Poradnik Przedsiębiorcy

Kontrola podatkowa bez uprzedniego zawiadomienia podatnika

Prowadząc działalność gospodarczą, przedsiębiorców może spotkać kontrola podatkowa prowadzona przez urzędy skarbowe. Generalna zasada stanowi, że przed wszczęciem takiej kontroli podatnik powinien być powiadomiony przez właściwy organ podatkowy o zamiarze jej wszczęcia. Zabieg taki pełni funkcję gwarancyjną i daje podatnikowi szansę do przygotowania się do procedury kontroli podatkowej. Przepisy przewidują jednak sytuacje, w których ze względu na interes publiczny i dobro państwa, podatnika nie zawiadamia się o zamiarze rozpoczęcia kontroli podatkowej.

Instytucja zawiadomienia kontrolowanego o zamiarze wszczęcia kontroli

Przed rozpoczęciem kontroli organ powinien zawiadomić kontrolowanego o zamiarze jej wszczęcia. Kontrola podatkowa wszczynana jest nie wcześniej niż po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli i nie później niż przed upływem 30 dni. Jeżeli termin 30-dniowy upłynął, wówczas konieczne jest wystosowanie kolejnego zawiadomienia o wszczęciu.

Kontrola podatkowa bez wcześniejszego zawiadomienia o wszczęciu

Kwestie wszczęcia kontroli bez uprzedniego zawiadomienia podatnika o takim zamiarze uregulowane zostały w dwóch aktach prawnych. Pierwszym z nich jest ustawa Prawo przedsiębiorców, gdzie w art. 48 ust. 11 wskazano, że zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej nie dokonuje się m.in. gdy:

  • kontrola podatkowa ma zostać przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej;
  • przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia;
  • kontrola jest przeprowadzana na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw;
  • kontrola podatkowa następuje w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów;
  • przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego;
  • przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby lub doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.

Kolejnym aktem prawnym opisującym sytuację, gdy nie zawiadamia się podatnika o wszczęciu kontroli, jest Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 282c tej ustawy nie zawiadamia się o zamiarze wszczęcia kontroli, jeżeli kontrola podatkowa:

  • dotyczy zasadności zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług;
  • ma być wszczęta na żądanie organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe;
  • dotyczy opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych;
  • dotyczy niezgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej;
  • ma być podjęta w oparciu o informacje uzyskane na podstawie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;
  • zostaje wszczęta po okazaniu legitymacji służbowej;
  • ma charakter doraźny, dotyczący ewidencjonowania obrotu za pomocą kasy rejestrującej, użytkowania kasy rejestrującej lub sporządzania spisu z natury;
  • dotyczy podatku od wydobycia niektórych kopalin.

Ponadto w myśl powyższego artykułu nie zawiadamia się również o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej, jeżeli organ podatkowy posiada informacje, z których wynika, że kontrolowany:

  • został prawomocnie skazany w Rzeczypospolitej Polskiej za popełnienie przestępstwa skarbowego, przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, przestępstwa z ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości lub wykroczenia polegającego na utrudnianiu kontroli (w przypadku osoby prawnej ten warunek odnosi się do każdego członka zarządu lub osoby zarządzającej, a w przypadku spółek niemających osobowości prawnej - do każdego wspólnika);
  • jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym w administracji;
  • nie ma miejsca zamieszkania lub adresu siedziby albo doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.

Dodatkowo zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej nie stosuje się w razie konieczności rozszerzenia zakresu kontroli na inne okresy rozliczeniowe, z uwagi na nieprawidłowości stwierdzone w wyniku dokonanych już czynności kontrolnych.
Jak wynika z powyższego zestawienia katalog sytuacji w których nie dokonuje się zawiadomienia o wszczęciu kontroli podatkowej dotyczy sytuacji wyjątkowych i wrażliwych z punktu widzenia interesu fiskalnego państwa. Działania te mają na celu szybkie wykrycie nieprawidłowości i niedopuszczenie do sytuacji powstawania dalszych naruszeń w zakresie podatków.

Uzasadnienie przyczyn braku zawiadomienia

Po wszczęciu kontroli podatkowej organ podaje podatnikowi przyczynę braku zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli i umieszcza ją w książce kontroli oraz w treści protokołu kontroli. Organ powinien nie tylko wskazać podstawę prawną odstąpienia od uzasadnienia lecz również odnieść się do okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęcie działań w ramach tej szczególnej procedury.