Poradnik Przedsiębiorcy

Prokura w spółce - krótka charakterystyka

Prokura w spółce to swoisty rodzaj pełnomocnictwa, które może zostać udzielony tylko przez przedsiębiorcę, co więcej - tylko przez przedsiębiorcę podlegającego wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego. Oznacza to, że prokura nie może zostać udzielona przez osobę fizyczną prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą, a zatem także przez spółkę cywilną, ponieważ zarówno działalność jednoosobowa, jak i wspólnicy spółki cywilnej podlegają wpisowi do innego rejestru.

Rodzaje prokury

Zgodnie z kodeksem cywilnym wyróżniamy trzy rodzaje prokury:

  • prokurę samoistną,
  • prokurę oddziałową,
  • prokurę łączną.

Ustanawiając prokurę łączną, przedsiębiorca udziela pełnomocnictwa kilku prokurentom, przy czym decyduje zarówno o zakresie samodzielnego działania każdego z nich, jak i o czynnościach, wobec których wprowadza wymóg współdziałania prokurentów. Prokura oddziałowa dotyczy jedynie umocowania do czynności wpisanych w rejestrze danego oddziału. Z kolei prokura samoistna jest udzielana jednej osobie, która jest umocowana do działania na rzecz reprezentowanego podmiotu w sposób samodzielny. Należy zaznaczyć, że przedsiębiorca może udzielić prokury samoistnej kilku pełnomocnikom, uprawniając ich do dokonywania czynności prawnych, których zakres ustala ustawa.

Przykład 1.

Przedsiębiorca udzielił prokury samoistnej kilku osobom fizycznym - A, B, C i D, wówczas każda z tych osób może działać samodzielnie. Przedsiębiorca może jednak zobowiązać niektóre z tych osób do współdziałania, ustanawiając prokurę łączną. Co ważne, może ustalać dowolnie wymagane konfiguracje, wskazując, że np. A jest upoważniony do działania z tylko z B i C. Przedsiębiorca może też udzielić prokury samoistnej tylko D, pozostałym natomiast prokury łącznej.

Należy dodać, że jeśli mamy do czynienia z prokurą łączną, dla ważności dokonanej czynności, na przykład złożenia oświadczenia woli, wymagany jest podpis wszystkich prokurentów łącznych, którzy mogą złożyć podpis w różnym czasie.

Ważne!

Rodzaj prokury musi zostać ustalony w uchwale wspólników lub członków zarządu ustanawiającej prokurenta.

Należy wskazać, że w obrocie gospodarczym spotykamy się z tzw. mieszaną reprezentacją łączną. Mamy z nią do czynienia, gdy wspólnicy upoważnieni do reprezentowania spółki osobowej lub zarząd spółki kapitałowej ustanowili prokurentów łącznych, a określony w umowie spółki sposób jej reprezentacji to reprezentacja łączna. Taka reprezentacja polega na tym, że w podejmowaniu czynności prawnych musi współdziałać co najmniej dwóch wspólników uprawnionych do reprezentacji lub dwóch członków zarządu. Przy takich ustaleniach możliwa jest sytuacja współdziałania jednego ze wspólników lub jednego z członków zarządu z prokurentem. Ustanowiony w umowie spółki wymóg reprezentacji łącznej jest wówczas zachowany. Należy podkreślić, że gdyby zamiast prokurentów łącznych spółka ustanowiła prokurenta samoistnego, mógłby on skutecznie podejmować czynności samodzielnie.

Prokura w spółce - powołanie prokurenta

Spółka może ustanowić prokurentem tylko osobę fizyczną posiadającą pełną zdolność do czynności prawnych. Osoby prawne zostały wyłączone z tego kręgu ze względu na szczególny stosunek zaufania między mocodawcą a prokurentem.

Aby prokurent został prawidłowo powołany, należy najpierw zrozumieć różnicę między ustanowieniem prokurenta a udzieleniem prokury.

Uwaga!

Ustanowienie prokurenta to czynność o charakterze wewnętrznym, co oznacza, że wywołuje skutki prawne tylko wobec podmiotów działających w strukturach spółki - wspólników, zarządu itd. Następuje w drodze uchwały wspólników.

Udzielenie prokury wywołuje skutki na zewnątrz - wobec osób trzecich. Po ustanowieniu prokurenta możliwe jest udzielenie mu prokury na piśmie.

Udzielenie prokury następuje więc poprzez zgodne oświadczenie woli stron, np. w formie umowy o pracę między mocodawcą a prokurentem, z której wynika zobowiązanie prokurenta do działania w imieniu mocodawcy. Wyraźne oznaczenie zobowiązania prokurenta ma szczególne znaczenie, ponieważ na mocy samej prokury zostaje on uprawniony do działania w imieniu reprezentowanej jednostki, natomiast nie wynika z samej prokury zobowiązanie prokurenta. Ponadto ustawodawca wymaga dla udzielenia prokury formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Prokurent może zostać ustanowiony przez osoby upoważnione do reprezentacji spółki osobowej, a co za tym idzie:

  • w spółce jawnej wymagana jest zgodna uchwała wszystkich wspólników ujawnionych w rejestrze jako upoważnieni do reprezentacji spółki,
  • w spółce partnerskiej legitymację do ustanowienia prokurenta mają wszyscy partnerzy lub może to zostać powierzone zarządowi, w którego skład mogą wchodzić także osoby trzecie,
  • w spółce komandytowej warto zwrócić uwagę na rozwiązanie, które wspólnicy mogą zastosować. Co do zasady prowadzenie spraw i reprezentowanie spółki leży w gestii komplementariuszy, a komandytariusz nie jest do tego ani uprawniony, ani zobowiązany. Wspólnicy mogą jednak ustanowić komandytariusza prokurentem i w ten sposób uzyska on możliwość skutecznego dokonywania  czynności prawnych w imieniu spółki.

W spółkach kapitałowych (w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i w spółce akcyjnej) uprawnienie do ustanowienia prokurenta posiada zarząd spółki.

Sposób reprezentacji przyjęty w danej spółce podlega obowiązkowemu ujawnieniu w rejestrze. Dlatego udzielenie prokury w spółce musi znaleźć odzwierciedlenie we wpisie do KRS. Osoby uprawnione do reprezentacji spółki lub jej zarząd składają więc w tym celu wniosek o wpis do KRS. Wiąże się z tym konieczność uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 400 zł oraz opłaty za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w wysokości 250 zł. Możliwe jest również złożenie tego wniosku drogą elektroniczną, jeżeli wpis spółki został dokonany tą samą drogą za pomocą wzorca. W tym wypadku należy pamiętać o opatrzeniu wniosku bezpiecznym podpisem elektronicznym.

Należy jednak zaznaczyć, że wyżej opisany wpis do KRS ma charakter deklaratoryjny - oznacza to, że prokurentem zostaje się od chwili ustanowienia, a wpis jedynie potwierdza i aktualizuje istniejący stan. Taką tezę wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 20 października 2005r. o sygnaturze akt II CH 120/05, stwierdzając, że prokura jest ważna mimo, że nie została wpisana do rejestru sądowego. Wpis do rejestru ma jednak istotne znaczenie z punktu widzenia pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego z dwóch powodów. Po pierwsze, łączy się z nim domniemanie ważności udzielenia prokury wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy o KRS, po drugie, prokurent uzyskuje możliwość skutecznego wylegitymowania się odpisem lub wyciągiem z rejestru sądowego.