Poradnik Przedsiębiorcy

Zasady działalności kontrolno-nadzorczej Państwowej Inspekcji Pracy

PIP, czyli Państwowa Inspekcja Pracy ma na celu sprawowanie nadzoru oraz kontroli nad przestrzeganiem prawa pracy, szczególnie w zakresie przepisów BHP oraz legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Zakres działalności tej instytucji określa Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 roku o Państwowej Inspekcji Pracy.

Państwowa Inspekcja Pracy - zakres działania

Jak wynika z art. 10 ww. ustawy do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należą:

  • nadzór i kontrola nad przestrzeganiem prawa pracy, a w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych,

  • kontrola legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, wykonywania działalności oraz kontrola przestrzegania obowiązku:

    • informowania powiatowych urzędów pracy przez bezrobotnych o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności,

    • opłacania składek na Fundusz Pracy,

    • dokonania wpisu do agencji zatrudnienia działalności, której prowadzenie jest uzależnione od uzyskania wpisu do tego rejestru,

    • prowadzenia agencji zatrudnienia zgodnie z warunkami określonymi w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,

    • prowadzenia działalności przez podmioty, o których mowa w art. 18c Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z warunkami określonymi w art. 19c, art. 19d, art. 19 ga i art. 85 ust. 2 tej ustawy.

  • kontrola legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców,

  • kontrola wyrobów wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku pod względem spełniania przez nie zasadniczych lub innych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, określonych w odrębnych przepisach,

  • kontrola przestrzegania wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy,

  • kontrola ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

PIP koncentruje się przede wszystkim na branżach i zakładach pracy, w których ryzyko wystąpienia złego stanu ochrony pracy jest większe oraz, w których wcześniej stwierdzono zły stan ochrony. Celem działań kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy jest uzyskiwanie wymiernych efektów w postaci trwałej poprawy stanu bezpieczeństwa pracy oraz przestrzegania praworządności w stosunkach pracy.

Jak przebiega kontrola PIP?

W imieniu PIP kontrolę przeprowadza inspektor pracy działający w ramach właściwości terytorialnej okręgowych inspektoratów pracy. Osoba taka jest uprawniona do przeprowadzania (bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy) kontroli przestrzegania przepisów prawa, w szczególności stanu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz kontroli przestrzegania przepisów dotyczących legalności zatrudnienia.

Kontrola PIP przeprowadzana jest po okazaniu przez inspektora pracy legitymacji służbowej lub upoważnienia do jej przeprowadzenia. Możliwe jest przeprowadzenie kontroli u przedsiębiorcy bez upoważnienia do jej wykonania, jednak pod warunkiem, że okoliczności przemawiają za jej niezwłocznym podjęciem. W takiej sytuacji należy bez zwłoki dostarczyć upoważnienie kontrolowanemu podmiotowi ( w terminie do 7 dni).

Kontrola PIP odbywa się w siedzibie podmiotu kontrolowanego oraz w innych miejscach wykonywania jego zadań lub przechowywania dokumentów finansowych i kadrowych. Co istotne, poszczególne czynności kontrolne mogą być wykonywane także w siedzibie jednostki organizacyjnej PIP. Inspektor pracy ma prawo swobodnie poruszać się po terenie podmiotu kontrolowanego, bez obowiązku uzyskiwania przepustki. Jest on również zwolniony z rewizji osobistej, także w sytuacji, gdy taka czynność jest przewidziana wewnętrznym regulaminem podmiotu kontrolowanego.

Jakie uprawnienia ma inspektor pracy?

W trakcie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy inspektor ma prawo m.in. do:

  • swobodnego wstępu na teren zakładu pracy i do wszystkich jego obiektów, pomieszczeń etc.,

  • wglądu do dokumentacji zakładu pracy,

  • przeprowadzania oględzin obiektów, maszyn i urządzeń oraz pomieszczeń pracy,

  • żądania informacji w sprawach objętych kontrolą,

  • sprawdzania tożsamości osób wykonujących pracę lub przebywających na terenie podmiotu kontrolowanego, przesłuchiwania ich i żądania oświadczeń w sprawie legalności zatrudnienia lub prowadzenia innej działalności zarobkowej,

  • wglądu do akt osobowych i innych dokumentów związanych z wykonywaniem pracy przez pracowników lub osoby zatrudnione na innej podstawie niż umowa o pracę,

  • zapoznania się z decyzjami wydanymi przez inne organy kontroli i nadzoru nad warunkami pracy oraz ich realizacją,

  • korzystania z pomocy biegłych i specjalistów oraz akredytowanych laboratoriów.

W sytuacji, gdy podczas badania legalności zatrudnienia inspektor pracy stwierdzi naruszenie przepisów Ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ma on prawo wystąpić z wnioskiem do właściwego sądu o ukaranie osób odpowiedzialnych za stwierdzone nieprawidłowości. Inspektor pracy ma również prawo zawiadomić o naruszeniu przepisów właściwe organy, w tym w szczególności:

  • Policję lub Straż Graniczną - o naruszeniu przepisów o cudzoziemcach,

  • Urząd Kontroli Skarbowej - o naruszeniu przepisów prawa podatkowego,

  • ZUS - o naruszeniu przepisów w zakresie ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli natomiast inspektor pracy stwierdzi naruszenie warunków prowadzenia agencji zatrudnienia, powinien on niezwłocznie poinformować o tym fakcie marszałka właściwego województwa.

Kontrola PIP - zakończenie procedury

Po zakończeniu kontroli inspektor pracy powinien sporządzić protokół z przeprowadzonej kontroli. Zawiera on m.in. opis stwierdzonych naruszeń prawa oraz inne informacje, które mają znaczący wpływ na wynik czynności kontrolnych. Jeżeli w trakcie kontroli inspektor pracy nie stwierdzi żadnego naruszenia prawa ani innych uchybień, nie ma obowiązku sporządzać protokołu. Zamiast tego powinien wystawić natomiast notatkę urzędową, w której zamieści zwięzły opis stanu faktycznego stwierdzonego podczas przeprowadzonej kontroli.