Poradnik Przedsiębiorcy

Pożyczki dla pracowników – implikacje w PIT, VAT, PCC

Jedną z form wsparcia pracowników przez pracodawców jest zapewnienie im możliwości skorzystania z pożyczek na preferencyjnych zasadach. Gwarancja niskiego oprocentowania lub braku opodatkowania pożyczki powoduje wzrost przywiązania pracowników do firmy. Czym charakteryzują się pożyczki dla pracowników?

Pożyczka

Umowa pożyczki zdefiniowana jest w art. 720 § 1 Ustawy Kodeks cywilny. W myśl tego przepisu przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku. Dający pożyczkę może odstąpić od umowy i odmówić wydania przedmiotu pożyczki, jeżeli zwrot pożyczki jest wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego drugiej strony. Kodeks cywilny nie reguluje zapisów odnośnie do obowiązku naliczania odsetek od udzielonych pożyczek.Umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej.Konkludując: pożyczka pieniężna polega na tym, że udzielający pożyczki zobowiązuje się przenieść na pożyczkobiorcę określoną ilość pieniędzy, a pożyczkobiorca dokonać w określonym czasie zwrotu pożyczonej kwoty.

Źródła pożyczki

Podstawowym celem działalności operacyjnej przedsiębiorstwa jest dążenie do osiągnięcia zysku. W zależności od posiadanych możliwości finansowych pracodawca może podjąć decyzję o udzielaniu pracownikom pożyczek. Zasady określające wysokość pożyczki, warunki jej spłaty i oprocentowania powinny zostać unormowane w formie pisemnej. Co do zasady pracodawca może przeznaczyć na pożyczki dla pracowników środki obrotowe, jak też środki pochodzące z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (o ile taki fundusz jest w jego przypadku tworzony).

Możliwość przeznaczenia środków ZFŚS na pożyczki dla pracowników wynika bezpośrednio z przepisów Ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. W myśl zawartych w niej regulacji środki tego funduszu mogą być przeznaczane na finansowanie działalności socjalnej polegającej między innymi na udzielaniu pomocy materialnej – rzeczowej lub finansowej, a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową.

Pożyczki dla pracowników a PIT

Kwota pożyczki, tzw. kapitał, nie stanowi przychodu podatkowego, ponieważ w wyniku jej udzielenia nie następuje stałe przysporzenie majątkowe dla pracownika.

Powszechnie przyjmuje się, że odsetki stanowią przychód udzielającego, w tym przypadku przedsiębiorcy. Jednak w sytuacji, gdy odsetki od pożyczki udzielonej przez pracodawcę są w wysokości niższej niż rynkowa lub pożyczka jest nieoprocentowana, należy ustalić, czy po stronie pracownika nie mamy do czynienia z tzw. nieodpłatnym świadczeniem, które według art. 12 ust. 1 updof stanowią przychód. Kwestia konieczności rozpoznania przychodu z tytułu zastosowania preferencyjnej stawki odsetek lub ich braku była przedmiotem wielu interpretacji indywidualnych przepisów prawa podatkowego. Przykładowo Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 24 maja 2019 r., nr 0112-KDIL3-1.4011.83.2019.4.AG, potwierdził, że udzielanie nisko oprocentowanych pożyczek pracownikom, na jednakowych zasadach i warunkach dotyczących wszystkich zatrudnionych, nie spowoduje u pracowników, którzy otrzymali takie pożyczki, powstania przychodu podatkowego. W konsekwencji na pracodawcy (pożyczkodawcy) udzielającym ww. pożyczek nie będą ciążyły obowiązki płatnika podatku dochodowego. Tożsame stanowisko zaprezentował Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 17 czerwca 2019 r., sygn. 0113-KDIPT2-3.4011.256.2019.1.MS.

W zakresie pożyczek sfinansowanych ze środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych wypowiedział się m.in. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z 21 marca 2016 r., nr IPPB4/4511-27/16-4/MS1, podnosząc, że w przypadku udzielania pracownikowi nieoprocentowanych pożyczek z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych wartość hipotetycznych odsetek nie będzie stanowiła przychodu tego pracownika w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W praktyce zdarzają się sytuacje, gdy z różnych przyczyn pracodawca podejmuje decyzję o umorzeniu pracownikowi udzielonej pożyczki. W sytuacji, gdy umorzenie pożyczki następuje w trakcie trwania stosunku pracy, uzyskana w ten sposób przez podatnika korzyść stanowi przychód ze stosunku pracy. Wartość umorzonej pożyczki pracodawca powinien uwzględnić przy obliczaniu przychodów pracownika w miesiącu, w którym została podjęta decyzja o umorzeniu, i obliczyć od łącznej kwoty wszystkich przychodów pracownika zaliczkę na podatek dochodowy. Z kolei gdy umorzenie następuje po rozstaniu pracownika z pracodawcą, stanowi ono przychód z tzw. innych źródeł. Pożyczkobiorca zobligowany będzie do uiszczenia zaliczki na podatek dochodowy w rozliczeniu rocznym.

VAT od udzielonych pożyczek

Czynność udzielenia pożyczki podlega opodatkowaniu VAT w przypadku, gdy podmiot ją wykonujący działa jako podatnik w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. Udzielenie pracownikowi pożyczki przez firmę zalicza się do takich czynności niezależnie od częstotliwości i celu ich udzielenia czy statusu nabywcy. Udzielanie pożyczek przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą w związku z jej prowadzeniem można identyfikować i zaliczać do zawodowej płaszczyzny jednostki, a więc uznać za rodzącą obowiązki w podatku od towarów i usług.Dla opodatkowania tej czynności bez znaczenia jest fakt, że udzielanie pożyczek nie zostało zgłoszone przez podatnika jako przedmiot jego działalności – interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 2 czerwca 2017 r., nr 0111-KDIB3-1.4012.65.2017.1.WN.Wynagrodzeniem za udzielenie kapitału są odsetki od pożyczki, stanowiące odpłatne świadczenie usług, co do zasady podlegające podatkowi VAT. Podstawą opodatkowania będą odsetki od udzielonej pożyczki. W świetle powyższego udzielenie pożyczki przez spółkę podlega opodatkowaniu VAT, jednak na mocy art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT korzysta ona ze zwolnienia przedmiotowego z VAT. To zwolnienie dotyczy usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usług pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzania kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę.

W odniesieniu do opodatkowania pożyczek udzielonych ze środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych ugruntowana linia orzecznicza wskazuje, że czynność ta nie podlega opodatkowaniu VAT. Przedsiębiorca jako podmiot zobowiązany do utworzenia i administrowania zakładowym funduszem socjalnym podejmuje działania techniczne o charakterze nieodpłatnym, które pozostają całkowicie poza prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. W konsekwencji podmiot ten nie rozpoczyna i nie prowadzi działalności gospodarczej w celu dysponowania funduszem socjalnym – wykonuje te czynności tylko dlatego, że taki obowiązek nakłada na niego ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, a więc wykonując te czynności, nie działa w charakterze podatnika podatku od towarów i usług w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT.NSA w wyroku z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 1105/16 stwierdził, że jednorazowe czy incydentalne udzielenie pożyczki w ramach działalności gospodarczej bez zamiaru prowadzenia działalności w takim zakresie może skutkować opodatkowaniem pożyczki podatkiem od czynności cywilnoprawnych, bez względu na posiadanie statusu podatnika VAT. Kluczowe jest zatem rozważenie wszystkich okoliczności sprawy.

Pożyczka a PCC

Umowa pożyczki udzielana na ogólnych zasadach podlega opodatkowaniu PCC. Przy tym obowiązek podatkowy ciąży na biorącym pożyczkę. Stawka PCC w przypadku pożyczek wynosi 2% (sankcyjna stawka wynosi 20%). Podstawę opodatkowania stanowi kwota lub wartość pożyczki, a w przypadku umowy określającej, że wypłata środków pieniężnych nastąpi niejednokrotnie i ich suma nie jest znana w chwili zawarcia umowy – kwota każdorazowej wypłaty środków pieniężnych.

Z przepisu art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych wynika, że podatkowi od czynności cywilnoprawnych nie podlegają takie czynności, w których przynajmniej jedna ze stron z tytułu ich dokonania (dokonania tych czynności) jest obciążona podatkiem od towarów i usług lub z niego zwolniona. A zatem, skoro otrzymane przez pracownika pożyczki są zwolnione z opodatkowania na podstawie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, to w analizowanej sprawie będzie miał zastosowanie art. 2 pkt 4 lit. b) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. W rezultacie na pracowniku jako pożyczkobiorcy z tytułu zawarcia umowy pożyczki nie ciąży obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych.

W przypadku pożyczek otrzymanych ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych pracodawca nie występuje jako podatnik VAT, z tego też względu zwolnienie z PCC nie będzie miało zastosowania.