Poradnik Przedsiębiorcy

Przedsiębiorstwo w spadku - zamknięcie w świetle przepisów VAT

Obecnie funkcjonujące przepisy dają spadkobiercom prawo do kontynuowania działalności po śmierci spadkodawcy jako przedsiębiorstwo w spadku. W związku z tymi regulacjami oraz biorąc pod uwagę możliwość powołania zarządcy sukcesyjnego, pojawia się pytanie o sposób zamknięcia działalności gospodarczej przez spadkobierców. Tematykę tę przeanalizujemy na gruncie VAT.

Przedsiębiorstwo w spadku - zasady działania

Zanim jednak przejdziemy do kwestii podatkowych, należy przeanalizować zasady w jakich działa przedsiębiorstwo w spadku. Tematyka ta została opisana w ustawie o zarządzie sukcesyjnym.

Zgodnie z regulacjami tam zawartymi przedsiębiorstwo w spadku obejmuje składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci. Zasadniczo właścicielem przedsiębiorstwa w spadku są spadkobiercy podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą.

W kontekście przedstawionego zagadnienia należy także podkreślić, że spadkobiercy mogą zarówno samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą przedsiębiorstwa w spadku, jak i powołać zarządcę sukcesyjnego. Tymi tematami zajmiemy się w dalszej części naszego artykułu.

Powołanie zarządcy sukcesyjnego

Jak stanowi art. 12 ww. ustawy, jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony z chwilą śmierci przedsiębiorcy, po śmierci przedsiębiorcy zarządcę sukcesyjnego może powołać:

  1. małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, lub

  2. spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, lub

  3. spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, albo zapisobierca windykacyjny, który przyjął zapis windykacyjny, jeżeli zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydaniu europejskiego poświadczenia spadkowego zarządcę sukcesyjnego może powołać wyłącznie właściciel przedsiębiorstwa w spadku.

Bardzo ważny jest również termin, w którym owego zarządcę można powołać. Przepis stanowi, że uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygasa z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy. 

Uprawnieni spadkobiercy mogą powołać zarządcę sukcesyjnego dla przedsiębiorstwa w spadku w terminie 2 miesięcy od dnia śmierci spadkodawcy- przedsiębiorcy.

Działanie przez spadkobierców we własnym zakresie

Trzeba wyraźnie podkreślić, że powołanie zarządcy sukcesyjnego dla przedsiębiorstwa w spadku to prawo, a nie obowiązek spadkobierców. Aktualne przepisy dają spadkobiercom możliwość samodzielnego działania.

Jak bowiem podaje art. 13 ustawy, w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, a jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony – do dnia wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego, osoba, o której mowa w art. 14, może dokonywać czynności koniecznych do zachowania majątku lub możliwości prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku, polegających w szczególności na:

  1. zaspokajaniu wymagalnych roszczeń lub przyjmowaniu należności, które wynikają ze zobowiązań przedsiębiorcy związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej, powstałych przed jego śmiercią;

  2. zbywaniu rzeczowych aktywów obrotowych.

W myśl art. 14 ustawy osobami uprawnionymi do dokonywania czynności, o których mowa powyżej, są:

  1. małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, lub

  2. spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy, lub

  3. spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy albo zapisobierca windykacyjny, któremu zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydaniu europejskiego poświadczenia spadkowego czynności zachowania majątku może dokonywać wyłącznie właściciel przedsiębiorstwa w spadku.

Aby możliwe było wykonywanie ww. czynności przez przedsiębiorstwo w spadku i posługiwanie się dotychczasowym NIP-em zmarłego przedsiębiorcy, spadkobierca musi dokonać zgłoszenia kontynuacji prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku naczelnikowi urzędu skarbowego mimo nieustanowienia zarządu sukcesyjnego. Zgłoszenia takiego dokonuje się we wskazanym już terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia śmierci spadkodawcy.

Spadkobiercy przedsiębiorcy mogą kontynuować działalność gospodarczą przedsiębiorstwa w spadku bez konieczności powoływania zarządcy sukcesyjnego. W tym zakresie konieczne jest dokonanie zgłoszenia do naczelnika urzędu skarbowego, co pozwala posługiwać się dotychczasowym NIP-em.

Przedsiębiorstwo w spadku- zamknięcie na gruncie podatku VAT

Powracając na grunt podatku od towarów i usług, zauważmy, że zgodnie z art. 15 ust. 1a pkt 2 ustawy VAT podatnikiem podatku VAT jest także jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, stanowiąca przedsiębiorstwo w spadku w okresie od otwarcia spadku do dnia wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego, jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia do naczelnika US.

W konsekwencji przez okres 2 miesięcy (od daty śmierci spadkodawcy do daty wygaśnięcia terminu powołania zarządcy) mamy do czynienia z przedsiębiorstwem w spadku prowadzonym przez spadkobierców, które jest podatnikiem podatku VAT.

Przechodząc natomiast do kwestii zamknięcia działalności przez spadkobierców, wskażmy, że opodatkowaniu podlegają towary w momencie wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego – w przypadku gdy zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia.

Towary, w stosunku których odliczono podatek VAT, podlegają w takiej sytuacji opodatkowaniu, a przedsiębiorstwo w spadku zobowiązane jest do sporządzenia spisu z natury w tym zakresie. 

Zaznaczmy, że obowiązek sporządzenia spisu z natury oraz obowiązek zapłaty podatku w przypadku likwidacji przedsiębiorstwa w spadku powstaje w dacie upływu omawianego okresu dwumiesięcznego. W konsekwencji powyższych czynności nie należy dokonywać na dzień śmierci spadkodawcy.

Dodatkowo należy podkreślić, że spadkobierca prowadzący przedsiębiorstwo w spadku ma obowiązek do złożenia formularza VAT-Z w terminie 7 dni od dnia upływu terminu, w którym wygasa prawo do powołania zarządcy sukcesyjnego.

Przedsiębiorstwo w spadku podlega zamknięciu (likwidacji) w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia śmierci spadkodawcy w związku z wygaśnięciem uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego.
 

Śmierć przedsiębiorcy nie oznacza definitywnego zakończenia działalności gospodarczej, ponieważ dalszym bytem prawnym jest przedsiębiorstwo w spadku. Może ono funkcjonować bez powoływania zarządcy sukcesyjnego. Przedsiębiorstwo takie podlega zamknięciu w dniu, w którym zgodnie z przepisami ustawy wygasa prawo do powołania zarządu sukcesyjnego.