Poradnik Przedsiębiorcy

Odszkodowania za szkody - jak ustalić wysokość?

Wielu przedsiębiorców działających w obrocie na pewno nie raz spotkało się z sytuacją, kiedy po zawarciu umowy kontrahent nie wykonywał jej warunków, przez co przedsiębiorca ponosił szkodę. W takiej sytuacji należy mu się odszkodowanie. Czym jest jednak szkoda, jak ustalić jej wysokość oraz jak obliczyć odszkodowania za szkody? Odpowiedź można znaleźć w niniejszym artykule.

Odszkodowania za szkody - odpowiedzialność kontraktowa a deliktowa

W polskim prawie cywilnym wyróżniamy dwa rodzaje odszkodowania za szkody, czyli inaczej mówiąc, odpowiedzialności odszkodowawczej: odpowiedzialność deliktową oraz odpowiedzialność kontraktową. Zarówno jedna, jak i druga powstają, jeśli została wyrządzona szkoda. Jednak źródła powstania tej szkody, a tym samym odpowiedzialności, determinują, z którym rodzajem odpowiedzialności mamy do czynienia.

Odpowiedzialność deliktowa

Odpowiedzialność deliktowa została uregulowana w art. 415-449 kodeksu cywilnego. i jest odpowiedzialnością z tytułu czynu niedozwolonego (a zatem zabronionego przez określony przepis prawny; czyn niedozwolony jest więc źródłem tej odpowiedzialności). Mamy z nią do czynienia, jeśli jeden podmiot wyrządził drugiemu szkodę poprzez zawinione określone działanie (np. jedna osoba pobiła drugą, uszkodziła jej mienie). Wskutek tego działania pomiędzy sprawcą a poszkodowanym powstanie zobowiązanie naprawienia szkody i nieważne jest, czy wcześniej te strony łączył jakikolwiek inny stosunek prawny.

Odpowiedzialność kontraktowa

Odpowiedzialność kontraktowa natomiast została uregulowana w art. 471 i n. k.c. i wynika z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, które powstało wcześniej między stronami na skutek zawarcia czynności prawnej (np. z odpowiedzialnością kontraktową będziemy mieli do czynienia w przypadku szkody poniesionej w wyniku niewywiązania się z umowy, którą strony wcześniej podpisały).

Odpowiedzialność deliktowa a kontraktowa - przykłady

Posługując się przykładami, z odpowiedzialnością deliktową będziemy mieli do czynienia np. jeśli kierowca samochodu potrąci na pasach pieszego, przez co spowoduje uszczerbek na jego zdrowiu lub mieniu (pieszy będzie mógł wtedy żądać od kierowcy odszkodowania za szkody). Z odpowiedzialnością kontraktową będziemy mieli natomiast do czynienia, jeśli właściciel sklepu podpisuje umowę z dostawcą, w wyniku której dostawca zobowiązuje się do codziennego dostarczania towaru, jednak dostaw tych nie realizuje - przedsiębiorca będzie mógł dzięki temu wystąpić o odszkodowania za szkody, czyli domagać się od dostawcy odszkodowania za niewykonanie warunków umowy.

Warto podkreślić, że odpowiedzialność odszkodowawcza, wynikająca z przepisów prawa cywilnego, często występuje obok odpowiedzialności odszkodowawczej na gruncie prawa karnego. Przykładowo, jeśli pijany kierowca potrąci pieszego, będzie on ponosił zarówno odpowiedzialność karną (za prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu oraz za uszkodzenie ciała), jak i cywilną, jeśli pieszy zdecyduje się wytoczyć mu sprawę za doznaną szkodę. W przeciwieństwie do spraw karnych, które najczęściej wszczynane są z urzędu (w zależności od rodzaju popełnionego przestępstwa), sprawy cywilne mogą być wszczęte tylko na wniosek pokrzywdzonego, od niego więc zależy, czy będzie dochodził odszkodowania za szkody przed sądem, czy nie.

Szkoda - definicja

Pojęcie szkody w prawie cywilnym nie zostało zdefiniowane w ustawie. Przyjmuje się, że jest to uszczerbek w prawnie chronionych dobrach lub interesach poszkodowanego, których doznał wbrew swej woli (w przeciwieństwie do uszczerbków, których doznaje na skutek własnych działań - np. wyzbycie się rzeczy).

Można wyróżnić szkodę majątkową oraz niemajątkową. Szkoda majątkowa to uszczerbek w dobrach o wartości majątkowej, szkoda niemajątkowa to natomiast uszczerbek, polegający na ujemnych doznaniach, cierpieniach fizycznych lub psychicznych. W przypadku doznania szkody niemajątkowej odszkodowanie będzie się należeć, jeśli naruszone zostały dobra osobiste (np. zdrowie) - szkodę nazywa się wtedy krzywdą. W przypadku szkody majątkowej natomiast negatywne zdarzenia mogą oddziaływać bezpośrednio na mienie poszkodowanego lub na osobę poszkodowanego. Wśród szkody majątkowej możemy więc wyróżnić szkodę na mieniu lub szkodę na osobie (czyli szkoda na osobie może mieć zarówno postać majątkową, jak i niemajątkową).

Szkoda majątkowa na osobie będzie występowała w przypadku uszczerbku na majątku poszkodowanego związanego z jego osobą (np. utracony zarobek wskutek wypadku - poszkodowany nie jest w stanie pracować), szkoda niemajątkowa na osobie (inaczej krzywda) natomiast nie będzie miała związku z majątkiem poszkodowanego (czyli np. szkoda w postaci bólu z powodu uszkodzenia ciała). Ze szkodą majątkową na mieniu mamy do czynienia w przypadku zniszczenia rzeczy (np. samochodu wskutek wypadku).

Szkoda majątkowa

Podstawowym przepisem, który reguluje kwestie odpowiedzialności za doznaną szkodę majątkową, jest art. 361 k.c.:

Art. 361. § 1. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

§ 2. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Z powyższego przepisu wynika więc, że poszkodowany może żądać odszkodowania za szkody, które będzie obejmować:

  • straty, które poniósł (strata jest rzeczywistym uszczerbkiem w majątku poszkodowanego),

  • korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkoda nie została wyrządzona (utracone korzyści to majątek, jaki poszkodowany spodziewał się osiągnąć, ale nie zdołał wskutek wyrządzonej mu szkody, która uniemożliwiła osiągnięcie korzyści - jest to wszystko to, co weszłoby do majątku poszkodowanego, gdyby nie wyrządzono mu szkody, np. utrata zarobków, utrata spodziewanego zysku z transakcji handlowej).

Obowiązek naprawienia szkody, zgodnie z art. 361 §1 k.c., powstaje, jeśli zaistnieje związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem a szkodą. Oznacza to, że poszkodowany musi udowodnić fakt poniesionych strat oraz to, że strat tych doznał na skutek konkretnego zdarzenia, które spowodowało szkodę. Co więcej, jeśli żąda zwrotu utraconych korzyści, powinien także udowodnić ich związek ze zdarzeniem - czyli wykazać prawdopodobieństwo, że uzyskałby utraconą korzyść, gdyby nie doszło do zdarzenia, które spowodowało szkodę.

Możesz ocenić ten artykuł