Poradnik Przedsiębiorcy

Optymalizacja podatkowa a uchylanie się od opodatkowania - różnice

Optymalizacja podatkowa budzi wiele kontrowersji głównie ze względu na to, że kojarzona jest z uchylaniem się od opodatkowania. Pomiędzy tymi pojęciami występują jednak znaczne różnice i o ile uchylanie się od opodatkowania jest działaniem zabronionym i karanym, o tyle optymalizacja podatkowa jest dozwolona i w pełni legalna. Co ciekawe, nie zawsze wiąże się z szeregiem skomplikowanych transakcji wymagających zaawansowanej wiedzy prawnej lub księgowej i nawet początkujący przedsiębiorcy mogą, często nieświadomie, z niej korzystać. Unikanie a uchylanie się od opodatkowania - czym się różnią?

Optymalizacja podatkowa - czym jest?

Optymalizacja podatkowa, czyli unikanie opodatkowania występuje w różnych systemach prawa podatkowego w różnych państwach, ale nie ma wspólnej definicji. To pojęcie kontrowersyjne, bowiem często jest błędnie definiowane i traktowane wręcz jako oszustwo podatkowe. Optymalizacja podatkowa to podejmowanie działań zgodnych z prawem, które mają na celu uniknąć lub zminimalizować obciążenia podatkowe w przedsiębiorstwie. Często wiąże się ze złożonym procesem planowania podatkowego, jednak każda próba optymalizacji podatkowej podejmowana jest za pomocą legalnych środków.

Ważne!

Zdaniem Ministerstwa Finansów żaden przepis prawa podatkowego ani orzecznictwo, ani też doktryna nie zabraniają podatnikowi wyboru takiego rozwiązania zgodnego z prawem i rzeczywistością, które byłoby dla niego – przy podejmowaniu decyzji gospodarczych – bardziej korzystne na gruncie prawa podatkowego.

W węższym rozumieniu optymalizacja podatkowa często tłumaczona jest jako obejście podatku, ale wszelkie działania podatnika są w pełni legalne. Dla tego celu wykorzystywane są przyznane przez ustawodawcę ulgi, zwolnienia, odliczenia, transakcje restrukturyzacyjne, a także zróżnicowane formy prawne prowadzenia działalności.

Uwaga!

Nowelizacja ordynacji podatkowej, która weszła w życie 15 lipca 2016 roku wprowadziła do polskiego porządku prawnego klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania.

Do ordynacji podatkowej wprowadzono definicję unikania opodatkowania, przez co rozumie się czynność dokonaną w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, która w danych okolicznościach jest sprzeczna z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej, a sposób działania podatnika był sztuczny (np. nieuzasadnione dzielnie operacji, angażowanie podmiotów pośredniczących czy podejmowanie czynności, których ryzyko gospodarcze lub ekonomiczne przewyższa spodziewane korzyści).

Jeżeli dana czynność zostanie uznana za unikanie opodatkowania, skutki podatkowe zostaną określone tak, jakby podatnik dokonał tzw. czynności odpowiedniej. Przez czynność odpowiednią uznaje się natomiast czynność, którą podmiot dokonałby, gdyby działał rozsądnie i kierował się celami zgodnymi z prawem, lecz innymi niż osiągnięciem korzyści podatkowej.

Została powołana Rada do Spraw Unikania Opodatkowania. Pojawia się również możliwość wystąpienia do Ministerstwa Finansów z wnioskiem o opinię, czy dane działanie nie będzie oznaczać unikania opodatkowania.

Optymalizacja podatkowa na przykładach

Optymalizacja podatkowa, czyli działanie podatnika, które ma na celu niedopuszczenie do powstania zobowiązania podatkowego lub jego zminimalizowanie przy wykorzystaniu legalnych działań, obejmuje:

  • planowanie podatkowe (szereg czynności zmierzających do minimalizacji obciążeń podatkowych),

  • oszczędzanie podatkowe (np. metoda kasowa w VAT na mocy art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, czyli przesunięcie zapłaty podatku u małego podatnika, na okres, w którym przypada zapłata za transakcję),

  • unikanie opodatkowania przy zastosowaniu legalnych działań (np. korzystanie z ulg i zwolnień czy wykorzystanie luk prawnych, do którego niezbędna jest znajomość prawa).

Optymalizacją podatkową, którą wykorzystuje się na gruncie form prawnych działalności, jest m.in.:

  • prowadzenie działalności w formie spółki osobowej zamiast kapitałowej, unikając w ten sposób podwójnego opodatkowania,

  • tworzenie zagranicznych spółek holdingowych,

  • tworzenie podatkowych grup kapitałowych,

  • działanie w specjalnej strefie ekonomicznej,

  • utworzenie spółki europejskiej,

  • restrukturyzacje i połączenia spółek.

Wzbudzającym najwięcej kontrowersji sposobem optymalizacji podatkowej jest wykorzystanie tzw. rajów podatkowych (oaz podatkowych, offshore financial center). Należy jednak podkreślić, że wykorzystanie rajów podatkowych nie zawsze musi wiązać się z oszustwem podatkowym.

Uwaga!

Pojęcie raj podatkowy na gruncie przepisów nie posiada jednolitej definicji. Wskazuje się jednak kilka czynników, które wyróżniają “rajskie” kraje:

  • nie narzucają żadnych lub narzucają bardzo niskie podatki,

  • nie współpracują z innymi państwami w zakresie efektywnej wymiany informacji dla celów podatkowych,

  • cechują się brakiem przejrzystości przepisów,

  • nie wymagają rzeczywistego prowadzenia działalności na swoim terytorium, by można było opodatkować tam dochód.

Zapewne wszyscy słyszeli o taki rajach podatkowych jak Bahamy, Malediwy, Panama czy Wyspy Dziewicze. Nie trzeba jednak szukać daleko, bowiem raje podatkowe występują również w Europie - są to Monako, Liechtensteinu i Andora.

Artykuły z cyklu
„Optymalizacja podatkowa”
Zobacz wszystkie