Bezpłatny urlop opiekuńczy – wymiar, przesłanki, dokumentowanie

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

W związku z dostosowywaniem Kodeksu pracy do zmian wynikających z dyrektyw unijnych wprowadzona zostanie całkowicie nowa instytucja urlopu opiekuńczego. Będzie to zupełnie odrębny rodzaj zwolnienia od pracy, niezależny od sprawowania opieki nad chorym dzieckiem lub członkiem rodziny bądź dzieckiem zdrowym do 14. roku życia. Czy za urlop opiekuńczy przysługuje wynagrodzenie? Czy korzystanie z tego uprawnienia będzie limitowane? Szczegółowo opisujemy to w artykule.

Komu przysługuje urlop opiekuńczy

W projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw wprowadzono w rozdziale siódmym dodatkowy podrozdział 1a zatytułowany „Urlop opiekuńczy”. W artykule 1731 § 1 czytamy, że pracownik może skorzystać z urlopu opiekuńczego przysługującego w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga znacznej opieki lub znacznego wsparcia z poważnych względów medycznych. Jak można przeczytać w dalszej części tego artykułu, za członka rodziny uważa się syna, córkę, matkę, ojca lub małżonka. Przez osobę zamieszkującą w tym samym gospodarstwie domowym należy rozumieć również partnera życiowego. Jest to zatem bardzo użyteczny przepis, dzięki któremu skorzystają osoby pozostające w związkach nieformalnych.

Limit urlopu opiekuńczego

Prawo do urlopu opiekuńczego przysługuje pracownikowi w ograniczonym wymiarze. W ciągu jednego roku kalendarzowego może on bowiem skorzystać z takiego zwolnienia od pracy maksymalnie przez 5 dni. Limit ten nie jest naliczany proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy. Można go zastosować zarówno w pojedynczych dniach, jak i ciągiem.

Przykład 1.

Pani Anna rozpoczęła pracę w nowej firmie w listopadzie 2022 roku. U pierwszego pracodawcy skorzystała z 3 dni urlopu opiekuńczego. W związku z tym u kolejnego w 2022 roku będzie mogła skorzystać z 2 dni urlopu.

Obecnie w świadectwie pracy nie przewidziano punktu, w którym będzie możliwe wskazanie liczby dni wykorzystanego urlopu. Jeśli druk nie zostanie dostosowany do nowych przepisów, to warto, aby pracodawca wpisał te dane w części 6.12 dotyczących pozostałych uprawnień lub świadczenia przewidzianych przepisami prawa pracy lub części 8., czyli informacjach uzupełniających.

Wnioskowanie o urlop opiekuńczy

W projekcie ściśle określono, jak powinno wyglądać wnioskowanie o udzielenie urlopu opiekuńczego. Pracownik zobowiązany jest do złożenia wniosku o przyznanie takiego zwolnienia od pracy co najmniej dzień przed chęcią skorzystania z uprawnienia. Wniosek może być przekazany zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej, a pracodawca zobligowany jest do jego zaakceptowania, o ile wniosek zostanie prawidłowo złożony i wypełniony. W dokumencie tym koniecznie powinny znaleźć się następujące dane:

  • imię i nazwisko osoby, która wymaga znacznej opieki lub znacznego wsparcia z poważnych względów medycznych;
  • przyczynę konieczności zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia przez pracownika;
  • stopień pokrewieństwa z pracownikiem, jeżeli pracownik sprawuje opiekę nad członkiem rodziny (opieka nad synem, córką, matką, ojcem lub małżonkiem);
  • adres zamieszkania osoby niebędącej członkiem rodziny (niewymienionej w art. 1731 § 2).

Co do zasady podanie tych danych będzie decydujące dla uzyskania zgody na skorzystanie z urlopu opiekuńczego.

Ponadto w uzasadnieniu projektu można przeczytać, że: „We wniosku nie będą podawane szczegółowe informacje o stanie zdrowia osoby, której pracownik zapewnia osobistą opiekę, a jedynie przyczyna konieczności zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia przez pracownika. Zgodnie z opinią Ministerstwa Zdrowia nie należałoby opierać przesłanek do udzielenia tego świadczenia wyłącznie na zaświadczeniu wydawanym w systemie ochrony zdrowia. Obowiązek wydawania odnośnych zaświadczeń stanowiłby kolejne obciążenie biurokratyczne, co najpewniej w największym stopniu dotknęłoby lekarzy POZ. Mając na względzie sytuację epidemiczną, która utrudniła dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej dla wielu Polaków, zasadniejszym byłoby wprowadzanie rozwiązań, które odciążą system opieki zdrowotnej i zoptymalizują jego wydajność, a nie obciążą go obowiązkiem wykonywania usług niezwiązanych bezpośrednio z udzielaniem świadczeń opieki zdrowotnej. Ministerstwo podkreśliło także, że każdorazowo zgłaszanie się do lekarza o wydanie takiego zaświadczenia skutkowałoby tworzeniem fikcji, że dana osoba (opiekun) będzie chciała skorzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej, gdyż korzystałaby ona z tych samych kolejek oczekiwania na świadczenia jak regularni pacjenci”.

Zgodnie z powyższym można stwierdzić, że pracodawca nie będzie w stanie zweryfikować, czy pracownik faktycznie wykorzystał urlop zgodnie z jego przeznaczeniem.

Wynagrodzenie za czas urlopu opiekuńczego

Za czas urlopu opiekuńczego pracownikowi nie będzie przysługiwało wynagrodzenie. Pensja za ten okres będzie zatem proporcjonalnie obniżona. W miesiącu wystąpienia takiej nieobecności należy więc zastosować zasady opisane w § 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy. Zgodnie z nim stałe składniki wynagrodzenia za przepracowaną część miesiąca oblicza się w sposób następujący:

  • miesięczną stawkę wynagrodzenia dzieli się przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w danym miesiącu;
  • otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę godzin nieobecności pracownika w pracy z tych przyczyn;
  • obliczoną kwotę wynagrodzenia odejmuje się od wynagrodzenia przysługującego za cały miesiąc.

Przykład 2.

Pani Agata złożyła wniosek o udzielenie jej bezpłatnego urlopu opiekuńczego 10 października 2022 roku. Wynagrodzenie zasadnicze ma ustalone w stałej stawce miesięcznej 5000 zł. Pracuje od poniedziałku do piątku po 8 godzin. Pensję za przepracowaną część miesiąca należy obliczyć w następujący sposób:

5000 zł / 168 godz. = 29,76 zł

29,76 zł x 8 godz. = 238,08 zł

5000 zł – 238,08 zł = 4761,92 zł.

W związku z wykorzystaniem urlopu opiekuńczego wynagrodzenie pracownicy zostanie pomniejszone o 238,08 zł, w efekcie czego pracodawca za październik 2022 roku wypłaci jej pensję w kwocie 4761,92 zł.

Ochrona pracownika korzystającego z urlopu opiekuńczego i inne uprawnienia

Dostosowanie Kodeksu pracy do dyrektyw unijnych daje pracownikom korzystającym z urlopu opiekuńczego dodatkową ochronę ich zatrudnienia.

W okresie urlopu opiekuńczego, a także od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie tego urlopu, pracodawca nie będzie mógł:

  • prowadzić przygotowań w związku z zamiarem rozwiązania stosunku pracy z tym pracownikiem;
  • wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z tym pracownikiem, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jego winy i reprezentująca pracownika zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Dopuszczalne będzie jednak niezastosowanie się do powyższych zasad, o ile pracodawca udowodni, że przy rozwiązaniu umowy kierował się obiektywnymi powodami.

Czas korzystania z urlopu opiekuńczego będzie się wliczał do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Ponadto zastosowanie będzie tu miał także art. 1864 kp, w myśl którego pracodawca będzie obowiązany dopuścić pracownika po zakończeniu urlopu do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które by obowiązywały, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu.

Udzielanie bezpłatnego urlopu opiekuńczego – podsumowanie

Po wejściu w życie zmian w Kodeksie pracy osoby zatrudnione w ramach stosunku pracy uzyskają nowy rodzaj urlopu – urlop opiekuńczy. Będzie można z niego skorzystać jedynie w ściśle określonych przypadkach i w obwarowanym w przepisach wymiarze. Za czas takiej nieobecności pracownikowi nie będzie przysługiwało wynagrodzenie.

 

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów