Poradnik Przedsiębiorcy

Darowizna z majątku wspólnego małżonków a podatek od darowizny?

Darowizny pomiędzy członkami najbliższej rodziny są korzystną formą przekazania środków pieniężnych, ponieważ po spełnieniu określonych warunków ustawowych korzystają one z całkowitego zwolnienia od podatku. Ciekawym przypadkiem jest darowizna z majątku wspólnego małżonków. Pojawia się bowiem pytanie, kto w takim przypadku jest stroną transakcji oraz w jaki sposób dokonać zgłoszenia darowizny tak, aby korzystała ona z całkowitego zwolnienia od podatku.

Zwolnienie w przypadku darowizn pomiędzy najbliższą rodziną

Na wstępie wyjaśnijmy, jakie są warunki, których spełnienie umożliwia osobie obdarowanej skorzystanie z całkowitego zwolnienia od podatku. Otóż zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:

  1. zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2–5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz
  2. w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 – udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.

Przenosząc powyższe na grunt umowy darowizny, można wskazać, że jeżeli darowizna miała miejsce pomiędzy członkami najbliższej rodziny oraz została dokonana w formie przelewu bankowego lub przekazu pieniężnego, a obdarowany w ciągu 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny zgłosi ten fakt do naczelnika urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2, to taka darowizna jest całkowicie zwolniona od podatku.

Darowizna z majątku wspólnego małżonków

W przypadku dokonywania zgłoszenia otrzymanej darowizny na formularzu SD-Z2 należy wpisać dane darczyńcy. W tym momencie wielu podatników staje przed dylematem, kogo wpisać jako darczyńcę, jeśli pieniądze zostały przekazane z majątku wspólnego małżonków. Pojawia się także pytanie, czy w takim przypadku nie należy złożyć dwóch zgłoszeń SD-Z2?

W celu rozwiania wątpliwości w pierwszej kolejności musimy odnieść się do stosunków majątkowych małżeńskich. Jak stanowi art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Jeżeli chodzi natomiast o przepisy dotyczące sposobu zarządu majątkiem wspólnym, to należy odnieść się do art. 36 § 1–2 KRO, gdzie możemy przeczytać, że oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Każdy z małżonków może samodzielnie nim zarządzać, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku.

Ponadto w analizowanej sprawie ważny jest również art. 37 KRO, który podaje, że zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania m.in. darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. Druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu. Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna.

Środki pieniężne nabyte w czasie trwania małżeństwa stanowią współwłasność małżonków. Każdy z nich może dokonać samodzielnej darowizny pieniędzy, jednakże skuteczność takiej umowy uzależniona jest od zgody drugiego z małżonków.
W konsekwencji powyższego możemy mieć do czynienia z sytuacją, w której to stroną umowy darowizny jest wyłącznie jeden z małżonków. Jeżeli drugi wyrazi zgodę na taką darowiznę, to umowa jest ważna i skuteczna. W takiej sytuacji drugi małżonek nie staje się stroną umowy darowizny, co powoduje, że nie ma potrzeby wskazywania go w zgłoszeniu SD-Z2.

Powyższe potwierdził Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 9 listopada 2017 r., nr 0111-KDIB4.4015.158.2017.2.PB:

Dla zastosowania zwolnienia pozostaje bez wpływu fakt, że właścicielami darowanego lokalu mieszkalnego są córka Wnioskodawczyni i jej mąż. Okoliczność ta wywiera bowiem skutki jedynie w sferze prawa rodzinnego, gdyż stosownie do art. 37 § 1 pkt 4 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682), zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. W art. 37 § 4 ww. Kodeksu ustawodawca postanowił, że jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna. Jednakże, co wynika z § 2 omawianego przepisu, ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. Z zacytowanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że zgoda małżonka niezbędna jest dla stwierdzenia ważności jednostronnej czynności drugiego małżonka, w przypadku gdy jej przedmiotem są środki objęte wspólnością majątkową.

Z faktu tego nie można jednak wywodzić, że wyrażając taką zgodę drugi z małżonków również staje się stroną umową darowizny. Skoro w analizowanej we wniosku sytuacji darczyńcą jest tylko córka Wnioskodawczyni, to nabycie lokalu mieszkalnego tytułem tejże darowizny korzysta ze zwolnienia z opodatkowania. Wnioskodawczyni nie będzie więc zobowiązana do płacenia podatku od spadków i darowizn z tego tytułu”.

Aby lepiej zrozumieć treść zaprezentowanych przepisów, przedstawmy dwie sytuacje.

Przykład 1.

Matka zawarła z synem umowę darowizny, na której mocy przekazuje mu 100 000 zł. Ojciec wyraził na nią zgodę. W tej sytuacji stronami umowy darowizny są matka i syn. W rezultacie syn składa jedno zgłoszenie SD-Z2, gdzie jako darczyńcę wskazuje matkę oraz całą kwotę darowizny.

Przykład 2.

Rodzice zawarli z synem umowę darowizny, na której mocy przekazują mu 100 000 zł. W tej sytuacji stroną umowy są oboje rodzice oraz syn. W rezultacie syn składa dwa zgłoszenia SD-Z2, na każdym wskazując jako darczyńcę jednego z rodziców oraz po 50 000 zł darowizny.

W zależności od treści umowy darowizny różny będzie zakres osób, które obdarowany obowiązany jest wykazać w zgłoszeniu SD-Z2 jako darczyńców.
Podsumowując, nie ulega wątpliwości, że darowizny od małżonków są zjawiskiem powszechnym. Dla skorzystania ze zwolnienia od podatku obdarowany jest zobligowany dopełnić obowiązki formalne związane z prawidłowym dokonaniem zgłoszenia SD-Z2. W celu wykazania, kto w danym przypadku jest darczyńcą, należy przede wszystkim analizować treść sporządzonej pomiędzy stronami umowy darowizny.