Poradnik Przedsiębiorcy

Grupa kapitałowa - wszystko co warto wiedzieć

Przedsiębiorcy prowadzą firmy, które mogą przyjmować różne formy prawne. Podstawowymi rodzajami występującymi na rynku są jednoosobowe działalności gospodarcze, spółki cywilne, spółki osobowe oraz spółki kapitałowe. Dodatkowo przedsiębiorstwa mogą przekształcać się w inne formy prawne, łączyć w grupy kapitałowe i dzielić na mniejsze spółki zależne. Czym zatem charakteryzuje się grupa kapitałowa i jakie obowiązki ciążą na przedsiębiorcach wchodzących w jej skład? Sprawdźmy!

Czym jest grupa kapitałowa?

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 44 ustawy o rachunkowości grupa kapitałowa składa się z jednostki dominującej oraz jednostek zależnych. Do powstania grupy kapitałowej potrzebne są co najmniej dwa podmioty, pomiędzy którymi istnieje związek kapitałowy.

Ponadto, aby można było nazwać firmę jednostką dominującą, musi być ona spółką handlową lub przedsiębiorstwem państwowym, która sprawuje kontrolę nad jednostką zależną, tj.:

  • posiada bezpośrednio lub pośrednio większość ogólnej liczby głosów w jednostce zależnej;
  • posiada udziały w jednostce zależnej i może kierować polityką finansową i operacyjną jednostki zależnej;
  • posiada udziały w jednostce zależnej i ma prawo do powoływania i odwoływania członków organów zarządzających, nadzorujących lub administrujących jednostki zależnej;
  • posiada udziały w jednostce zależnej i w okresie od poprzedniego roku obrotowego do momentu złożenia sprawozdania finansowego za poprzedni rok obrotowy więcej niż połowę składu stanowią osoby powołane przez jednostkę dominującą do pełnienia funkcji zarządzających, nadzorujących i administrujących

Natomiast jednostką zależną może być spółka handlowa lub podmiot utworzony i działający zgodnie z przepisami obcego prawa handlowego, pod warunkiem że jednostka ta kontrolowana jest przez jednostkę dominującą.Art. 1 § 2 Kodeksu spółek handlowych:
„Spółkami handlowymi są: spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna”.

Podatkowa grupa kapitałowa – czy jest tym samym co zwykła grupa kapitałowa?

Definicja grupy kapitałowej różni się w zależności od kontekstu, a tym samym jest odmienna w słownikach zawartych w poszczególnych ustawach. Pojęcie grupy kapitałowej uregulowane w ustawie o rachunkowości różni się nieco od definicji grupy kapitałowej w ustawie o podatku dochodowym od osób prywatnych (ustawa o CIT), czyli tzw. podatkowej grupy kapitałowej. Zgodnie z art. 1a ust. 1 ustawy o CIT podatkową grupę kapitałową tworzą co najmniej dwie spółki prawa handlowego mające osobowość prawną, pomiędzy którymi dodatkowo musi wystąpić związek kapitałowy.

Dodatkowo podatkowa grupa podatkowa posiada status podatnika, jeżeli łącznie zostaną spełnione 4 warunki:
1. W skład podatkowej grupy kapitałowej wchodzą tylko spółki akcyjne i spółki z o.o. mające siedzibę na terytorium Polski oraz kapitał zakładowy przypadający na każdą ze spółek wchodzących w skład grupy wynosi co najmniej 500 000 zł. Dodatkowo spółka dominująca posiada 75% udziałów w kapitale zakładowym spółek zależnych, natomiast spółki zależne nie posiadają udziałów w kapitale zakładowym innych spółek wchodzących w skład grupy oraz spółki te nie mają zaległości podatkowych;Do końca 2017 roku przeciętny poziom kapitału zakładowego wynosił 1 mln zł, a minimalny bezpośredni udział, jaki musiała posiadać spółka dominująca w kapitale zakładowym spółek zależnych wynosił 95%.2. Umowa o utworzeniu podatkowej grupy kapitałowej została zawarta w formie aktu notarialnego na okres minimum 3 lat podatkowych i została zarejestrowana przez naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla spółki dominującej;Od 1 stycznia 2018 roku spółka dominująca musi zgłosić umowę grupy do naczelnika urzędu skarbowego w terminie 45 dni przed rozpoczęciem roku podatkowego przyjętego przez podatkową grupę kapitałową. Do końca 2017 roku termin ten wynosił aż 3 miesiące.3. Spółki wchodzące w skład grupy nie korzystają ze zwolnień podatkowych określonych w art. 17 ust. 1 pkt 34 lub 34a oraz ze zwolnień od podatku dochodowego na podstawie odrębnych ustaw. Ponadto w przypadku dokonania transakcji kontrolowanej z podmiotami powiązanymi, które nie wchodzą w skład grupy, nie ustalają lub nie narzucają warunków innych niż te, które wystąpiłyby pomiędzy spółkami jednoosobowymi;

4. Grupa osiąga za każdy rok podatkowy udział dochodów (zyski kapitałowe oraz dochody osiągnięte z innych źródeł przychodów) w przychodach w wysokości co najmniej 2%.Od 1 stycznia 2018 roku próg dochodowości podatkowej grupy kapitałowej uległ obniżeniu z 3% na 2%.

Konsekwencje utraty statusu podatnika przez podatkową grupę kapitałową

Zgodnie z art. 1a ust. 10 ustawy o CIT i przypadku gdy zostaną naruszone warunki uznania spółek za podatkową grupę kapitałową w stanie faktycznym lub prawnym, grupa przestaje posiadać status podatnika, a tym samym następuje rozwiązanie podatkowej grupy kapitałowej. Momentem rozwiązania podatkowej grupy kapitałowej jest dzień poprzedzający dzień wystąpienia takiej zmiany. Nowelizacja ustawy o CIT, która weszła w życie 27 października 2017 roku, wprowadzająca zaostrzenie przepisów dotyczących skutków podatkowych rozwiązania podatkowej grupy kapitałowej, miała na celu wyeliminowanie tworzenia grup w celu optymalizacji podatkowej wiążącej się z oszustwami podatkowymi. Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu nowelizacji: „Jednym z najczęściej występujących mechanizmów było utworzenie podatkowej grupy kapitałowej w celu dokonania pojedynczej czynności restrukturyzacyjnej (np. darowizny nieruchomości, znaków towarowych), a następnie rozwiązanie tej grupy przed upływem 3 lat z uwagi na utratę statusu PGK. Dodatkowym elementem było wykorzystywanie braku ograniczeń w zakresie zmiany spółki reprezentującej daną PGK przed organami podatkowymi.

Jak wynika z danych za lata 2010–2016 naczelnicy urzędów skarbowych zarejestrowali 160 PGK. Jednocześnie 65 spośród nich utraciło status PGK przed upływem 3 lat. Podstawową przesłanką utraty statusu były zmiany w stanie faktycznym lub w stanie prawnym, zależne od którejkolwiek ze stron umowy, które naruszają warunki uznania podatkowej grupy kapitałowej za podatnika podatku dochodowego”.

Podsumowując, zarówno grupę kapitałową, jak i podatkową grupę kapitałową mogą założyć minimum dwa podmioty. W obrocie gospodarczym istnieje wiele definicji grupy kapitałowej w zależności od kontekstu jej występowania i ustawy regulującej dane zdarzenie gospodarcze. Podatkową grupę kapitałową natomiast założyć mogą wyłącznie spółki kapitałowe i kwestie związane z jej funkcjonowaniem uregulowane zostały w ustawie o CIT.