Poradnik Przedsiębiorcy

Ulga na złe długi po zmianie statusu VAT dłużnika

Ulga na złe długi po stronie wierzyciela to przywilej przysługujący przedsiębiorcom mającym problem ze ściągalnością należności od swoich dłużników. Nie zawsze jednak możliwość zastosowania ulgi jest oczywista – wątpliwości mogą pojawić się np. w momencie gdy firma, która nie spłaca swoich zobowiązań, przestała być podatnikiem VAT. Czy w takiej sytuacji wierzyciel ma prawo do zastosowania ulgi na złe długi? Sprawdź, jak rozliczana jest ulga na złe długi po zmianie statusu VAT dłużnika!

Na czym polega procedura ulgi na złe długi po stronie wierzyciela?

Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami podatek VAT od transakcji sprzedaży należy odprowadzić w okresie rozliczeniowym, w którym dokonano dostawy towarów lub wykonano usługę.

Art. 19a. 1 ustawy o VAT:
Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 1a, 5 i 7–11, art. 14 ust. 6, art. 20 i art. 21 ust. 1”.

Dodatkowo, w razie gdy jeszcze przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi przedsiębiorca otrzyma całość lub część zapłaty, obowiązek podatkowy w VAT powstaje z chwilą jej otrzymania w odniesieniu do otrzymanej kwoty. Jeżeli zapłatę za towar czy usługę dostaje się wcześniej, ewentualny problem ściągalności należności nas nie dotyczy, jednak w praktyce większość firm otrzymuje środki pieniężne później. Termin zapłaty przedsiębiorcy ustalają między sobą i aktualnie nie ma żadnych ograniczeń w tym zakresie, przez co przedsiębiorcy są często zobowiązani uiścić należny podatek VAT do urzędu skarbowego jeszcze przed otrzymaniem zapłaty.

Od 1 stycznia 2020 roku wszedł w życie pakiet regulacji ograniczających zatory płatnicze. Zgodnie z nowymi regulacjami prawnymi instytucje publiczne muszą regulować swoje należności do 30 dni, poza podmiotami leczniczymi, dla których przewidziano 60 dni na zapłatę. W odniesieniu do transakcji pomiędzy mikro, małymi lub średnimi firmami, występującymi w roli sprzedawcy, a dużymi przedsiębiorstwami będącymi nabywcami, termin płatności nie będzie mógł przekroczyć 60 dni.

Wiele firm boryka się z problem nieściągalności wierzytelności, przez co przedsiębiorcy tracą płynność finansową i niejednokrotnie zmuszeni są to zawieszenia, a nawet likwidacji działalności. W celu poprawy sytuacji finansowej wierzycieli przepisy dopuszczają preferencję w postaci ulgi na złe długi, dzięki czemu sprzedawca ma prawo do odzyskania podatku VAT od niezapłaconych faktur przychodowych. Ulga na złe długi może zostać zastosowana przez podatników VAT, którym nie udało się uzyskać należności od kontrahentów w terminie 90 dni, licząc od dnia upływu terminu płatności określonego na fakturze lub w umowie. Wierzyciel ma prawo do skorzystania z ulgi na złe długi, a dłużnik zobowiązany jest do skorygowania podatku naliczonego od zaległości niezależnie od tego, czy sprzedawca zdecydował się na zastosowanie preferencji.

Art. 89a ust. 1 ustawy o VAT:
Podatnik może skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona. Korekta dotyczy również podstawy opodatkowania i kwoty podatku przypadającej na część kwoty wierzytelności, której nieściągalność została uprawdopodobniona”. 

Nieściągalność wierzytelności uważa się za uprawdopodobnioną, w przypadku gdy wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze.

Ulga na złe długi po zmianie statusu VAT dłużnika

Aby dowiedzieć się, jak rozliczana jest ulga na złe długi po zmianie statusu VAT dłużnika, należy w pierwszej kolejności zweryfikować, kiedy tego rodzaju ulga może być zastosowana. Skorzystanie z ulgi na złe długi po stronie wierzyciela jest możliwe tylko wówczas, gdy spełnione są następujące warunki:

  1. dostawa towarów lub świadczenie usług zostały dokonane na rzecz podatnika zarejestrowanego jako czynny podatnik VAT, niebędący w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji;

  2. na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji podatkowej, w której dokonuje się korekty
    a) wierzyciel i dłużnik są podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni,
    b) dłużnik nie jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego ani w trakcie likwidacji;

  3. od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 2 lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona.

Obowiązujące przepisy dają zatem prawo do skorzystania z ulgi wierzycielom tylko wówczas, gdy dłużnik na dzień złożenia deklaracji podatkowej, w której dokonywana jest korekta, posiada status czynnego podatnika VAT. Taki zapis budzi sprzeciw wierzycieli, których dłużnikami zwlekającymi z zapłatą za sprzedane towary bądź wykonane usługi są firmy niebędące aktualnie czynnymi podatnikami VAT.

Dla polskich podatników pojawia się jednak nadzieja, ponieważ w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (ETS) z 8 maja 2019 roku w sprawie C‑127/18 A–PACK CZ s.r.o. na korzyść wierzycieli rozstrzygnięto problem prawa do zastosowania ulgi na złe długi przez wierzycieli w sytuacji, gdy ich dłużnicy przestali być czynnymi podatnikami VAT.

Przepisy obowiązujące w Czechach, analogicznie jak polskie regulacje prawne, uniemożliwiają dokonanie korekty z tytułu ulgi na złe długi po stronie wierzyciela wówczas, gdy dłużnik nie jest już podatnikiem VAT. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekał co prawda w sprawie dotyczącej czeskiego podatnika, jednak w niedalekiej przyszłości ma także rozpatrywać polskie przepisy, podobne do tych obowiązujących w Czechach. Co więcej, warto mieć na uwadze, że TSUE raczej nie odstępuje od swojej praktyki orzeczniczej, zatem polscy podatnicy także mogą liczyć na pozytywne rozstrzygniecie w odniesieniu do krajowych uregulowań prawnych. Jeżeli TSUE wyda analogiczny wyrok, polscy przedsiębiorcy, u których zakwestionowane zostało zastosowanie ulgi na złe długi z powodu braku statusu czynnego podatnika VAT dłużnika, będą mogli starać się o odzyskanie podatku VAT od faktur przychodowych z przekroczonym o ponad 90 dni terminem płatności.

TSUE uznał bowiem, że art. 90 dyrektywy 2006/112 w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, które uniemożliwiają zastosowanie korekty z tytułu ulgi na złe długi w sytuacji, gdy dłużnik przestał być czynnym podatnikiem VAT. Zgodnie z dyrektywą 2006/112 (art. 273) państwa należące do Unii Europejskiej mogą nałożyć na podatników inne obowiązki, jakie uznają za niezbędne dla zapewnienia prawidłowego poboru VAT i zapobieżenia oszustwom podatkowym, ale tylko wówczas, gdy są one bezwzględnie konieczne dla osiągnięcia tego szczególnego celu, ponieważ powinny one w możliwie najmniejszym stopniu naruszać cele i zasady dyrektywy 2006/112. Nie można ich wykorzystywać w sposób podważający neutralność VAT, która jest podstawową zasadą wspólnego systemu VAT ustanowionego przez przepisy UE.

W jaki sposób zrobić korektę z tytułu ulgi na złe długi?

Korekta w VAT z tytułu ulgi na złe długi dokonywana jest w deklaracji VAT składanej za okres, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu płatności wynikającego z faktury lub umowy. Wierzyciel wraz z deklaracją VAT-7 / VAT-K składa wówczas zawiadomienie do właściwego dla siebie naczelnika urzędu skarbowego, podając kwoty korekty i dane dłużnika na druku VAT-ZD.

Trudności ze ściągalnością należności a ulga na złe długi

Prowadzenie firmy wiąże się nie tylko z niezależnością, możliwością samodzielnego podejmowania decyzji biznesowych czy czerpaniem zysków. Nie zawsze życie przedsiębiorcy przebiega bezproblemowo, a jedną z niedogodności jest ściągalność należności od dłużników zwlekających z zapłatą za dokonaną dostawę towarów bądź wykonaną usługę. Przedsiębiorcy z różnych branż deklarują opóźnienia w płatnościach jako barierę dla biznesu.

Pomocną dłoń dla wierzycieli wyciąga ustawodawca, umożliwiając im odzyskanie podatku VAT od faktur z przekroczonym o ponad 90 dni terminem płatności. Od 1 stycznia 2020 rok podobna preferencja wprowadzona została także w podatku dochodowym. Nowelizacja dotyczy zarówno ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak i ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. To pozytywna zmiana dla rzetelnych przedsiębiorców regulujących swoje zobowiązania wobec dostawców i urzędów, a nie zawsze otrzymujących zapłatę na czas od odbiorów sprzedawanych produktów czy usług.