędzy podmiotami powiązanymi dochodzi do przeniesienia praw do trudnych do wyceny wartości niematerialnych.
Ponadto, w art. 86a § 2 pkt 16 ww. ustawy ustawodawca wyjaśnił, że pod pojęciem trudnych do wyceny wartości niematerialnych rozumie się wartości niematerialne, a także prawa do tych wartości, dla których w momencie ich przenoszenia między podmiotami powiązanymi nie istniały wiarygodne dane porównawcze oraz prognozy dotyczące przyszłych przepływów pieniężnych lub przewidywanych przychodów z tych wartości lub założenia zastosowane przy ich wycenie obarczone były wysokim stopniem niepewności, przez co ostateczny rezultat ekonomiczny przeniesienia był trudny do określenia.
Przykład 3.
W listopadzie 2026 r. polska spółka A sprzedała polskiej spółce B, będącej jej podmiotem powiązanym, bazę klientów. W momencie sprzedaży nie istniały wiarygodne dane porównawcze ani wiarygodne prognozy przychodów z tej bazy. Czy spółki muszą zaraportować tę transakcję jako schemat podatkowy?
Nie. Baza klientów jest w opisanych okolicznościach trudną do wyceny wartością niematerialną, a jej przeniesienie między podmiotami powiązanymi ma szczególną cechę rozpoznawczą. Od 1 października 2026 r. schematem podatkowym może być jednak wyłącznie uzgodnienie transgraniczne. Transakcja dotyczy tylko dwóch polskich spółek i nie spełnia żadnego z warunków transgraniczności, dlatego nie podlega raportowaniu MDR.
Z przedstawionych przepisów wynika, że powiązanie między podmiotami może przesądzać o wystąpieniu cechy rozpoznawczej, a tym samym schematu podatkowego – przepisy Ordynacji podatkowej określają konkretne przypadki, w których ma ono takie znaczenie. Informację o schemacie podatkowym przekazuje co do zasady promotor. Podmiot powiązany, który wdraża schemat jako korzystający, przekazuje ją sam m.in. wtedy, gdy promotor nie występuje.
Podsumowanie
Od 1 października 2026 r. raportowaniu podlegają wyłącznie uzgodnienia transgraniczne, które mają ogólną lub szczególną cechę rozpoznawczą. Powiązania kapitałowe i osobowe między podmiotami mogą przesądzać o wystąpieniu takiej cechy – samo powiązanie nie rodzi jednak obowiązku raportowania MDR.
Uzgodnień krajowych nie trzeba już raportować. Wyjątek dotyczy obowiązków, których termin według dotychczasowych przepisów upływa z dniem 30 października 2026 r. – promotor lub korzystający wykonuje je według przepisów sprzed zmiany. Jeżeli informację o krajowym schemacie podatkowym złożono przed 1 października 2026 r., korzystający nie składa już informacji o jego stosowaniu.
Polecamy: